توصیه عربستان به ایران؛ از كانال قانونی وارد شوید

Image caption منوچهر متكی پس از دیدار از عربستان به كویت و سپس به بحرین رفت تا با مقام‌های این دو كشور گفتگو كند

سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان سعودی پس از دیدار با منوچهر متكی همتای ایرانی خود در ریاض، ضمن ابراز قدردانی از اهتمام ایران به امور اعراب، از ایران خواست كه از كانال‌های قانونی با اعراب ارتباط بر قرار كند.

اشاره آقای فیصل ظاهرا به ارتباط ایران با گروههای اسلام‌گرای فلسطینی، لبنانی و عراقی است كه از نقطه نظر عربستان سعودی خارج از روال رسمی و قانونی صورت می‌گیرد.

ملك عبدالله پادشاه عربستان هفته پیش میزبان سران مصر، سوریه و كویت در چارچوب یك كنفرانس چهار جانبه بود. گفته می‌شود این كنفرانس به منظور اتحاد صفوف اعراب برای مقابله با نفوذ ایران در خاورمیانه برگزار شده است.

در پی كنفرانس چهار جانبه ریاض، منوچهر متكی وزیر خارجه ایران به طور غیر منتظره، وارد ریاض شد و پس از دیدار با همتای سعودی خود نامه محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران را تسلیم پادشاه عربستان كرد.

آقای متكی پس از دیدار از عربستان به كویت و سپس به بحرین رفت تا با مقام‌های این دو كشور گفتگو كند.

هدف از سفر غیر منتظره آقای متكی به سه كشور عربی جنوب خلیج فارس بحث و تبادل نظر در باره روابط دو جانبه و مسائل منطقه عنوان شده است، اما به نظر می‌رسد كه این سفر بیشتر به كنفرانس چهار جانبه سران عرب در ریاض مربوط می‌شود.

احتمالا مقام‌های سوریه كه روابط نزدیكی با ایران دارند، رهبران ایران را در جریان مذاكرات كنفرانس ریاض قرار داده‌اند.

از این رو، سفر آقای متكی به ریاض و دو پایتخت عربی دیگر، ممكن است به توصیه رهبران سوریه و یا به ابتكار دولت ایران برای تلطیف فضای بین ایران و كشورهای عرب حوزه جنوبی خلیج فارس انجام گرفته باشد.

با این حال، بعید به نظر می‌رسد كه این سفر گشایشی در روابط تشنج‌آمیز ایران و عربستان پدید آورد.

تشنج در روابط تهران و ریاض را می‌توان از اظهارات علنی و صریح سعود الفیصل در حضور میزبانش به خوبی دریافت.

وزیر خارجه عربستان با تاكید بر اینكه رابطه ایران با دنیای عرب باید از كانال‌های قانونی صورت گیرد، در واقع ضمن متهم كردن تلویحی ایران به دخالت غیر قانونی در امور اعراب، خواستار تغییر این سیاست شده است.

دولت ایران حمایت خود از گروههای لبنانی و فلسطینی را دفاع از اعراب در مقابل خطر اسرائیل می‌داند، اما سعود‌ الفیصل ضمن ابراز قدردانی از توجه خاص ایران به امور اعراب، از این كشور می‌خواهد كه فراتر از كانال‌های رسمی و قانونی با دنیای عرب ارتباط برقرار نكند.

در حقیقت، طی سال‌های اخیر سیاست تبلیغاتی ایران بر مبنای باور به تمایز بین دولت‌ها و ملت‌های عرب استوار شده است.

رسانه‌های دولتی و برخی از مقام‌های ایرانی معمولا ملت‌های عرب را دشمن آمریكا و اسرائیل و حامی جمهوری اسلامی معرفی می‌كنند و در مقابل، دولت‌های عرب را متحد آمریكا و اسرائیل و دشمن ملت‌های خود قلمداد می‌كنند.

هر چند كه دولت آقای احمدی نژاد در سال‌های گذشته علاقه بسیاری برای گسترش رابطه با دولت‌های عرب متحد آمریكا در خاورمیانه نشان داده، اما نوع نگاه رهبران ایران به مسائل خاورمیانه، بیشتر به بروز تشنج در روابط ایران و اعراب بخصوص در ماههای اخیر منجر شده است.

از نگاه برخی كشورهای عرب، ایران از هر كوششی برای تبلیغ و ترویج ایدئولوژی مذهبی خود در بین توده‌های عرب دریغ نمی‌كند و در حقیقت، رابطه رسمی با دولت‌های عرب را نیز به منظور كمك به همان مساله دنبال می‌كند.

از این رو، كشوری مانند مصر نه فقط از ارتباط‌ات غیر رسمی ایران با گروههای سیاسی و مذهبی در دنیای عرب نگران است، بلكه نسبت به گسترش روابط رسمی هم به دیده تردید می‌نگرد.

به باور برخی از كشورهای عرب، آنچه دست ایران را برای ترویج ایدئولوژی مذهبی خود در منطقه باز گذاشته، ادامه مناقشه فلسطین است، مناقشه‌ای كه ایران با اسلامی نشان دادن ماهیت آن، می‌كوشد تا توده‌های عرب را به سمت خود جلب كند.

بر همین اساس، برخی از اعراب، حمایت ایران از گروههای اسلامگرای فلسطینی و لبنانی را نه با هدف كمك به باز پس گیری سرزمین‌های اشغالی عرب، بلكه به منظور جلوگیری از پایان یافتن مناقشه فلسطین تفسیر می‌كنند و بر این باورند كه ایران از این طریق می‌خواهد ایدئولوژی و سپس سلطه سیاسی خود را بر خاورمیانه گسترش دهد

در واقع، كشورهای عرب، ادامه برنامه هسته‌ای ایران را نیز در همین جهت تعبیر می‌كنند و در مجموع سمت و سوی سیاست خاورمیانه‌ای ایران را علیه موقعیت و منافع خود می‌دانند.

از این رو، به نظر می‌رسد تا زمانی كه ایران طرح صلح كشورهای عرب را طرحی سازشكارانه و تسلیم طلبانه معرفی ‌كند و بر ادامه خط مشی نظامی گروههای فلسطینی و لبنانی اصرار داشته باشد، تشنج جاری در روابط ایران و كشورهای عرب متحد آمریكا رفع نخواهد شد و حتی به احتمال قوی در ماههای آینده نیز خواهد گرفت.