به روز شده:  11:27 گرينويچ - 22 مارس 2009 - 02 فروردین 1388

ارزیابی مهمترین رخدادهای كتاب و نشر در سال ۸۷

كتاب و نشر در سال 87 رخدادهای بسیاری را تجربه كردند، از ممیزی كتاب تا اقتصاد نشر و بحران نقدینگی تا بالا رفتن قیمت كتاب‌‌ها كه افزایشی بیش از 50 درصدی را نشان می‌دهد.

آمارهای ضد و نقیض از سرانه‌مطالعه در ایران و گسترش سیاست‌های دولتی در عرصه كتاب، از دیگر رخدادهای مناقشه‌خیز سال 87 درعرصه نشر كشور به شمار می‌رود.

داستان دنباله دار ممیزی و یك اتفاق


همانند یكی، دو دهه اخیر امسال هم ممیزی كتاب‌ها مناقشه خیزشد. ماجرا از همان روزهای نخست سال شروع شد؛ اتحادیه ناشران و كتابفروشان تهران در نامه‌ای به وزیر ارشاد به تاخیر‌ها در دادن ممیزی، عدم پاسخگویی به مراجعات مكرر ناشران، پس گرفتن برخی مجوزها، خوابیدن سرمایه‌های ناشران در اداره كتاب ... اشاره كرد و از وزیر ارشاد خواست هیئتی تعیین كند تا ناشران خسارت‌دیده و شاكی بتوانند بدون هراس از هیچ گونه تبعات منفی كار، مشكلات مشخص و موردی خود را با این هیئت در میان گذارند.

گزارش رادیویی نیکی محجوب

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

تازه ترین نسخه "فلش" اینجا قابل دریافت است

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

وزارت ارشاد به این نامه واكنش نشان داد، اما پیشنهاد باسابقه‌ترین و مهمترین اتحادیه ناشران ایران عملا به بوته فراموشی سپرده شد و هیئتی از سوی وزیر ارشاد برای پی‌گیری ماجرا تعیین نشد و یا اگر چنین هیئتی تعیین شده باشد ، خبر رسیدگی انها به شكواییه این اتحادیه در رسانه‌ها انعكاسی نیافت.


در میانه‌های تابستان اما اتفاقی مهم در همین موضوع رخ داد. دیوان عدالت اداری شكایت 5 تن از ناشرانی كه با وكالت شیرین عبادی به این نهاد شكایت برده بودند را وارد ندانست. این گروه از ناشران با تكیه بر قانون اساسی و بند‌هایی از آن و حتی استناد به آیین‌نامه بهار 68 شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره بررسی كتاب ها، بررسی پیش از انتشار كتاب توسط وزارت ارشاد را غیرقانونی دانسته بودند.


این خبر البته انعكاس چندانی در مطبوعات و رسانه‌ها نیافت و تنها معاون فرهنگی وزیر ارشاد در تعریضی به مطبوعات ضمن انتقاد از نگاه جانبدارانه آنها به اخبار و رخدادها این ماجرا را نقل كرد و گله مند شد كه چرا چنین خبر مهمی در مطبوعات هیچ انعكاسی نیافت.


اداره بررسی كتاب از اوایل سال با تغییر مدیریت و رفتن مجید حمید زاده و جایگزینی محمد علی رمضانی، آرامشی نسبی را تجربه كرد، اگر چه ناشران همچنان در گوشه و كنار از اوضاع ممیزی و سانسور و معطلی كتاب‌ها گله مند و بودند.


اگر چه درصد كتاب‌هایی كه پشت در اداره كتاب وزارت ارشاد باقی مانده و می‌ماند، در مقایسه با كل شمارگان كتاب‌ها رقمی ناچیز است( در حد دو تا 4 درصد) ، اما به دلیل آنكه عمده این كتاب‌ها به حوزه ادبیات و رمان و علوم انسانی باز می‌گردد، همه گاه مناقشه خیز بوده است.


نمایشگاه استانی و خطر تعطیلی كتابفروشی‌های شهرستان


برگزاری نمایشگاه‌های استانی اگرچه با تبلیغ فراوان دست اندركاران ارشاد روبرو شده و آن را از جمله موفق‌ترین سیاست‌های گسترش كتاب وكتابخوانی عنوان كرده‌اند، اما ناشران و كارشناسان اقتصاد نشر آن را به زیان كتابفروشان استانی می‌دانند.

وزارت ارشاد بیش از یك دهه‌ قبل برگزاری نمایشگاه‌های استانی را در دستور كار خود قرار داد، كه این سیاست در دولت آقای احمدی‌نژاد با شدت و حدت افزونتری پی گرفته شد.

