به روز شده:  14:28 گرينويچ - سه شنبه 07 آوريل 2009 - 18 فروردین 1388

گفت و گو با منیژه حکمت؛ آرزوهایی برای ایران

منیژه حکمت در استودیوی بی بی سی در لندن

منیژه حکمت از جمله فیلمسازان زن ایرانی است که فیلم "سه زن" آخرین ساخته او سال گذشته در ایران اکران شد. این فیلم پس از اکران به خارج از مرزهای ایران هم رفت و از جمله در جشنواره فیلم های آسیا در رم و "جنسیت، ملیت و روایت" در لندن.


خانم حکمت، سال گذشته را چطور پشت سر گذاشتید؟

سال گذشته برایم سال پرباری بود، به اندازه تمام این سالها کار کردم، فیلم "لالایی" را ساختم که پروژه سنگینی بود و تمام ایران به اضافه افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، سمرقند و بخارا را در بر می گرفت.
فیلم "صداها" را تهیه کردیم، اکران "سه زن" را داشتم، و پروانه ساخت یک فیلم را گرفتم. همچنین درحال پیش تولید کاری از آقای فرهاد صاحب زمانی هستم، خیلی سفر هم انجام داده ام.

به پروژه ساخت فیلم "لالایی" اشاره کردید ، می توانید در مورد این فیلم توضیحات بیشتری بدهید و دلایل سفرتان به کشورهایی که ذکر کردید را بگویید؟

اولین فرهنگ شفاهی زن ایرانی لالایی است. بخشی از لالایی، آواز برای آرامش و خواب کودک است، ولی نود درصد این فرهنگ شفاهی دغدغه زن ایرانی است که در خلوتش با کودکی که شاید تنها انیس اش باشد، می تواند صحبت کند و دغدغه هایش را برای او بیان کند. آوازهای او لالایی است.

مصاحبه مریم افشنگ با منیژه حکمت

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

تازه ترین نسخه "فلش" اینجا قابل دریافت است

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"


لالایی در دوران های تاریخی برآیند شرایط تاریخی و به نوعی اسطوره ای ما است. حس من در روزهایی که اخبار را دنبال می کردم و همه جا جنگ و بمب بود و می دیدم کره زمین آرامشش را از دست داده و لالایی دیگر نیست.

اینکه چه مقدار بشر امروز به این خواب و آرامش و واگویی خودش با خود نیاز دارد، مجموعه عواملی بود که به سمت ساخت لالایی برای ایران رفتم. در این فیلم زن ایرانی، اسطوره و آئین ایرانی ، دوران هایی که بر ایران و زن ایرانی گذشته و این سرزمین شاعرانه را که مهد موسیقی و شعر است را تحت تاثیر قرار داده، سعی کردم همه را در این فیلم ببینم، کار سختی بود. نخست تمام ایران را کار کردم سپس وارد افغانستان شدم، هرات و کابل، بعد زمینی تا تاجیکستان رفتم. در مرحله بعد سمرقند و بخارا را تصویر برداری کردیم.

کار سنگینی بود اما من بسیار دوستش دارم. موضوع فیلم پیام صلح و عشق و دوستی از مردم ایران زمین برای مردم دنیاست. ایران بزرگ که مجموعه کشورها از شمال ایران، تاجیکستان و افغانستان را که مهد فرهنگ و تمدن ایرانی است را در برمی گیرد. این ها کودکانی هستند که از مادر جدا شده اند. این مجموعه را گرفتم و کار کردم.

می توانید از خاطرات سفرهایتان به تاجیکستان و افغانستان که برخی مناطق آن خطرناک هستند و دیگر شهرها بگویید؟

قانون اساسی افغانستان را مدتی که آنجا بودم، مطالعه کردم. افغانستان قانون اساسی مدرنی دارد، اما مشکل فرهنگی در این کشور وجود دارد. به این دلیل که روی مسائل فرهنگی در این کشور کار نشده است. درگیری اقوام مختلف و مشکلات عدیده فرهنگی افغانستان، شرایط جنگی به چهره این کشور داده اند.

