اولین موضعگیری رهبر ایران در مورد روابط با آمریکا در عصر اوباما

آیت الله خامنه ای
Image caption آیت الله خامنه ای در نخستین روز سال جدید در مشهد سخنرانی می کرد

رهبر ایران در اولین اظهار نظر رسمی درباره حرکات دولت تازه آمریکا برای تعامل دیپلماتیک با ایران جهت حل مسائل مورد اختلاف دو کشور، می گوید که رفتار آمریکا تا این لحظه نشان دهنده تغییری که ایران مایل است شاهد آن باشد نیست با این حال او درها را به روی تماس آینده میان دو کشور نبست.

آیت الله علی خامنه ای، که حرف آخر را در سیاست های کلی نظام جمهوری اسلامی می زند، در سخنرانی روز اول سال در جمع زائران حرم امام رضا در مشهد از جمله درباره مساله رابطه با آمریکا به تفصیل سخن گفت.

اظهارات آقای خامنه ای نشان داد که وی با بدبینی عمیق به نیات دولت باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا می نگرد.

وی گفت: "آنها می گویند به سوی ایران دست دراز کرده ایم و ما می گوییم اگر آمریکا در زیر دستکش مخملی، دستی چدنی را پنهان کرده باشد این اقدام هیچ معنا و ارزشی ندارد."

وی جای دیگری در سخنانش چنین افزود: "تغییر نباید لفاظی و با نیت ناسالم باشد و اگر می خواهید ضمن حفظ همان اهداف قبلی، فقط سیاست ها و تاکتیک ها را عوض کنید این یک خدعه است نه تغییر و اگر تغییر واقعی مورد نظر شماست باید در عمل مشاهده شود و به هرحال همه مسئولان آمریکایی و دیگران بدانند که ملت ایران را نمی شود فریب داد یا ترساند."

رهبر ایران همچنین در اقدامی نادر به پیام نوروزی یک روز پیشتر باراک اوباما واکنش نشان داد و از آن استقبال نکرد.

آیت الله خامنه ای گفت: "حتی در همین پیام تبریک نیز ملت ایران طرفدار تروریست و دنبال سلاح هسته ای خوانده شده است. آیا این پیام تبریک است یا دنباله همان اتهامات؟"

آقای اوباما در پیام خود خطاب به رهبران ایران گفته بود: "ایالات متحده مایل است جمهوری اسلامی ایران به جایگاه به حق خود در جامعه بین المللی دست یابد و این حق شماست، اما این حق با مسئولیت های واقعی همراه است و نمی توان از راه ترور یا اسلحه به چنین جایگاهی دست یافت بلکه راه رسیدن به آن، اقدامات صلح آمیزی است که عظمت واقعی ملت و تمدن ایران را به نمایش بگذارد."

رهبر ایران هرچند با لحن شکایت آمیز درباره رفتار آمریکا با کشور خود سخن گفت و گله های جمهوری اسلامی و "ملت ایران" از رفتار 30 سال اخیر آمریکا را برشمرد، اما در ضمن تلاش کرد از اتخاذ یک موضع از پیش تعیین شده درباره روابط آینده دو کشور و دولت جدید آمریکا پرهیز کند.

وی یک جا گفت می خواهد تاکید کند که "ملت ایران درباره مسائل مربوط به خود اهل محاسبه و منطق است و احساساتی نمی شود" و در جای دیگری افزود "... ما سابقه ای از رئیس جمهور و دولت جدید آمریکا نداریم بنابراین براساس عملکرد آنها قضاوت می کنیم."

این اظهار نظر که جمهوری اسلامی ایران پس از مشاهده سیاست های تازه دولت آمریکا درباره گام های لازم تصمیم خواهد گرفت طی ماه های اخیر بارها از سوی دیگر مقام های ایرانی مطرح شده است، اما بسیاری از ناظران و احتمالا آمریکایی ها بی صبرانه منتظر بودند نظر آیت الله خامنه ای در این زمینه را بشنوند.

رهبر ایران نیز که از این موضوع آگاه است خطاب به آمریکایی ها چنین گفت: "در حرف های من به دقت تامل کنید. البته آنها را به صهیونیست ها ندهید که برایتان ترجمه کنند بلکه با انسان های صالح مشورت کنید."

طرح شکایات

وی برداشت خود از موضوع مذاکره و شعار تغییر دولت اوباما را چنین بیان کرد: "اگر واقعا چیزی جز بخش اندکی از ادبیات شما تغییر کرده است نشان دهید. آیا دشمنی شما با ملت ایران پایان یافته؟ دارایی های ایران را آزاد کرده اید؟ تحریم ها را برداشته اید؟ از لجن پراکنی و تبلیغات سوء دست برداشته اید؟ دفاع بی قید و شرط از رژیم صهیونیستی را پایان داده اید؟".

