سال 1387؛ سال کشند سرخ و مرگ هامون

آلودگی هوا در اغلب کلانشهرها، آتش سوزی و تخریب جنگلها، ظهور پدیده کشند سرخ، تهدید برخی انواع جانوری و گیاهی، ورود گسترده آلاینده ها و پسماندهای صنعتی به طبیعت، خشک شدن تعدادی از تالاب ها و قرار گرفتن دریاچه ارومیه در معرض مرگ از رویدادهای مورد توجه فعالان محیط زیست ایران در سال 87 به شمار می رود.

در سال 87 اخباری از رسیدن وضعیت آلودگی هوای کلانشهرها به وضعيت اضطرار در حالی منتشر شد که تهران همچنان در ردیف يکی از آلوده ترین کلان شهرهای دنیا قرار داشت.

برخی متخصصان به رسانه های ایرانی گفتند که سالانه چهار هزار مرگ زودهنگام در تهران به دليل آلودگی هوا رخ می دهد.

هفته نخست دی ماه نیز خبرگزاری مهر به نقل یکی از مدیران سازمان بهشت زهرای تهران گزارش داد که همزمان با قرار گرفتن هوای تهران در وضعيت اضطراری تنها در طی يک هفته 481 نفر براثر شدت گرفتن نارسایی قلبی در تهران جان باخته اند.

با این حال، مقام های رسمی از جمله وزیر بهداشت که به خبرگزاری ها وعده داده بود آمار تلفات انسانی ناشی از آلودگی هوای تهران را در اواخر دی ماه اعلام می کند، از ارائه چنین آماری خودداری کردند.

فاطمه واعظ جوادی، رئیس سازمان محیط زیست 80 درصد علت آلودگی هوای کلانشهرها را ناشی از خودروها اعلام کرد و گفت آلودگي هواي شهر اصفهان بدتر از تهران است به گونه اي که اين شهر در سال جاري حدود 106روز در وضعيت ناسالم قرار داشت.

شیراز نیز در وضعیت مشابهی قرار دارد تا حدی که در شهریور ماه 87 روابط عمومی محیط زیست استان فارس از آلودگی شدید هوای این شهر خبر داد و افزود در برخی روزها "آلودگي هواي شيراز به ۶ برابر حد مجاز" رسیده است.

به گفته مدیرکل حفاظت از محیط زیست استان خراسان رضوی، در شهر مشهد به خصوص هسته مرکزی این شهر، نیز وضعيت آلودگي هوا به مرحله هشدار رسيده و در برخي روزها به گواهي شاخص‌هاي سنجش ميزان آلودگي هوا، "حجم منواكسيد كربن در هواي محدوده حرم امام رضا به مرحله اضطرار نيز رسيده است."

تبریز دیگر کلانشهری است که میزان آلودگی هوای آن در برخی از روزهای سال 87 در وضعیت هشدار قرار گرفت و فاکتورهای آلاینده هوا که استاندارد آنان 150 میکروگرم در هر متر مکعب است در مواردی از 500 میکروگرم نیز بیشتر اعلام شد.

سیاسی شدن آلودگی هوا

آلودگی هوا در شهرهای بزرگ ایران به گفته نهادهای مسئول ناشی از عواملی چون آلودگی صنایع، آلودگی خودروها، آلودگی ناشی از خشک شدن هورها و تالاب ها، افزایش بیابان ها در داخل کشور و بخشی از پدیده گرد و غبار نیز ناشی از گسترش بیابان ها و عدم توجه به محیط زیست در کشورهای همسایه ایران است.

در حالی که برخی کارشناسان محیط زیست با اشاره به افزایش تعداد خودروها و خارج نشدن خودروهاي فرسوده و دودزا اعلام کردند که سهم آلودگي صنايع در حال كاهش و سهم آلودگي خودروها در حال افزايش است، برخی چون وحید نوروزی مدیرعامل ستاد مرکزی معاینه فنی خودرو، دولت را به اهمال در اجرای تعهدش مبنی بر خارج کردن یک میلیون و پانصد هزار خودروی فرسوده متهم کردند.

سرهنگ هاشمي رئیس پلیس راهور تهران نیز با انتقاد از "حمایت غیر منطقی دولت از خودروسازان داخلی"، به خبرگزاری ایسنا گفت که "مشکل ترافيک و آلودگي هوا در نگاه ما مسوولان است و تا آن اصلاح نشود، هيچ چيز درست نمي‌شود."

رقابت سیاسی میان محمود احمدی نژاد و محمد باقر قالیباف، شهردار تهران، سبب شد که به گفته مسئولان شهرداری تهران، دولت نهم از اجرای تعهدات مالی خود به شهرداری درمورد توسعه حمل و نقل عمومی و مترو در تهران خودداری کند.

ورود دادستان کل کشور به مباحث مربوط به آلودگی هوا به خصوص آلودگی هوای تهران در سال گذشته از اخبار مهم زيست محیطی بود.

قربانعلی دری نجف آبادی چندبار در مورد آلودگی هوای تهران هشدار داد و یک بار نیز نامه ای به دادستان تهران نوشت و خواستار برخورد در حد قوانین موجود با نهادها و سازمانهایی شد که در آلودگی هوا نقش و مسئولیت دارند.