در این نمایشگا‌ه‌ها به دلیل تخفیف بالای كتاب و توزیع بن و تبلیغات محیطی و شبكه‌های محلی تلویزیونی اقبال عمومی صورت می‌گیرد، اما كتابفروشان شهرستانی معتقدند سبد خرید كتاب شهروندان سقف معینی دارد و بعد از خرید از نمایشگاه ، آنها عملا باید سه ماه فروش بسیار كمی را تجربه كنند.

سعید جلالی، رئیس اتحادیه ناشران و كتابفروشان تبریز در ارزیابی خود از تحولات نشر در سال 87 كه از سوی اتحادیه ناشران و كتابفروشان تهران انجام شده «پس لرزه‌های مالی برگزاری نمایشگاه‌های استانی را تا سه یا چهار ماه بعد از این رخداد» ذكر می‌كند كه « در صورت تداوم به انهدام كامل كتابفروشی‌ در شهرستان‌ها خواهد انجامید»

برابر آخرین آماری كه اتحادیه ناشران و كتابفروشان تهران اعلام كرده است، بیش از 2500 كتابفروشی در سطح كشور فعالیت می‌كنند كه در مقایسه با 8900 ناشر و تولید 55 هزار عنوان كتاب در سال، رقمی ناچیز به شمار می‌رود و از فقر ویترین كتاب در ایران حكایت می‌كند.

امسال البته طرح كاربری فرهنگی كتابفروشی‌ها كه از سوی علیرضا رمضانی، نایب رئیس وقت اتحادیه ناشران و كتابفروشان تهران به این نهاد و سپس به شورای شهر تهران ارائه شده بود، به تصویب این شورا رسید. برابر این طرح ایجاد و ساخت كتابفروشی‌ها همانند ساخت داروخانه‌ها بدون تعرفه تجاری محاسبه می‌شود و افراد در محیط‌ها و اماكن مسكونی هم می‌توانند كتابفروشی بزنند.

چندی قبل هم وزارت ارشاد مشابه همین طرح را برای سراسر كشور به مجلس ارائه كرده است كه هنوز از سرنوشت آن خبری نیست. جالب توجه این كه طرح اتحادیه ناشران قرار بود سه ماه بعد از ابلاغ به شهرداری تهران اجرایی شود، اما فرمانداری تهران با طرح این ادعا كه بخش‌هایی از این طرح مخالف قوانین شهرداری‌هاست تا كنون از تایید و ابلاغ آن جلوگیری كرده است.

خرید كتاب و كاهش بودجه معاونت فرهنگی ارشاد

سیاست خرید كتاب وزارت ارشاد هم همچنان تداوم دارد، اعتراض سال گذشته ناشران نسبت به عدم ارائه فهرست و میزان خرید كتاب‌ها نتیجه داد و تقریبا عمده جلسات خرید كتاب روی سایت خبرگزاری ایبنا، خبرگزاری وابسته به معاونت فرهنگی وزارت ارشاد، منتشر می‌شود. اگر چه این نهاد هنوز از انتشار نام افراد كمیته خرید كتاب و آیین‌نامه این كمیته خودداری كرده است.

بنا بر اظهار معاون وزیر ارشاد سال گذشته( سال 86 )نزدیك به 25 میلیارد تومان كتاب خریداری و در كتابخانه‌های عمومی و ارگان‌های مختلف توزیع شد.

ین رقم بخشی از یارانه حذف شده كاغذ است كه به گفته معاون وزیر ارشاد در گفت وگو با ایسنا« 76 میلیارد تومان را شامل می‌شود كه25 میلیارد تومان آن برای خرید كتاب و بیش از 18 میلیارد تومان آن هم به صورت 600 هزار بن الكترونیكی 30 هزار تومانی كتاب در اختیار طلاب، دانشجویان واهالی فرهنگ قرار گرفته است.»

رقم اعلام شده مربوط به سال 86 است كه همزمان با نمایشگاه كتاب امسال اعلام شد، اما پیش بینی‌ها از بودجه اختصاص یافته به خرید كتاب و بن الكترونیكی رقمی مشابه و در اندازه‌های سال قبل را تداعی می‌كند.

اگرچه به نظر می‌رسد این رقم در سال 88 با افتی فراوان روبرو شود، چرا كه به گفته آقای پرویز بودجه سال 88 نهاد زیر مجموعه وی «با كاهش روبرو بوده است» كه این رقم در تاریخ بودجه ریزی كمتر سابقه داشته است.

رقم اعلام شده از سوی آقای پرویز البته به بودجه پیشنهادی باز می‌گردد، اما با توجه به سابقه بی اعتنایی مجلس به بودجه فرهنگی بعید به نظر می‌رسد تغییری در این رقم صورت گرفته باشد. با این توصیفات به نظر می‌رسد بودجه‌ای كه از ناحیه حذف یارانه‌های كاغذ نصیب وزارت ارشاد شده بود،‌ بعد از سه سال به سمت و سویی دیگر سوق یافته باشد.

