اثرات کاهش سهمیه بنزین بر مردم

مصوبه مجلس ایران برای کاهش سهمیه ماهانه بنزین خودروهای شخصی از ۱۲۰ به ۸۰ لیتر، بسیاری از مردم را به این فکر انداخته که اجرای این تصمیم در سال ۱۳۸۸ چه تاثیری بر زندگی آنها خواهد داشت؟

در حقیقت آیا کاهش سهمیه بنزین خودروهای شخصی برای مردم عادی قابل پذیرش است؟

امیر که روزانه از خودروی شخصی خود برای رفت و آمد در تهران استفاده می کند، مصرف ماهانه کنونی خود را حدود ۱۶۰ لیتر اعلام می کند و می گوید: "با در نظر گرفتن سهمیه ۱۲۰ لیتری که هر ماه دارم، تقریبا هر ماه باید ۴۰ لیتر بنزین به قیمت آزاد بخرم که تا حدی قابل قبول است، ولی اگر قرار شود سهمیه ماهانه بنزین من به ۸۰ لیتر کاهش یابد، مجبور می شوم نصف مصرف ماهانه ام را به قیمت آزاد تهیه کنم که با توجه به تورمی که در ایران داریم، وحشتناک است."

امیر حسین در کرمانشاه هم با این که در شهری کوچک زندگی می کند و مشکل هدررفتن بنزین در ترافیک سنگین را ندارد، با کاهش سهمیه روزانه بنزین از ۱۲۰ لیتر به ۸۰ لیتر مخالف است و می گوید: "هشتاد لیتر برای یک خودروی شخصی خیلی کم است و برای مردم گرانی و تورم به دنبال دارد."

او اضافه می کند که در شرایط کنونی برای سفرهای بین شهری، باید از اطرافیان خود بنزین قرض کند و نبود بنزین کافی، سبب دردسر و اعتراض مردم می شود.

جمیله که برای رفت و آمد خود و دختر دانشجویش از خودرو شخصی استفاده می کند، میزان ۱۲۰ لیتر سهمیه کنونی بنزین برای خودروهای شخصی را در داخل شهر تهران کافی می داند و می گوید: "برای مسافرت و رفت و آمد بین شهری، بنزین بیشتری لازم می شود، ولی همین میزان برای داخل شهر کافی است."

او یادآور می شود: "به طور قطع، با کم شدن سهمیه بنزین، با مشکل روبه رو خواهیم شد و مجبور می شویم بعضی کارها را با خودروی شخصی خودمان انجام ندهیم."

‘به امید حذف یارانه'

جمشید پژویان، تحلیلگر اقتصادی، معتقد است که نتایج احتمالی حاصل از کاهش سهمیه ماهانه بنزین خودروهای شخصی از ۱۲۰ به ۸۰ لیتر، اثر قابل توجهی در شرایط مردم، به ویژه رفاه افراد کم درآمد نخواهد داشت.

آقای پژویان یادآور می شود: "مهم این است که وقتی مجلس شورای اسلامی، لایحه دولت را در باره افزایش قیمت حامل های انرژی و تبدیل آن به یارانه سرانه، تصویب نکرد، دولت با کسری بودجه روبه رو می شود که باید به گونه ای این کسری را برطرف کند؛ افزایش قیمت بنزین یا برخی دیگر از حامل های انرژی، از این روش ها است که افزایش کلی قیمت ها را به دنبال خواهد داشت، بدون آن که با یارانه سرانه جبران شود."

با عادی شدن دریافت بنزین یارانه ای با کارت های هوشمند سوخت، جامعه ایران با تغییرات تدریجی، به ویژه کم شدن سهمیه های ماهانه دریافت بنزین کنار آمده است و به نظر می رسد شرایط برای تغییر نهایی، یعنی حذف یارانه این حامل انرژی آماده می شود.

ناصر رییسی فر، رییس هیات مدیره اتحادیه جایگاه داران با اشاره به طرحی که برای هدفمند کردن و در نهایت حذف یارانه انرژی در ایران در حال بررسی است، می گوید: "اگر با برنامه ریزی دقیق عمل شود، سهمیه بندی بنزین حذف می شود و بنزین و نفت گاز به قیمت تمام شده خلیج فارس به مصرف کنندگان عرضه خواهد شد.

آقای رییسی فر امیدوار است که حذف یارانه های انرژی به زودی در کشور اجرایی شود، چون معتقد است: "سهمیه بندی، روش صحیحی برای بهینه سازی مصرف نیست و ناهنجاری های زیادی به دنبال دارد."

