رایانه یا ماشین حساب؟ چگونگی برگزاری انتخابات ایران

محمد خاتمی رئیس جمهوری پیشین ایران در حال رای دادن_ عکس از مهر
Image caption در حال حاضر رای گیری در ایران با ورقه انجام می شود و مهری که در شناسنامه رای دهندگان زده می شود نشاند دهنده شرکت آنها در انتخابات است

با نزدیکتر شدن به زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ایران، بار دیگر بحث ها درباره برگزاری رایانه ای انتخابات آغاز شده است.

نزدیک به یک دهه است که دولت های مختلف در ایران از آمادگی برای برگزاری رایانه ای انتخابات خبر می دهند.

منظور از برگزاری رایانه ای انتخابات، کنار گذاشتن سیستم دستی و سنتی رای گیری و جایگزین کردن آن با سیستم های مکانیزه است.

در این شیوه در تمام مراحل، از ثبت نام نامزدها گرفته تا اجرا و شمارش برگ های رای، از ابزار رایانه ای و الکترونیکی استفاده می شود.

اما در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو که ۲۲ خرداد برگزار می شود، قرار است فقط بخش هایی از انتخابات به شکل رایانه ای انجام شود و سایر مراحل، از جمله مرحله شمارش آرا، دستی خواهد بود.

به گفته مهدی رحمتی نژاد، مدیرکل فناوری اطلاعات وزارت کشور، انتخابات در سه مرحله برگزار می شود.

مرحله اول شامل ثبت نام از دواطلبان است که فرم های ثبت نام ۱۵ روز قبل از زمان آغاز ثبت نام روی سایت وزارت کشور قرار می گیرد، که البته داوطلبان باید اصل فرم ثبت نام را به همراه مدارک مورد نیاز تحویل ستاد انتخابات وزارت کشور بدهند.

مرحله دوم، ثبت شماره ملی رأی دهندگان است که بر اساس گزارش های منتشر شده می تواند آمار دقیق شرکت کنندگان در انتخابات را معلوم کند.

و سرانجام مرحله سوم، ارسال صورتجلسه نتیجه شمارش آرای هر شعبه است که بر اساس آن پس از پایان شمارش آرا صورتجلسه هر شعبه در نرم افزارهای تهیه شده ثبت و به سرورهای مرکزی ارسال می شود.

کارشناسان می گویند در شیوه رای گیری که قرار است در ایران انجام شود، کامپیوتر جای ماشین حساب را گرفته و از آنجا که حتی رای گیری نیز با ماشین و دستگاه انجام نمی شود، این شیوه چندان به ماهیت انتخابات رایانه ای شباهت ندارد.

در حال حاضر بسیاری از کشورهای توسعه یافته و حتی در حال توسعه در دنیا از شیوه رایانه ای در انتخابات استفاده می کنند. از جمله در همسایگی ایران یعنی در ترکیه انتخابات به شکل رایانه ای برگزار می شود.

این کشورها از هفته ها پیش از برگزاری انتخابات، به شهروندان و احزاب و طرفداران نامزدهای انتخاباتی، نحوه کارکرد انتخابات رایانه ای و چگونگی شرکت در آن را آموزش می دهند.

زیر ساخت های نامناسب

موضوع برگزاری انتخابات رایانه ای در ایران چند سالی است که در فاصله زمانی نزدیک به انتخابات از سوی وزارت کشور مطرح می شود اما هربار شورای نگهبان مجوزاستفاده از آن را صادر نمی کند.

وزارت کشور ایران اوایل زمستان سال گذشته اعلام کرد که نرم افزاری را که قرار است در انتخابات استفاده شود به شورای نگهبان داده و منتظر پاسخ این شورا است تا در صورت تایید این نرم‌افزار، انتخابات بعدی را به شکل رایانه‌ای برگزار کند.

اما اواخر دی ماه همان سال، چند هفته پس از اعلام آمادگی وزارت کشور ایران، عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان ایران گفت که برای برگزاری انتخابات رایانه ای، جلساتی با وزیر کشور و معاون سیاسی این وزارتخانه داشته‌ اما هنوز برنامه و نرم افزار مشخصی دریافت نکرده است.

Image caption شناسنامه های ایرانی صفحه مخصوص "انتخابات" دارد

او درباره شمارش رایانه‌ای آرا هم گفته بود که این نرم افزار در انتخابات مجلس به سرعت عمل کمک می‌کند ولی در انتخابات ریاست جمهوری چون گزینه‌ها کمتر هستند و کل کشور یک حوزه است شاید کمکی در این زمینه نکند.

وزارت کشور ایران پیش از این اعلام کرد بود که نرم‌ افزارنویسان دانشگاه ها را برای آمده کردن نرم افزاری که شمارش رأی ها را از طریق خواندن اسامی امکانپذیر می کند، به کار گرفته‌ و به نتیجه خوبی رسیده که مورد توافق شورای نگهبان نیز قرار گرفته است اما کارشناسان می گوید که در فعالیت آزمایشی نرم افزار های فعلی اشکالاتی وجود داشته است.

در حال حاضر زیر ساخت های مخابراتی، از جمله پهنای باند مناسب، در روستا ها و برخی شهرها وجود ندارد و همین موضوع برگزاری انتخابات رایانه ای را حتی در سال های آینده با مشکل مواجه می کند.

گروهی از کارشناسان معتقدند که برگزاری رایانه ای انتخابات می تواند از اعمال نفوذ و تغییر در نتایج آرا جلوگیری کند و گروهی دیگر بر این باورند که دستکاری و اعمال نفوذ در رایانه های شمارشگر آرا نیز امکانپذیر است، چنانکه در انتخابات ۴ سال پیش آمریکا گروهی از رای دهندگان ادعا می کردند که رای آنها به نام جان کری نامزد دمکرات ها به رایانه داده می شده اما دستگاه به آرای جورج بوش اضافه می کرده است.

به هر رو قرار است در جریان برگزاری دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، ایران پس از نزدیک به یک دهه بحث و نظر اولین تجربه از برگزاری انتخابات رایانه ای را به شکل محدود سپری کند تا شاید با فراهم شدن امکانات لازم در سال های آینده، رای گیری سنتی با ورقه در این کشور آرام آرام از دور خارج شود.

مطالب مرتبط