گاوزور و گاوسوار، گاو در زبان و ادبیات تاجیکستان

گاوزور و گاوسوار، گاو در زبان و ادبیات تاجیکستان
Image caption گاوزور و گاوسوار، گاو در زبان و ادبیات تاجیکستان

امسال سال گاو است ولی بد نیست بدانید که گاو در زبان و ادبیات تاجیکستان کاربرد گسترده ای دارد.

اینک دوازده سال از سال گاو قبلی می گذرد، زمانی که این حیوان را خیلی معروف و صاحب اختیارات ویژه کرد، به خصوص جنس نر آن را.

نه به دلیل گوشت خوب جنس نر یا برای این که زمین را در برخی مناطق کوهستانئ با جنس نر گاو شخم می کنند. نه هرگز، یا به خاطر این که جنس نر این حیوان مثل گاوی به نام شنزبه در داستان کلیله و دمنه عاقل و صادق بود، البته نه.

حالا که می بینم حوصله تان دارد مثل گاو فربه یاغی می شود، می خواهم اصل مطلب را برایتان بگویم.

آن زمان در تاجیکستان جنگ داخلی بود و همه چیز تحت فرمان تفنگداران بود و به تفنگداران که قلدر بودند و سرکش، بقه می گفتند، یعنی گاو نر. شاید هیچ گاه در تاریخ این منطقه بقه به چنین صلابتی دست نیافته بود.

بیچاره گاو اگرچه شیر آن را همه روزه مردم مصرف می کنند، اما بیشتر در ماه نوروز تصاویری را در روزنامه و صفحه های تلویزیون از گاو، دقیقتر بگوئیم از برزه گاو، به خاطر نمایش رسوم نوروزی از جمله آغاز موسم کشت و کار نشان می دادند.

اما کلمه گاو در زبان فارسی تاجیکستان ترکیبهایی را ساخته که شاید در گویشهای دیگر زبان فارسی دیده نشود.

بطور مثال کلمه گاورانه.

گاورانه به چوبی گویند که هنگام شخم زمین برزه گاوها را در صورت خارج شدن از مسیر با آن می زنند. البته فقط برزه گاو، نه بقه.

کلمه دیگر هم گاوزور است. گاوزور یعنی با توسل به زور، معمولا در مورد حکم دادگاه استفاده می شود، مثلا می گویند فلانی را محاکمه گاوزور کردند. منظور این است که حکم را بر او تحمیل کردند، بدون این که جرمش ثابت شود.

ترکیب گاوسوار هم در برخی از مناطق تاجیکستان معمول است که در مورد افراد سرکش استفاده می شود.

از ترکیبات دیگر می توان ترکیب گاو خدا را نام برد. گاو خدا یعنی شخص نفهم و نادان به حد افراط. برخی از رسانه های تاجیکستان از این ترکیب به هنگام نشر مطالب انتقادی علیه مقامات استفاده کرده اند.

کلمه گاو در ترکیباتی مثل زبان گاو و دم گاو به عنوان نام گیاهان هم استفاده می شود. از ترکیبات عامیانه می توان از ترکیب گاو گشتن یاد کرد، یعنی خیلی متحیر شدن.

اما سال گاو بیشتر در میان مردم استفاده می شود، حتی در زمان شوروی این نوع سالشماری در بین مردم از میان نرفت و باقی ماند.

بسیاری از مردم تاجیکستان تصور می کنند که متولد شدن در سالی خاص، روی شخصیت و رفتار انسان اثر دارد، ولی آیا می توان گفت که تمام تفنگداران زمان جنگ داخلی تاجیکستان در سال گاو بدنیا آمده بودند؟