نگران نوروز نباشید

با در نظر گرفتن این احتمال که کاهش سهمیه بنزین خودروهای شخصی در سال جدید می تواند برنامه ریزی کسانی را به هم بزند که به فکر سفر نوروزی هستند، محمد رویانیان، رییس ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت کشور اعلام کرده است که میزان سهمیه بنزین خودروهای شخصی در فروردین سال بعد تغییر نخواهد کرد.

به گفته او، با تصمیمی که در ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت کشور گرفته شده است و با توجه به مصوبه مجلس شورای اسلامی مبنی بر اختصاص نیافتن یارانه به بنزین، سهمیه بنزین خودروهای شخصی در فروردین سال آینده، همان ۱۲۰ لیتر خواهد بود و تغییر نمی کند، اما در باره تغییر احتمالی این سهمیه در ماه های اردیبهشت و خرداد سال آینده، در اواخر فروردین سال ۱۳۸۸ تصمیم گیری خواهد شد.

با تمام شدن سهمیه بنزین خودروهای شخصی، خرید بنزین به قیمت آزاد، تنها راهی است که برای دارندگان این خودروها باقی می ماند.

ناصر رییسی فر، رییس هیات مدیره اتحادیه جایگاه داران، در باره روند فروش بنزین در جایگاه های عرضه سوخت از زمان آغاز سهمیه بندی بنزین در ایران می گوید: "میزان فروش جایگاه ها بعد از سهمیه بندی، حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کم شد، هرچند این کاهش فروش، فصلی و موردی است؛ به گونه ای که در زمان اعلام سهمیه سه ماهه بنزین، به طور معمول فروش بنزین آزاد در ماه نخست این دوره زمانی، سیر نزولی دارد و به تدریج که بنزین سهمیه ای خودروها کم می شود، فروش بنزین به قیمت آزاد افزایش می یابد."

آقای رییسی فر می افزاید: " فروش بنزین آزاد در ابتدای دوره اخیر، یعنی در دی ماه، بسیار کم بود و فروش جایگاه هایی که روزانه هشت تا ده هزار لیتر بنزین می فروختند، به حدود ۹۰۰ تا یک هزار لیتر رسید، ولی این رقم در بهمن ماه افزایش یافت و در اسفند ماه، با توجه به تمام شدن سهمیه بیشتر خودروها، سیر صعودی فروش بنزین به قیمت آزاد شدت گرفت، به طوری که تعدادی از جایگاه ها در شمال شهر تهران به فروش ده تا یازده هزار لیتر بنزین در روز هم رسیده اند، ولی در جایگاه های مرکز و جنوب شهر تهران، به طور حتم پنج تا شش هزار لیتر بنزین به بهای آزاد به فروش می رود."

بحث ادامه دارد

بر اساس بخشی از لایحه پیشنهادی دولت برای بودجه سال ۱۳۸۸ قرار بود یارانه پرداختی به فرآورده های نفتی از جمله بنزین در سال آینده حذف شود که تایید نمایندگان مجلس شورای اسلامی را به همراه نداشت.

با این حال، احمد توکلی، رئیس مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی پیشنهاد کرده است بحث های مربوط به آن در نیمه دوم فروردین تا نیمه اول اردیبهشت به پایان برسد و پس از طی مراحل لازم، اجرای آن در تیرماه آغاز شود.

جمشید پژویان، کارشناس امور اقتصادی، مجموعه سیاست های اجرایی دولت را در تثبیت شرایط اقتصادی در ایران موثر ارزیابی می کند و می گوید: "حذف یارانه های انرژی، به تنهایی و بدون آن که سیاست های دیگری آن را همراهی کند -مانند سیاست هایی برای جبران کاهش رفاه گروه های کم درآمد یا سیاست هایی که منابع بیشتری را در اختیار بخش صنعت قرار دهد- به طور قطع به اقتصاد و شرایط رفاهی مردم فشار خواهد آورد."

امیر، از ساکنان تهران، که هنوز خبری در باره حذف یارانه های انرژی نشنیده است، می گوید: "سهمیه های بنزین ماهانه خودروها به تدریج کم می شود تا در نهایت این سهمیه را حذف کنند و بتوانند بنزین را به قیمت آزاد عرضه کنند، طوری که ۱۲۰ لیتر سهمیه روزانه به ۸۰ لیتر می رسد و بعد به حدی می رسد که اصلا فرقی به حال شما نمی کند که سهمیه بنزین داشته باشید یا نه!"