ظهور کشند سرخ

ظهور پدیده کشند سرخ در آبهای ساحلی خليج فارس که از اواسط سال 87 از دیگر رویدادهای زيست محیطی سال 87 به شمار مي آید.

اين پديده که ناشی از رشد و گسترش انواعی از جلبکهاست، به مرگ جانوران دریایی و به مسموميت حاصل از مصرف صدفهاي دريايي و آبزیان در انسان منجر می شود.

مقامات دولتی و مسئولان شیلات و محیط زیست با گذشت ماهها از ظهور کشند سرخ یک "کمیته ملی" را برای بررسی این پدیده تشکیل دادند، اما این کمیته تاکنون تنها دو جلسه در بهمن و اسفند 87 تشکیل داده است.

کشند سرخ غیر از افزایش مرگ و میر آبزیان، ضربه بزرگی بر اقتصاد مردم جنوب و به ويژه صیادان در استان های هرمزگان، بوشهر، خوزستان و سيستان و بلوچستان زده است.

عوارض ناشی از کشند سرخ و بوی بد ناشی از مرگ آبزیان در شهرهای ساحلی و ماهيان آلوده اقتصاد صیادی جنوب را با بحران بی سابقه ای مواجه کرده است.

همچنین آلودگی آبها بر اثر ورود پسماندهای صنعتی یا کشاورزی و در برخی موارد نفت به یکی از مشکلات محیط زیستی در ایران تبدیل شد، از آلودگی آب شرب تهران و برخی دیگر از شهرها گرفته تا تخلیه شش هزار بشکه نفت در رودخانه کرخه.

خشک شدن برخی از تالاب ها و در معرض تهدید قرار گرفتن برخی دیگر از آنان،از دیگر موارد مورد توجه طرفداران محیط زیست در سال گذشته بود.

بیش از 95 در صد تالاب هامون به وسعت 293 هکتار در سال گذشته خشک شد. تالاب پریشان از جمله دریاچه های آب شیرین ایران در این سال شاهد آتش زدن نیزارها به بهانه راهسازی بود. تالاب انزلی در جنوب دریای خزر نیز وضعیت مشابهی دارد.

دریاچه ارومیه بیستمین دریاچه بزرگ و دومین دریاچه آب شور دنیا که طی 13 سال گذشته شش متر از تراز آب آن کاسته شده، در سال 87 به مرگ نزدیک تر شد.

همچنین خبرگزاری مهر اواسط پاییز خبر داد که شماري از کارشناسان با ابراز نگراني از روند آلودگي زيست محيطي درياي خزر معتقدند اين درياچه در آستانه مرگ تدريجي است و چاره‌انديشي و تدبير براي رفع مشکلات آن به تعامل منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي نياز دارد.

این خبرگزاری به نقل از انیستیتو خزر اضافه کرد که "سالانه پنج ميليون تن مواد آلاينده از استانهاي شمالي ايران وارد درياي خزر مي‌شود و اکنون زنگ خطر ناشي از مرگ تدريجي خزر به صدا درآمده و تداوم روند آلودگي، اين دريا را به زباله داني در آينده تبديل مي‌کند."

تهدید زیست بوم، تهدید زیست بان

در سال 87 بارها اخبار مربوط به اتش سوزی جنگلها در رسانه ها منتشر شد که مهمترین آنها آتش سوزی در جنگل لویزان، پارک جنگلی شوشتر، جنگل های شمال ایران و آتش سوزی در بیش از 200 هکتار از پارک ملی گلستان بود.

گونه های جانوری نیز در برخی موارد به سوانح مشابهی دچار شدند که مشهورترین آن در سال گذشته سوختن هزاران لاک پشت و پرنده مهاجر در آتش سوزی نیزارهای تلاب پریشان است.

سال گذشته نیز گزارش هایی از حمله و تهدید محیط بانان و برخی مدیران محلی محیط زیست منتشر شد.

در شهریور ماه روزنامه همشهری از بیانیه 16 فعال محیط زیست در اعتراض به ضرب و شتم مدیرکل حفاظت محیط زیست تهران خبر داد و افزود که نویسندگان این بیانیه ضرب وشتم این مقام را نمايه تازه‌اي از ناامني و بي‌پناهي زيست بو‌م‌ها وميراث طبيعي ايران" برشمرده اند.

به گفته فعالان محیط زیست آلودگی ناشی از پسماندهای صنعتی، شکار، آتش سوزیهای تعمدی و غیر تعمدی در جنگل ها، سدسازی، اجرای برنامه های توسعه بدون در نظر گرفتن ملاحظات محیط زیستی، تداوم ورود آلایندهای شیمایی به آب، هوا و خاک در مناطق مختلف کشور، بی توجهی به تدوین قوانین حافظ محیط زیست در کنار برخی ملاحظات سیاسی و اقتصادی، عدم تدوین قوانین مورد نیاز برای حفاظت از محیط زیست و عدم اجرای قوانین موجود و نقش کمرنگ سازمان حفاظت محیط زیست مجموعه ای از عواملی است که در سال 87 بر دامنه و گسترش آلودگی محیط زیست افزود.