آقای پرویز زمانی كه به این سمت انتخاب شد ،‌ بودجه مصوب 90 میلیارد تومان بود و كاهش این بودجه، آن هم با تورمی كه در سه سال اخیر بر كالا و خدمات بار شده است،‌به 59 میلیارد تومان در سال 88، عملا از شكست سیاست‌های این نهاد در جذب و هزینه كردن درست بودجه حكایت می‌كند.

به نظر می‌رسد با كم شدن نزدیك به بیش از 40 درصدی بودجه معاونت فرهنگی وزارت ارشاد(بودجه سال آینده معاونت فرهنگی 59 میلیارد تومان اعلام شده است) ، سال آینده سالی پرچالش برای عرصه نشر، به خصوص ناشرانی كه بسیار به فروش كتاب خود به كمیته خرید كتاب،امید بسته بودند، به شمار آید.


در ایران بنا بر گفت وگوی آقای محسن پرویز با خبرگزاری ایسنا« تعداد دقیق ناشران دارای مجوز 8900 ناشرند كه 1000 تن دیگر هم در نوبت دریافت مجوزند»

بنا بر این گزارش از 8900 ناشر موجود، چهار هزارتای آنها در سال 4 عنوان كتاب تولید می‌كنند و به همین دلیل مجوز نشر آنها موفت است و هرساله باید تمدید شود.

پرویز از وجود 600 ناشر فعال از میان چهار هزار ناشر نیمه فعال خبر داد، اما نگفت كه 4900 ناشر دیگری كه پروانه نشر دارند چگونه فعالیتی انجام می‌دهند.

دخالت سازمان‌هاو نهادهای دولتی و عمومی در كتاب منحصر به خرید كتاب وزارت ارشاد نمی‌شود، بلكه شهرداری تهران، وزارت آموزش و پرورش هم با دخالت در این بازار و خرید كتاب‌هایی كه برخی از آنها در ساز و كار عرضه وتقاضای بازار در شكل طبیعی‌اش جایگاهی ندارند، بر این آشفتگی دامن زده‌اند.

وفور جوایز دولتی توقف چند جایزه چند نهاد خصوصی

تعطیلی چند جایزه فرهنگی ادبی از دیگر رخدادهای مهم حوزه كتاب به شمار می‌رفت. جایزه مهرگان و جایزه بنیاد گلشیری به دلیل آنچه دست اندركاران آن نبود كتاب رمان و داستان مناسب برای ارزیابی عنوان كردن عملا برگزار نشد. تنها جایزه خبرنگاران و روزنامه نگاران در آخرین روزهای سال برگزار شد.

در مقابل جوایز دولتی رشدی حیرت انگیز داشت، علاوه بر جایزه كتاب سال، جایزه كتاب فصل و جوایز جلال آل احمد و پروین اعتصامی هم از سوی وزارت ارشاد برگزار و به برگزیدگان جوایزی اهداء‌ شد.

چند كتاب مهم

از جمله رخدادهای قابل اشاره در حوزه كتاب می‌توان به 17 بار تجدید چاپ رمان كافه‌پیانو(نشر چشمه)، 14 بار چاپ رمان دا(انتشارات سوره مهر)، كه خاطره نویسی از جنگ ایران و عراق است، چاپ بیستم رمان كلیدر محمود دولت آبادی از سوی انتشارات فرهنگ معاصر، و انتشار 12 جلد دیگر از ترجمه تازه هزار و یك شب از سوی نشر مركز با برگردان فارسی ابراهیم اقلیدی اشاره كرد.

ر میان كتاب‌های قابل اعتنایی كه در سال جاری انتشار یافته‌اند می‌توان به آثاری چون دیوان شمس به انتخاب و گزینش محمد رضا شفیعی كدكنی(نشر سخن)، انتشار شاهنامه با تصحیح جلال خالقی مطلق، جلد شانزدهم دائره المعارف بزرگ اسلامی،(نشر دائره المعارف بزرگ اسلامی)انتشار فرهنگ ادبیات فارسی(انتشارات معین و نشر نو)، مجموعه دانش معاصر و تكمیل مجموعه 13 جلدی پژوهشگران معاصر ایران(انتشارات فرهنگ معاصر)، ترجمه‌‌ای تازه از كتاب معروف عهد جدید توسط پیروز سیار( نشر نی)، حق‌الناس( كتابی از محسن كدیور) و كتابی تحلیلی درباره « حزب توده ایران»( نوشته عبدالله شهبازی) اشاره كرد.


البته فهرست كتاب‌های نسبتا خوب می‌تواند چند برابر عناوینی باشد كه در بالا ذكر شد اما به دلیل محدودیت فضای این بررسی به مهمترین آنها اشاره شده است.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.