با این حال، کسانی هستند که همانند جمیله، حذف یارانه ها و عرضه بنزین به قیمت آزاد را چندان به نفع خود نمی دانند. او می گوید: "خرید هر لیتر بنزین به قیمت ۴۰۰ تومان، برای یک کارمند هزینه سنگینی است و کارمندی که ماهیانه ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان درآمد دارد، نمی تواند تمام مصرف روزانه بنزین خود را به این قیمت تهیه کند."

پیامدهای حاشیه ای

ناصر رییسی فر هم با بیان این که سهمیه بندی بنزین، همانند هر اتفاق دیگری، در کنار خود نتایج و پیامدهایی منفی داشته است، توضیح می دهد: "از زمان آغاز سهمیه بندی عرضه بنزین در ایران، دارندگان خودروهایی که سهمیه بنزین بیشتری دارند، مانند دارندگان وسایل حمل و نقل عمومی، در اطراف جایگاه ها تردد می کنند و سهمیه بنزین خود را به قیمت هایی کمتر از قیمت آزاد دولتی، به مصرف کنندگان عرضه می کنند، یعنی به همراه آنها به جایگاه عرضه سوخت می روند و با کارت خودشان برای کسانی که می خواهند، سوختگیری می کنند که این روند کماکان ادامه دارد و در صورتی که سهمیه ها کمتر شود، این افراد به طور قطع مشتری های بیشتری پیدا می کنند."

او می افزاید: "هرچه محدودیت بیشتری برای سهمیه بندی بنزین اعمال شود، مشکلات بیشتری برای مردم پیش می آید و در کنار آن، فساد و ناهنجاری توسعه می یابد."

ناظران یادآور می شوند که با حذف واقعی یارانه فرآورده های نفتی، و فروش بنزین به قیمت واقعی، هیچ اتفاقی نخواهد افتاد، چون قیمت تمام شده بنزینی که به طور آزاد و در حد ۴۰۰ تومان عرضه می شود، از دو سال پیش، آثار تورمی خود را گذاشته است.

ناکارامدی حمل و نقل عمومی

در صورت تحقق برنامه ریزی های بلندمدت برای حذف یارانه های انرژی، شبکه حمل و نقل عمومی، اولین بخشی خواهد بود که تحت تاثیر قرار می گیرد.

محمد حسین مجاهد، کارشناس ارشد ترافیک هم معتقد است که اگر کاهش سهمیه بندی بنزین سبب شود افراد بیشتری به شبکه حمل و نقل شهری تهران روی بیاورند، مشکلاتی به وجود خواهد آمد. او می گوید: "در چنین شرایطی، باید شبکه حمل و نقل عمومی مانند اتوبوس ها، تاکسی ها و حتی مترو، توسعه سریعی داشته باشند که مقداری زمان بر است و به اعتبار بیشتری نیاز دارد".

آقای مجاهد توضیح می دهد: "از نظر فنی و مهندسی، اتوبوس ها باید مسافران خود را از یک مترو دریافت کنند و به جایی ببرند که ادامه سفر با تاکسی امکان پذیر باشد، اما چنین شبکه ای در ایران به طور کامل طراحی نشده است؛ به ویژه در تهران که جمعیت و وسعت آن رشد زیادی داشته است، شبکه های خطوط اتوبوسرانی، مشکل آفرین شده اند و با وجود فعالیت تاکسی های بزرگتری مثل ون، شرایط طوری نیست که مردم ماشین های خود را در پارکینگ بگذارند و بخواهند با تاکسی و وسایل نقلیه عمومی رفت آمد کنند."

به گفته کارشناسان حمل و نقل ظرفیت کنونی شبکه حمل و نقل عمومی در تهران اشباع شده است و اتوبوس ها و تاکسی های فعال در شهر، کاملا پر هستند. در نتیجه باید تعداد وسایل نقلیه عمومی افزایش یابد تا مردم به استفاده از این وسایل، گرایش بیشتری پیدا کنند.

سهمیه بندی بنزین، با تمام ویژگی های مثبت و منفی خود، طرحی کوتاه مدت است که در نهایت، به تاریخ اقتصادی ایران خواهد پیوست. با این حال، هنوز برنامه ریزان ایران بر سر چگونگی گذر از این دوره و نهایی کردن سرنوشت مصرف فرآورده های نفتی، به ویژه بنزین در این کشور به توافق نهایی نرسیده اند.

مطالب مرتبط