رهبران اکو در تهران؛ توانایی های خاموش یک اتحاد تمدنی

دهمین اجلاس سران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) امروز با حضور سران ۱۰ کشور عضو و دو میهمان ویژه اجلاس یعنی رئیس جمهوری عراق و امیر قطر در تهران آغاز می شود.

در جریان اجلاس سران اکو در تهران، ریاست این اجلاس از جمهوری آذربایجان به ایران تحویل داده می شود و ریاست دوره ای سازمان اکو نیز از افغانستان به ایران می رسد. مقام های ایرانی اعلام کرده اند که نحوه برخورد سازمان اکو با بحران جهانی اقتصاد از جمله مهمترین مباحث اجلاس سران اکو در تهران است.

عبدالحسین ساسان، از اساتید اقتصاد در دانشگاه اصفهان درباره ارتباط بحران جهانی اقتصاد و با کشورهای عضو اکو به بخش فارسی بی بی سی گفت که سه کشور اصلی اکو یعنی ایران، ترکیه و پاکستان هر یک در حال تاثیر پذیری از بحران جهانی اقتصاد هستند.

بر این اساس، اقتصاد ایران که یک اقتصاد نفتی است از کاهش بهای نفت متضرر شده و گردشگری ترکیه که مبنای اقتصاد این کشور محسوب می شود، در پی بحران جهانی اقتصاد با رکود مواجه شده است.

اقتصاد پاکستان نیز که از صنعت نساجی بهره مند است، با کاهش تقاضا و فروش و همچنین کاهش چشمگیر کمک های جهانی روبه رو شده است.

کشورهای عضو اکو که مجموعا ‪ هشت‬ میلیون کیلومتر مربع مساحت دارند و جمعیتی معادل ‪ ۳۸۰‬ میلیون نفر را پوشش می‌دهند، مبادلات تجاری بسیاری محدودی با یکدیگر دارند.

ایران، ترکیه و پاکستان به عنوان قدرتمندترین کشورهای عضو اکو گرچه در بالاترین سطح در اجلاس تهران شرکت کرده اند اما در عمل، اعتنای چندانی به گسترش همکاری های منطقه ای در چارچوب این پیمان نمی کنند.

نگاهی به کارنامه اکو نشان می دهد عوامل سیاسی در این پیمان، همواره بر جنبه های اقتصادی آن غلبه داشته است.

اجلاس رهبران کشورهای عضو این پیمان، بیشتر جنبه تشریفاتی داشته و گفت و گوهای مطرح شده در آن از حد کلیاتی که غالبا فرصت اجرا نیافته، فراتر نرفته است.

عبدالحمید فاروقی، از اساتید اقتصاد در دانشگاه کابل، به بخش فارسی بی بی سی گفته است که بر خلاف کشورهای غربی که اساس روابط و مناسبات آنها را اهداف اقتصادی شکل می دهند، این موضوع هنوز در کشورهای در حال توسعه مد نظر سیاستمداران و تصمیم گیران قرار ندارد.

بر این اساس به اعتقاد آقای فاروقی، سازمان هایی نظیر اکو که ماهیتی اقتصادی دارند هم در کشورهای در حال توسعه رنگ و بویی سیاسی به خود می گیرند و به ملاحظات سیاسی در آن بیش از اهداف اقتصادی توجه می شود.

برخی کارشناسان علت این موضوع را در ریشه های شکل گیری سازمان همکاری های اقتصادی (اکو ) می دانند.

پیمان اقتصادی با ریشه های نظامی

نزدیک به ۵۰ سال پیش که سازمان همکاری عمران منطقه ای با عضویت ایران، پاکستان و ترکیه تاسیس شد و سنگ بنای پیمان اکو گذاشته شد، این سه کشور عضو سازمان پیمان مرکزی - سنتو نیز بودند که به عنوان یک سازمان همکاری نظامی با مشارکت آمریکا و بریتانیا فعالیت داشت.

اقتصاد این سه کشور اصلی عضو سازمان اکو کنونی، در آن دوره بیش از وضعیت کنونی به یکدیگر نزدیک بود. اما در سه دهه گذشته شرایط اقتصادی کشورهای اکو تفاوت های زیادی با یکدیگر پیدا کرده به گونه ای که عملا تصمیم هایی که در چارچوب این پیمان گرفته می شود، قابل اجرا در همه کشورهای عضو نیست.

به عنوان نمونه، محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران، در مراسم افتتاح اجلاس وزرای اقتصاد اکو که چند هفته پیش از اجلاس سران در تهران برگزار شد، با انتقاد از نظام اقتصادی کشورهای غربی، پیشنهاد کرد که تبادلات اقتصادی بین کشورهای عضو اکو از دلار به سایر ارزها انتقال یابد اما پیشنهاد رئیس جمهوری ایران با واکنش سرد اعضا روبه رو شد.

مهرداد عمادی، یکی از مشاوران اقتصادی اتحادیه اروپا، درباره دلیل بی رغبتی کشورهای اکو به این پیشنهاد، به بخش فارسی بی بی سی گفت اغلب کشورهای عضو اکو در آسیای مرکزی، از آمریکا کمک های اقتصادی دریافت می کنند که حذف دلار از مبادلات تجاریشان را غیر ممکن می کند.

این مشاور اقتصادی اتحادیه اروپا، در عین حال معتقد است حذف دلار و تغییر ذخایر کشورهای اکو از دلار به سایر ارزها در شرایطی که رئیس جمهوری تازه ای در آمریکا آغاز به کار کرده است، پیامی منفی به سوی کاخ سفید است که اغلب اعضا تمایلی به این اقدام ندارند.

حوزه تمدنی مشترک در اکو

در طول ۳۰ سال اخیر و پس از تغییرات اساسی در نظم سیاسی حاکم بر جهان، اغلب اتحادیه هایی توانسته اند در عمل موفق باشند که کشورهای عضو آن، متعلق به یک حوزه تمدنی باشند.

هرچند مرور اقتصاد کشورهای عضو اکو نشان می دهد که تقریبا تمامی تعاملات اقتصادی مهم این کشورها، خارج از چارچوب این پیمان صورت گرفته اما به نظر می رسد که به دلیل اشترکات فرهنگی، تاریخی و جغرافیایی و حضور در یک حوزه تمدنی مشترک، ظرفیت بالایی برای موفقیت اکو وجود دارد.

کارشناسانی که به نقش حیاتی تمدن ها در عرصه سیاست بین الملل باور دارند، اتحادیه اروپا را به عنوان موفق ترین پیمان منطقه ای در غرب و اتحادیه " آ س آن" را در شرق شاهدی بر مدعای خود می دانند که نه ایدئولوژی و مباحث اعتقادی، بلکه اهداف اقتصادی در صدر دستور کار آنها قرار دارد و موضوعات سیاسی و امنیتی در ذیل آن معنا می یابند.

سنگ بنای اکو نزدیک به ۵۰ سال پیش توسط ایران، پاکستان و ترکیه پایه گذاری شد و در ابتدا با نام سازمان همکاری عمران منطقه ای آغاز به کار کرد.

در سال های نخست پیروزی انقلاب در ایران، کار سازمان با وقفه مواجه شد اما در سال ۱۳۶۴ با نام "اکو" دور تازه فعالیت های خود را از سر گرفت.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق هم کشورهای افغانستان، جمهوریهای آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان، قرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان به جمع کشورهای اکو پیوستند.

مطالب مرتبط