روابط ایران و آمریکا در سال 1387

Image caption " پیام آقای اوباما در واقع پیامی برای پایان دادن به دوره سی ساله قطع روابط ایران و آمریکا بود."

ایران و آمریکا در سال ۱۳۸۷ خورشیدی، روزهای پرفراز و نشیبی را سپری کردند.

از احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران تا احتمال گشایش دفتر حافظ منافع آمریکا در تهران و البته پیام بی سابقه تبریک از سوی محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران به مناسبت انتخاب باراک اوباما به ریاست جمهوری آمریکا.

آقای اوباما، در سخنرانی مراسم تحلیف و همچنین در گفت و گو های خبری اش خطاب به ایران گفت که اگر کشورهایی مانند ایران مایل باشند نخست مشت های گره کرده خود را بازکنند، دست دوستی آمریکا را خواهند دید که به سوی آنها دراز شده است.

این سخنرانی مهمترین چراغ سبز رئیس جمهوری جدید آمریکا به ایران است اما همچنان که نامه آقای احمدی نژاد به باراک اوباما بی پاسخ ماند، ایران هم پاسخی به این گفته های آقای اوباما نداد.

منصور فرهنگ نماینده پیشین ایران در سازمان ملل متحد، می گوید پیام آقای اوباما در واقع پیامی برای پایان دادن به دوره سی ساله قطع روابط ایران و آمریکا بود.

به اعتقاد آقای فرهنگ، این پیام در عین حال به طور تلویحی به این موضوع اشاره دارد که آمریکا نیز از سیاست های سه دهه خود نسبت به ایران ناخرسند است و در صدد تغییر این سیاست است.

احتمال حمله نظامی

اوایل سال ۸۷ که آخرین ماه های دوران ریاست جمهوری جورج بوش طی می شد، برخی در ایران احتمال حمله آمریکا به ایران را زیاد می دیدند به طوری که برای نخستین بار سردار محمد علی جعفری، فرمانده سپاه پاسداران برای اولین از احتمال درگیری نظامی خبر داد.

این نگرانی پس از شکست جمهوری خواهان در انتخابات بیشتر شد . برخی از سیاستمداران و تحلیلگران معتقد بودند که با باخت جمهوری خواهان در انتخابات ریاست جمهوری، این حزب چیزی برای از دست دادن ندارد و از همین رو این موضوع احتمال حمله نظامی آمریکا در آخرین روزهای ریاست جمهوری جورج بوش را افزایش می دهد.

در دوره انتقالی قدرت از آقای بوش به باراک اوباما مانورهای نظامی مختلفی در ایران برگزار شد که اعتراض ایالات متحده را نیز در پی داشت.

افزایش بدبینی های ایران و آمریکا

Image caption باخت جمهوری خواهان در انتخابات حمله نظامی آمریکا در آخرین روزهای ریاست جمهوری جورج بوش را افزایش می داد.

در این دوره ایران ضمن تاکید بر اینکه کشورهای غربی در صدد براندازی نرم در ایران هستند، برخی از شهروندان ایرانی و در برخی موارد شهروندان دوتابعیتی ایرانی و آمریکایی را به ظن و اتهام اقدام برای براندازی نرم دستگیر کرد.

برخی از کارشناسان این اقدام را یکی از نقاط اوج بدبینی ایران و آمریکا نسبت به یکدیگر می دانند. برخی از تحلیلگران از جمله منصور فرهنگ نماینده پیشین ایران در سازمان ملل متحد علت این بدبینی را از سوی ایران در این می بینند که دولت جورج بوش دریافته بود که نظام ایران را با تحریم و فشار نمی توان به قبول خواسته های غرب واداشت و از این رو از دید ایران، آمریکا در صدد ضربه زدن به ایران از راه های دیگری است که در عین حال خشم مخالفان جنگ را نیز به همراه نداشته باشد.

بدبینی ایران و آمریکا نسبت به یکدیگر تا به آنجا ادامه داشت که وزارت امور خارجه ایران با صدور بخشنامه ای، استادان دانشگاه های این کشور را موظف کرد تا از این پس هرگونه سفر علمی خود به آمریکا و همچنین سفر استادان دانشگاه های آمریکایی به ایران رابه اطلاع این وزارتخانه برسانند.

بر اساس این بخشنامه از این پس اگر سفر اتباع و نهادهای آمریکایی به ایران بدون اطلاع و مجوز انجام شود، در مبادی ورودی ایران از ورود اتباع آمریکا جلوگیری می شود و مسئولیت این موضوع به عهده فرد یا مقام دعوت کننده ایرانی خواهد بود.

حمید احمدی از اساتید علوم سیاسی در دانشگاه تهران می گوید این موضوع در مبادلات فرهنگی و دانشگاهی ایران و آمریکا تاثیر منفی گذاشت تا به آنجا که برخی از استاد ایرانی از سفر علمی و شرکت در کنفرانس ها و مجامع دانشگاهی آمریکا منصرف شدند.