من در آنجا به دریافت جدید نسبت به ایران هم رسیدم که تا مشکلات فرهنگی کشورم حل نشود، بهترین قانون اساسی هم راهی برای ما باز نخواهد کرد. از سوی دیگر حضور خارجی هارا به عنوان جنس برتر حس می کردم. در خیابان حضور داشتند و به فاصله چند متری هیچ کس اجازه نزدیک شدن به آنها را نداشت. من و گروهم این حس را دوست نداشتیم. طالبان را هم دوست ندارم. اما چه شده و چه کسی این شرایط را ایجاد کرده؟ این حق مردم افغان نیست.

مردم افغان در طول تاریخ 30، 40 ساله بلاهایی که سرشان آمده دست خودشان نبوده و برایشان ساخته اند. به نظر من مقصران باید شناسایی شوند، نباید در پس شعار خودمان را قایم کنیم.
صدیق برمک فیلم ساز خوب افغان و همچنین استاد خلیلی کمک بسیاری به ما کردند. از طرفی اتفاقی که در ایران ممکن نبود برای ما بیفتد در افغانستان روی داد، روز دوم به راحتی داخل پادگان در این کشور شدیم، تانک خواستیم و به راحتی به ما دادند و ما تصویر برداری کردیم. چهره جنگی این کشور در شان مردم آن و افغانستان نیست. مشکل ما حافظه تاریخی در ایران بزرگ ، افغانستان و تاجیکستان است. ما به دلیل نداشتن حافظه تاریخی تصمیمات اشتباه می گیریم.

برگردیم به سینمای ایران و سال گذشته، آیا دیگر کارگردانان زن ایرانی همانند شما سال خوبی داشتند، در حوزه فیلم هایی با موضوعات زنان شرایط چگونه بوده است؟

اتفاق زیبایی که امسال افتاد این بود که زنان ما در حوزه فیلم سازی حضور پر رنگی داشتند. رخشان بنی اعتماد با دوفیلم، پوران درخشنده و من هر کدام تهیه کننده یک فیلم بودیم. فعالیت در حوزه تهیه کنندگی نیز تحولی است برای زنان چون به هرحال تهیه کنندگی کار مردانه ای است. به خصوص خانم بنی اعتماد که کاملا در این عرصه فعال هستند. فیلم ها هم اکثرا زنانه بود. نمونه آن فیلم درخشان آقای بیضایی، که مانیفست سینمای ایران بود. اینجا تبریک دارد. "تردید"، فیلم آقای واروژ کریم مسیحی پس از سالها انتظار فیلم درخشانی بود.


"زاد و بوم"، "درباره الی" و "حیران" فیلم هایی بودند که محور زنانه داشتند. امسال ما جشنواره متفاوتی با فیلم های خوبی داشتیم. زنان چه در عرصه کارگردانی و چه تهیه پر رنگ تر از سالهای گذشته بودند.

در سال 1387 شاهد رفتن گلشیفته فراهانی به هالیوود بودیم و جنجال های بعد از آن، همچنین دعوت از خانم حجار و مسائل مشابه، شما برخورد وزارت ارشاد با این موضوعات را چگونه ارزیابی می کنید؟

در خصوص رفتاری که با گلشیفته شد خیلی متاسفم. گلشیفته دختری 25 ساله و بازیگری است که خوش درخشیده. این اتفاق باید مدیریت می شد که نشد. قوانینی برای ما در ایران در نظر گرفته شده که ما با آن کار می کنیم ،اینکه با این قوانین مخالفیم و یا مشکلاتی دارد جای بحث دیگری است. با قوانین و خط قرمزهایی که برای ما تعریف شده یا باید بمانیم و بپذیریم و یا برویم. من خیلی دوست داشتم این مشکلات نبود، اما وقتی پذیرفتیم، معتقدم باید پای آن بایستیم و کار کنیم. دنیا، دنیای آزادی است و مرزی وجود ندارد.


