قطع رابطه؛ هشدار اعراب میانه‌رو به ایران؟

Image caption منوچهر متکی از موضع مغرب اظهار تعجب و شگفتی کرده است

با آنکه غلامحسین الهام، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی خبر مربوط به قطع رابطه پادشاهی مغرب (مراکش) با ایران را مورد تردید قرار داد، سخنگوی وزرات خارجه ایران این خبر را تایید کرده است.

پادشاهی مغرب روز جمعه با متهم کردن ایران به ترویج تشیع در آن کشور سنی مذهب، رابطه خود را با ایران قطع کرد. وزارت خارجه مغرب، سفارت ایران در رباط را به تلاش برای "تغییر پایه‌های مذهبی پادشاهی" و تهدید اتحاد مذهبی آن کشور متهم کرده است.

پادشاهی مغرب، اقدامات ایران را "دخالت غیر قابل تحمل در مورد داخلی" این کشور نامیده است.

این در حالی است که آقای الهام با "بعید" دانستن صحت خبر قطع رابطه مغرب با ایران گفته است که "هیچ گونه مشکلی در ارتباط با مسائل اعتقادی اسلامی بین ما و کشورهای جهان اسلام وجود ندارد."

آقای الهام با تاکید بر "روابط خوب" بین ایران و مغرب گفته است که "مکتب اهل بیت در این کشور نیز نفوذ خوبی دارد و هیچگاه بین ما و مغرب مسائلی از قبیل آنچه در برخی اخبار منتشر شده، وجود نداشته است."

منظور آقای الهام از مکتب اهل بیت، مذهب تشیع است که گفته می‌شود در کشور مغرب پیروانی ندارد.

بنا به گزارش خبرگزاری‌های غربی، ۹۹ درصد مردم مغرب سنی و یک در صد آنها نیز مسیحی و یهودی هستند.

در همین حال، منوچهر متکی وزیر خارجه ایران ضمن تاکید بر اینکه وزرات تحت مدیریت وی به زودی بیانیه‌ای در باره قطع رابطه مغرب با ایران صادر خواهد کرد، از اینکه این قطع رابطه همزمان با برگزاری کنفرانس بین‌المللی حمایت از مردم فلسطین در تهران صورت گرفته، اظهار تعجب و شگفتی کرده است.

ظاهرا آقای متکی خواسته است قطع رابطه مغرب با ایران را به موضع جمهوری اسلامی در مقابل اسرائیل و بی ارتباط به روابط خاص دو کشور نسبت دهد.

کنفرانس حمایت از مردم فلسطین در تهران که طی آن رهبران ایران موضع سرسختانه‌ای در برابر مذاکرات صلح بین اعراب و اسرائیل در پیش گرفتند، با واکنش منفی محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین روبرو شده است.

آقای عباس، ایران را به دخالت در امور فلسطینی‌ها و تلاش برای تعمیق شکاف بین آنها متهم کرده است.

با این حال، نشانه‌های تشنج در روابط تهران – رباط پس از سخنان علی اکبر ناطق نوری رئیس سابق مجلس ایران در باره بحرین بروز کرد.

آقای ناطق نوری با بیان اینکه بحرین زمانی یکی از استان‌های ایران بوده، واکنش شدید کشورهای عربی از جمله پادشاهی مغرب را برانگیخت.

وزارت امور خارجه ایران در پاسخ به اعتراض کشورهای عربی، کادار مغرب در تهران را به وزارت خارجه فراخواند و اعتراض ایران نسبت به موضع گیری این کشور را به وی ابلاغ کرد.

گویا این مساله به پادشاهی مغرب گران آمده و دولت آن کشور از اینکه ایران اعتراض خود علیه موضع اعراب را فقط متوجه این کشور کرده، به خشم آمده است.

بدین ترتیب، با آنکه ایران و بحرین پس از یک سلسله تماس‌ها و سفرهای رسمی مقام‌های دو کشور، تشنج در روابط دوجانبه را پایان یافته اعلام کردند، اما تبعات این مساله اینک گریبان روابط رباط – تهران را گرفته است.

البته تقریبا واضح است که بحث مربوط به بحرین در قطع رابطه مغرب با ایران امری حاشیه‌ای است و پادشاهی مغرب در پی فرصتی برای نشان دادن ناخشنودی عمیق خود از سیاست‌های ایران بوده است.

از همین رو، میزان تاثیر آنچه مقام‌های مغربی با عنوان "تلاش ایران برای تغییر پایه‌های مذهبی پادشاهی" این کشور از آن یاد کرده‌اند نیز در تصمیم رباط به قطع رابطه با تهران محل ابهام است.

ظاهرا ایران به رغم تاکید خاص خود بر وحدت فرقه‌ای در جهان اسلام، در هر کشوری که زمینه‌ای برای ترویج تشیع داشته باشد و یا این اقدام منجر به واکنش‌های سیاسی رهبران سنی منجر نشود، به تبلیغ و ترویج مذهبی شیعه اقدام می‌کند.

از این رو، احتمال اینکه ایران، کشور مغرب را هم که حدود هزار سال پیش، در کنترل حکومت فاطمی با گرایش شیعه اسماعیلی بوده، محل مناسبی برای ترویج تشیع دانسته، منتفی نیست، اما واکنش به این نوع فعالیت‌ها بدون وجود یک اختلاف سیاسی عمیق، به ندرت تا سطح قطع رابطه کامل دیپلماتیک پیش می‌رود.

بنابراین، علت اصلی قطع رابطه رباط با تهران را باید در اختلاف عمیق اعراب میانه‌رو با جمهوری اسلامی بر سر سیاست‌های منطقه‌ای دو طرف جستجو کرد.

در واقع، تعداد زیادی از کشورهای عربی با محوریت مصر و عربستان خود را درگیر رقابتی شدید با ایران و گروههای متحدش، برای پیشبرد اهداف خود در خاورمیانه می‌دانند و از همین رو، در جهت نوعی رویارویی سیاسی با ایران حرکت می‌کنند.

پادشاهی مغرب به عنوان یک کشور محافظه کار و میانه‌رو که همواره روابط نزدیکی با آمریکا و رویکرد ملایمی در برابر روند صلح خاورمیانه داشته، در محور مصر، عربستان و اردن قرار دارد و به احتمال زیاد سیاست خود را در برابر ایران، با مشورت متحدانش دنبال می‌کند.

از این جهت، قطع رابطه مغرب با ایران را می‌توان هشداری شدید از سوی مجموعه کشورهای میانه‌رو عرب به ایران دانست. طبق این هشدار، اگر ایران بخواهد به تهاجم لفظی بی پروای خود علیه رهبران کشورهای عرب ادامه دهد و در عمل نیز تلاش آنها را برای کمک به تشکیل کشور مستقل فلسطینی در کنار اسرائیل، خنثی کند، باید در انتظار واکنش سیاسی شدید اعراب باشد.

گویا به زعم اعراب، این واکنش از سوی یک کشور عربی در کرانه اقیانوس اطلس یعنی دورترین کشور عربی نسبت به ایران آغاز شده و در صورت ادامه سیاست منطقه‌ای ایران، به کشورهای عرب نزدیکتر نیز سرایت خواهد یافت.

مطالب مرتبط