ایران و بحرین؛ مرحله ای تازه از ناشکیبایی اعراب؟

ناطق نوری
Image caption ناطق نوری در حال حاضر رئیس بازرسی ویژه دفتر رهبری جمهوری اسلامی است

وزیران امور خارجه و دارایی شش کشور عرب عضو شورای همکاری خلیج فارس، در پایان نشست خود در ریاض از دولت ایران خواستند که اظهارات علی اکبر ناطق نوری، رئیس مجلس سابق ایران در باره بحرین را محکوم کند و مانع تکرار این نوع سخنان در آینده شود.

اعضای شورای همکاری خلیج فارس سخنان آقای ناطق نوری را "ناموزون" و سبب افزایش تنش در منطقه دانسته ‌اند.

علی اکبر ناطق نوری که عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس بازرسی ویژه دفتر رهبری جمهوری اسلامی است، اخیرا در مشهد گفته بود:"در دوران محمد رضا پهلوی یک استان ما که امروز کشوری به نام بحرین شده است، از دست ما گرفته شد."

سخنان آقای ناطق نوری در مطبوعات و محافل سیاسی عربی بازتاب بسیار وسیعی داشته است به طوری که تعدادی از کشورهای عرب حمایت خود را از بحرین اعلام کرده‌اند و برخی از رسانه‌های عربی نیز این سخنان را با اظهارات صدام حسین دیکتاتور سابق عراق در باره کویت قابل مقایسه دانسته ‌اند.

با آنکه مقام‌های بلندپایه ایرانی از جمله علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی به صورت‌های مختلف از سخنان آقای ناطق نوری فاصله گرفته و بر تعهد ایران به استقلال بحرین تاکید کرده ‌اند و شخص آقای ناطق نوری نیز قصد خود از بیان جملات فوق در باره بحرین را فقط یک مقایسه تاریخی دانسته و تصریح کرده است که قصد به چالش کشیدن حاکمیت بحرین را نداشته است، اما این موضع‌ گیری‌ها، کشورهای عرب را قانع نکرده است.

پیش از این، حسین شریعتمداری نماینده رهبر ایران در موسسه کیهان، با لحنی صریح خواستار طرح دوباره حاکمیت ایران بر بحرین شده بود، اما واکنش کشورهای عرب به سخنان او در حجم واکنش به سخنان علی اکبر ناطق نوری نبود.

یکی از دلایلی که محافلی عربی نسبت به سخنان آقای ناطق نوری به این وسعت واکنش نشان داده‌اند، تصور آنان از موقعیت او در نظام سیاسی ایران است.

آقای ناطق نوری که ظاهرا از بازتاب گسترده سخنان خود در جهان عرب شگفت زده شده، در بین جناح محافظه کار ایران چهره برجسته‌ای محسوب می‌شود، اما با توجه به پیچیدگی‌های نظم سیاسی در ایران، موقعیت‌های رسمی او را به سختی می‌توان مقامی بسیار تاثیرگذار تلقی کرد.

رئیس سابق مجلس ایران در حال حاضر از منتقدان دولت محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران است و بنابراین، رسمی دانستن نقطه نظرات او با تردید جدی روبه روست.

با این حال، به نظر نمی‌ رسد که تنها علت واکنش کشورهای عرب به سخنان آقای ناطق نوری، موقعیت او در نظام سیاسی ایران باشد.

بحرین و کشورهای حامی آن در جهان عرب با واکنش شدید خود به اظهارات رئیس مجلس سابق ایران، می ‌خواهند به نظام سیاسی ایران پیام دهند که از این به بعد نمی خواهند شاهد به پرسش گرفتن حاکمیت و استقلال بحرین در هیچ سطحی از سطوح رسمی در ایران باشند از جمله هنگامی که حاکمیت ایران بر سه جزیره ابوموسی و تنب‌های کوچک و بزرگ از سوی اعراب به چالش گرفته می ‌شود.

در ماه های گذشته هنگامی که کشورهای عرب، ایران را به "اشغال" جزایر سه گانه در خلیج فارس متهم کرده‌اند، برخی محافل رسانه ‌ای از جمله روزنامه کیهان ادعای حاکمیت ایران بر بحرین را به عنوان واکنشی در مقابل آنان مطرح ساخته‌ اند.

در محافل سیاسی ایران این باور وجود دارد که ایران در سال ۱۹۷۱ استقلال بحرین را در مقابل حاکمیت خود بر جزایر سه گانه به رسمیت شناخت و بنابراین، این دو موضوع به نحوی به هم پیوند خورده است.

کشورهای عرب اما هیچ پیوندی بین دو موضوع فوق قائل نیستند و از اینکه برخی محافل ایرانی در مقابل ادعای آنها نسبت به جزایر سه گانه در خلیج فارس بحث بحرین را پیش می‌ کشند، ناخشنود و نگران می ‌شوند.

با این حال، علت اصلی واکنش شدید اعراب به اظهارات آقای ناطق نوری را باید در منازعه قدرتی که بین ایران و برخی از کشورهای محافظه کار عرب در منطقه خاورمیانه در جریان است، جست وجو کرد.

برخی کشورهای عرب، ایران را متهم می کنند که با استفاده از خلاء قدرت در عراق پس از سرنگونی صدام حسین، بهره برداری سیاسی از منازعه اعراب و اسرائیل و نیز توسعه یک برنامه حساس اتمی، می ‌کوشد تا نفوذ خود را در خاورمیانه به بهای تضعیف موقعیت آنها گسترش دهد و در نهایت بر منطقه تسلط یابد.

این منازعه بخصوص پس از جنگ ۲۲ روزه اسرائیل در نوار غزه وارد مرحله تازه‌ای شده است، زیرا ایران در طول این جنگ، سیاست احتیاط آمیز سال‌های اخیر خود را در برابر اعراب کنار گذاشت و آنها را به همکاری با اسرائیل و خیانت به اسلام متهم کرد. بر مبنای این دیدگاه، اعراب نسبت به هر گونه نشانه ‌ای که به نوعی قدرت‌ نمایی ایران در مقابل آنان قلمداد شود، واکنش نشان می‌ دهند و واکنش به اظهارات آقای ناطق نوری احتمالا آغاز مرحله ای تازه از ناشکیبایی کشورهای عرب در برابر سیاست‌های منطقه ای ایران است.

مطالب مرتبط