اگر گلی آنجا امکانات بیشتری دارد، کار کند. فعلا امکان و شرایط بازگشت نیست. نمی توانم تعریف درستی از آن ارائه دهم، نمی توانم بگویم خوش آیند است یا نیست. یک برزخ است، اما کاش درست مدیریت می شد و کاش سینمای ایران از گلشیفته فراهانی بهره مند شود. نسل جوان سینمای ایران، دانا، باسواد و با شعور است که در هر بخش هنر که وارد شده اثر گذاری خاص خود را داشته است. امیدورام این مشکل هم با درایت حل شود. چون تا آنجایی که من خوانده ام سینما گران خواهان برگشت گلشیفته هستند.

با توجه به نزدیکی انتخابات ریاست جمهوری به عنوان یک کارگردان، کارنامه فرهنگی و هنری دولت آقای احمدی نژاد در طول این چهار سال را چگونه ارزیابی می کنید؟

در بخش های دیگر مثل نشر و تئاتر با توجه به خبرهایی که دیده ایم، وضعیت خوب نیست. اما در حیطه سینما در مصاحبه هایم در ایران هم گفته ام که مدیریت فعلی معاونت سینمایی یکی از مدیران حرفه ای سینما است. در این حیطه اتفاقات خوبی افتاد، با برآیندی که داشتیم، فکر نمی کردیم خروجی خوبی داشته باشیم. اما شخص آقای جلوه مدیریت خوبی داشتند.


در سینما سالن های زیادی افتتاح شد، باید و نباید ها بیشتر شد، اما امسال در جشنواره ما 20 فیلم خوب داشتیم. در 4 سال دوم آقای خاتمی من اجازه کار نداشتم، اما در این دوره می توانم کار کنم. پس از سالها آقای واروژ کریم مسیحی و بیضایی فیلم می سازند و حمایت می شوند. نمی توانم اینها را ندیده بگیرم. این برآِیند مدیریت شخص معاونت سینمایی است. اما در بخش نشر ومطبوعات انتقادات وجود دارد. امیدوارم سینما به همین شکل جلو برود.

با توجه به فعالیت شما در حوزه زنان، فعالیت زنان در این دوره را چگونه ارزیابی می کنید؟

من بحث کلی در مورد زنان ایران دارم، حوزه زنان فراتر از یک تفکر است. زن ایرانی از خانه بیرون آمده، با تمام قوانینی که برایش موجود است. زن ایرانی به اینکه چه کسی رئیس جمهور است کاری ندارد، هزینه اش را می پردازد و کار خودش را انجام می دهد.
البته نمی توان هشت سال دوره آقای خاتمی را برای حضور پر رنگ زن ایرانی در نظر نگرفت. زن ایرانی در عرصه های مختلف حضور دارد، مطالباتش را می خواهد و با ابزراهایی که دارد آن را به دست می آورد، شاید حتی این ابزارها غیر انسانی باشد، اما چاره ای ندارد، او حقش را می گیرد.

خانم تهمینه میلانی چند وقت پیش اعلام کردند به دلیل ممیزی ها و مشکلات موجود تا اطلاع ثانوی در مورد زنان و مسائل زنانه فیلمی نخواهند ساخت، شما چطور؟

من فیلم می سازم، سه زن را ساختم و فکر می کنم اینطور نیست.

اگر مقایسه ای بین فیلم های "زندان زنان" و "سه زن" داشته باشیم، نگاه انتقادی شما نسبت به زمانی که "زندان زنان " را ساختید بسیار ملایم تر شده است؟

خیر، چه "زندان زنان" و چه "سه زن" برای من فرقی نمی کرد که حکومت در دست کیست، من براساس اعتقاد و نگاهم فیلم می سازم. "سه زن" بحث عمیق تری نسبت به "زندان زنان" دارد. زمانی که فیلم می سازم به این فکر نمی کنم که چه کسی حاکم است، فیلمم را همیشه می سازم.

برای سال جدید چه برنامه ای دارید؟

من فیلم سازم و می خواهم فیلم تهیه کنم و بسازم، چون تاثیر فیلم در نگاه اجتماعی و ساخت یک کشور و تعریف ساختارها بسیار زیاد است.

آرزوی شما برای سال جدید چیست؟

من آروزهای زیادی دارم و نمی دانم چه قدر زنده هستم که به آرزوهایم برسم، اما به هرحال سربلندی و آرامش ایران. من ایران را خیلی دوست دارم .

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.