وی از جمله آمریکا را متهم کرد که همین امروز از تروریست هایی که علیه جمهوری اسلامی فعالیت می کنند حمایت می کند:

"تحریک مخالفین و کمک به حرکت های تجزیه طلبانه و تروریستی نخستین کار آمریکایی ها در خصومت با جمهوری اسلامی بود که این سیاست هنوز هم براساس اطلاعات کاملا موثق، با ارتباط عناصر آمریکایی با عناصر شرور مناطق مرزی ایران و پاکستان ادامه دارد."

این ظاهرا اشاره ای به گروه سنی جندالله در سیستان و بلوچستان است که از چند سال پیش شورشی مسلحانه علیه حکومت ایران را آغاز کرده و از جمله تعدادی از مقام های این کشور را ترور کرده است.

آیت الله خامنه ای در پایان اظهاراتش موضع ایران در قبال آمریکا را چنین خلاصه کرد: "حرف ما این است که تا وقتی دولت آمریکا روش ها، سیاست ها، اقدامات و جهت گیری های خصمانه 30 سال گذشته را دنبال می کند ملت ما نیز همان ملت 30 سال گذشته است که روز به روز قوی تر، آبدیده تر و با تجربه تر شده است. ملت ما از اینکه با زبان تهدید و تطمیع با او صحبت کنند بدش می آید البته ما سابقه ای از رئیس جمهور و دولت جدید آمریکا نداریم بنابراین براساس عملکرد آنها قضاوت می کنیم."

آقای خامنه ای قبلا فقط یک بار درباره باراک اوباما اظهار نظر کرده و گفته بود که سیاست رئیس جمهوری جدید آمریکا یعنی "همان کژراهه دوران بوش، و نه چیزی کمتر."

صادق صبا تحلیلگر مسائل ایران در بی بی سی می گوید که درخواست رهبر ایران از آمریکا برای دست برداشتن از حمایت از اسرائیل غیرواقع بینانه است.

اما به گفته او هرگونه تخفیف تحریم های آمریکا علیه ایران یا انسداد دارایی های ایران می تواند به ایران نشان دهد که آمریکا در سیاست تازه خود جدی است.

سعید لیلاز تحلیلگر سیاسی در تهران نیز به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: "آمریکا تنها کشوری در جهان است که می تواند ایران را بی ثبات کند. آقای خامنه ای نگران این موضوع است... اگر نگرانی های ایران تخفیف یابد، مایل خواهد بود با آمریکا رابطه داشته باشد به همان شکلی که با بریتانیا رابطه دارد."

صادق زیباکلام استاد علوم سیاسی در دانشگاه تهران سوءظن مقام های ایرانی نسبت به واشنگتن را در گفتگو با لس آنجلس تایمز چنین بیان کرد: "آنها می گویند 'خود را گم نکنید. گول این مرد، اوباما، را نخورید. او به اندازه جورج بوش بر ضد ایران، به اندازه او سختگیر و خطرناک است... اوباما درحال استتار سیاست خود برابر ایران است'."

دولت اوباما گفته که مایل است برای حل اختلافات دو کشور به خصوص در مورد برنامه اتمی که تلاشی برای دستیابی به ظرفیت ساخت سلاح های اتمی می داند و همچنین "حمایت ایران از تروریسم" مستقیما با این کشور وارد گفتگو شود، اتهاماتی که ایران رد می کند.

با این حال جزئیات این سیاست هنوز اعلام نشده و مقام های آمریکایی می گویند هنوز سرگرم کار به روی آن هستند.

اما رابرت گیبز سخنگوی کاخ سفید روز جمعه پس از انتشار پیام ویدیویی اوباما به ایرانیان، گفت که آمریکا مجموعه ای از گام ها را برای تشویق گفتگو با ایران در نظر دارد اما از تشریح "گام بعدی" خودداری کرد.

او در برابر فشارهای خبرنگاران دایر بر اینکه آیا پس از پیام ویدئویی رئیس جمهوری آمریکا "گام دومی" نیز بر کاغذ تدوین شده است گفت: "چنین چیزی هست، و خیلی (گام های) دیگر، اما من اینجا وارد هیچ کدام از آنها نخواهم شد."

به گفته ناظران دولت اوباما آگاه است که باید برای موثر افتادن گفتگوها، بر چند دهه بی اعتمادی چیره شود و در اولین اقدام به همکاری بالقوه با ایران در مورد افغانستان اشاره کرده است، جایی که دو کشور منافع مشترک دارند و می تواند به ایجاد حسن نیت کمک کند.

ایران و آمریکا سی سال است که رابطه دیپلماتیک ندارند. در آوریل سال 1980 و حدود شش ماه پس از ماجرای گروگانگیری دیپلمات های آمریکایی در تهران، دولت ایالات متحده رسما روابط سیاسی خود را با جمهوری اسلامی قطع کرد و از آوریل سال 1981 و در پی مذاکرات منجر به امضای توافقنامه الجزیره، مناسبات رسمی دپپلماتیک دو کشور تنها از طریق حافظان منافع آنها برقرار بوده است.

مطالب مرتبط