چند ماه پیش از صدور این بخشنامه، هفت تن از روسای دانشگاه های آمریکا به دعوت دانشگاه صنعتی شریف به تهران آمده و با مقام های بلند پایه سیاسی و علمی در ایران دیدار و گفت و گو کرده بودند.

میراثی برای باراک اوباما

شاید جنجالی ترین موضوعی که در روابط ایران و آمریکا در سال گذشته رخ داد، بحث گشایش دفتر حفاظت منافع آمریکا در تهران با حضور دیپلمات های آمریکایی بود.

این موضوع که در زمان ریاست جمهوری جورج بوش اعلام شد اما این دولت در نهایت اعلام کرد که تصمیم گیری درباره گشایش دفتر حافظ منافع را به دولت باراک اوباما خواهد سپرد.

ابراهیم یزدی، وزیر امور خارجه ایران در دولت موقت، معتقد است که دولت آقای اوباما طی ماه های آینده برای نشان دادن حسن نیت خود و گره گشایی از مشکلات ایرانیانی که برای دریافت ویزا مجبور به مسافرت به ترکیه و امارات هستند، تصمیم به گشایش این دفتر خواهد گرفت.

از هنگامی که بحث گشایش این دفتر آغاز شده، محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری از این موضوع استقبال کرده و وزارت امور خارجه ایران هم اعلام کرد که در صورت رسیدن درخواست رسمی برای گشایش این دفتر، آن را بررسی خواهد کرد. با این همه اما علی لاریجانی رئیس مجلس ایران طرح این موضوع را فریبکاری آمریکا خواند.

آقای لاریجانی در سال ۱۳۸۷ از ارسال نامه برخی از نمایندگان مجلس و سناتورهای آمریکایی برای مجلس ایران خبر داد و گفت که مجلس در حال بررسی درخواست نمایندگان آمریکایی برای گفت و گو با نمایندگان مجلس ایران است.

ارسال این نامه واکنش برخی از چهره های محافظه کار را برانگیخت و نشان داد که هنوز در میان برخی از گروه های محافظه کار بر سر برقراری رابطه با آمریکا اتفاق نظر وجود ندارد.

با این همه تا پایان سال ۸۷ خبری از نتیجه احتمالی بررسی این نامه منتشر نشد.

امیدهای ناکام؟

Image caption از هنگامی که بحث گشایش دفتر حفاظت منافع آمریکا در تهران آغاز شد، محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری از این موضوع استقبال کرد.

در ماه های پایانی سال که امیدواری هایی نسبت به احتمال گرم شدن تدریجی روابط ایران و آمریکا پدید آمد برخی نشانه ها از نارضایتی ایران از سیاست دولت جدید آمریکا حکایت می کرد، از جمله ایران چندان از انتصاب دنیس راس به عنوان مشاور وزیر امور خارجه آمریکا در امور کشورهای خلیج فارس از جمله ایران خشنود به نظر نمی رسید.

محمد محسن سازگارا، مدیر مرکز مطالعات ایران معاصر در آمریکا دنیس راس را سیاستمداری آگاه به مسائل منطقه می داند اما هوشنگ امیر احمدی مدیر شورای روابط ایرانیان و آمریکاییان آقای راس را متعلق به دیدگاهی در وزارت امور خارجه آمریکا می خواند که معتقد است باید تهدید و تشویق های بزرگتری را نسبت به دوره جورج بوش برای ایران در نظر گرفت.

تاخیر در اعلام سیاست های دولت جدید آمریکا در قبال ایران که محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران و منوچهر متکی وزیر امور خارجه این کشور خواستار اعلام آن شده بودند از دیگر موضوعاتی بود که باعث شد احتمال گرم شدن روابط ایران و آمریکا ناکام بماند.

بدین ترتیب روابط ایران و آمریکا در سال ۱۳۸۷ همچنان در تعلیق باقی ماند؛ هفته هایی سایه تهدید جنگ بالای سر دو کشور بود و روزهایی هم خوش بینی ها نسبت به عادی شدن روابط افزایش می یافت.

اکنون که قطع روابط ایران و آمریکا در سال ۱۳۸۸ خورشیدی ۳۰ ساله می شود، به نظر می رسد که شرایط تفاوت کرده است.

بر خلاف سال های گذشته که حتی صحبت از عادی شدن روابط ایران و امریکا خط قرمز در ایران بود و حتی یک بار محمد خاتمی رئیس جمهوری پیشین ایران برای مواجه نشدن با بیل کلینتون رئیس جمهوری اسبق آمریکا مسیر خود را در مقر سازمان ملل در نیویورک تغییر داد، این روزها دولتمردان ایرانی حتی دیدار و مذاکره با رئیس جمهوری آمریکا در کاخ سفید را هم از نظر دور ندارند.

اتفاقی که معلوم نیست با سیاست های فعلی ایران و آمریکا در سال ۱۳۸۸ رخ خواهد داد یا خیر.

مطالب مرتبط