به روز شده:  00:55 گرينويچ - 03 مه 2009 - 13 اردیبهشت 1388

فشار مالی و خودسانسوری مطبوعات در ایران

میز مطبوعات

بحث آزادی مطبوعات و رسانه ها در ایران همواره مطرح بوده است

همیشه در آستانه روز جهانی آزادی مطبوعات، در کشورهایی چون ایران وابستگی روزنامه ها به دولت، صاحبان صنایع و احزاب و جناحهای سیاسی و سایر منابع مالی و تاثیر این وابستگی بر آزادی بیان زیر ذره بین می رود.

منتقدان این وابستگی می گویند در ایران یارانه ها یا سوبسیدهای دولتی و آگهی های صاحبان سرمایه در واقع از عوامل محدود کننده آزادی مطبوعات است.

ماشالله شمس الواعظین، سخنگوی انجمن دفاع از آزادی مطبوعات، در گفتگو با بی بی سی فارسی می گوید اقتصاد رسانه ای در ایران درحال گذراندن یک دوره بسیار بحرانی است.

به گفته او، یارانه های دولتی که در گذشته از طریق کاغذ، زینک یا یارانه های ارزی مستقیما وارد حساب روزنامه ها می شد، تحت تاثیر ملاحظات سیاسی و اقتصادی قرار گرفته و روزنامه های ایران با کمبود شدید مالی مواجه هستند.

گزارش رادیویی، مریم افشنگ بی بی سی فارسی

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

تازه ترین نسخه "فلش" اینجا قابل دریافت است

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

آقای شمس الواعظین می افزاید: "دولت بر مجاری تولید آگهی نظارت دارد و به روزنامه های مورد علاقه اش آگهی های دولتی می دهد. به این ترتیب دولت مجاری درآمدزای روزنامه ها، به غیر از فروش تک نسخه ای، را در اختیار گرفته، به ویژه دولتی مثل دولت محمود احمدی نژاد رسما اعلام کرده که دولت به روزنامه هایی سوبسید یا آگهی می دهد که همسو با نگرش دولت نهم باشند."

محافظه کاری یا خودسانسوری؟

به گفته این فعال مطبوعاتی، بعضی از صاحبان صنایع که به روزنامه های مستقل آگهی می دادند به دلیل فشارهای تعدادی از نهادهای دولتی و غیر دولتی دیگر تمایل چندانی به دادن آگهی از خود نشان نمی دهند.

دولت بر مجاری تولید آگهی نظارت دارد و به روزنامه های مورد علاقه اش آگهی های دولتی می دهد. به این ترتیب دولت مجاری درآمدزای روزنامه ها، به غیر از فروش تک نسخه ای، را در اختیار گرفته، به ویژه دولتی مثل دولت محمود احمدی نژاد رسما اعلام کرده که دولت به روزنامه هایی سوبسید یا آگهی می دهد که همسو با نگرش دولت نهم باشند

ماشالله شمس الواعظین

آقای شمس الواعظین می گوید: "این بحران ها تاثیر خود را در حوزه آزادی بیان برجا گذاشته است، به طوری که مجلات و مطبوعات مستقل از حوزه دولت ناگزیرند برای جلب رضایت صاحبان صنایع از یک سو و دولت و جذب آگهی های دولتی از سوی دیگر دست به نوعی محافظه کاری در بیان مسائل سیاسی و اجتماعی کشور بزنند."

در این میان انجمن صنفی روزنامه نگاران که در حدود 13 سال از تشکیل آن می گذرد، به عنوان نهادی مستقل می تواند نقش مهمی در دفاع از تمامیت و استقلال حرفه ای روزنامه نگاران و آزادی مطبوعات ایفا کند.

بدرالسادات مفیدی از اعضای هیات مدیره انجمن صنفی روزنامه نگاران به کمک هایی اشاره می کند که انجمن در غالب تعاریفی که در قانون وضع شده، در دوران ریاست جمهوری سید محمد خاتمی برای شکل گیری اولیه دریافت می کرد.

نیاز به کمک دولت

ولی خانم مفیدی می افزاید با تغییر دولت آقای خاتمی و سیاستهای آن، انجمن در چهار سال گذشته از دریافت این کمک ها کاملا محروم بوده است.

خانم مفیدی همچنین می گوید: "من معتقدم اگر در شرایطی به سر می بردیم که امکان فراهم آوردن یک سری منابع مالی برای انجمن مستقل از دولت وجود داشت، هرچه زودتر این شکاف از دولت ایجاد می شد، بهتر بود. ولی ساختار واحدهای مدنی در ایران یا جوامع مشابه به لحاظ حقوقی، تشکیلاتی و مالی بسیار ضعیف است. بنابراین لازم است که در شرایط فعلی به آنها کمک شود. به نظر من این جزو وظایف نوشته نشده دولتهاست."

آیا این وابستگی مالی انجمن صنفی روزنامه نگاران به دولت باعث محدود شدن آزادی مطبوعات و اعمال سلیقه های دولت به انجمن می شود؟

بدرالسادات مفیدی در این باره می گوید: "قبول دارم که ممکن است آزادی بیان را خدشه دار کند یا استقلال سندیکاهایی مشابه سندیکای ما را کاهش دهد، اما می خواهم بگویم به هر ترتیب باید متولیان سندیکاها و انجمن ها توازنی برای این قضیه ایجاد کنند. آنها همچنین باید تا جایی که می توانند، از اصول اولیه خود عقب نکشند."

خانم مفیدی مصداق پایبندی به اصول اولیه را عملکرد انجمن صنفی روزنامه نگاران می داند که از مواضعش عقب نشینی نکرده است.

او می افزاید: "ما در مورد دفاع از حقوق مطبوعات و حقوق روزنامه نگاران پایبندی هایی داشتیم و تاکید انجمن بر این بود که دولت موظف است امنیت شغلی روزنامه نگاران را رعایت کند. اما وقتی دولت خودش متولی توقیف و تعطیلی روزنامه ها می شود و روزنامه نگاران را بیکار می کند، انجمن ایستادگی می کند و این ایستادگی برای انجمن مشکلاتی را ایجاد کرد که یکی از آنها منابع مالی بود که کاملا قطع شد. آنچنان اشکال تراشی کردند که اگر ما می خواستیم یک سری امکانات صنفی از سایر نهادها و مراکز بگیریم حتی اجازه فراهم شدن این بستر را هم به ما نمی دادند."

مطبوعات و تبلیغات حزب

یکی دیگر از موانع استقلال مطبوعات، حزبی بودن بسیاری از روزنامه ها در ایران و یا وابستگی آنها به جناح های سیاسی مختلف است.

با توجه به کارکردی که روزنامه دارد طبیعتا به نظر می رسد که کمتر روزنامه حزبی علاقه مند باشد که نقد روشن و صریحی از مواضع حزبش داشته باشد

مدیر مسئول روزنامه اعتماد ملی

برخی از کارشناسان رسانه معتقدند حزبی بودن روزنامه ها آزادی مطبوعات را محدود می کند و باعث می شود تا عملکرد احزاب کمتر مورد نقد قرار گیرد و برخی می گویند روزنامه هایی حزبی به چند صدایی شدن جامعه کمک می کنند.

محمد جواد حق شناس، مدیر مسئول روزنامه اعتماد ملی روزنامه هایی را که در ایران ارتباط مستقیم با احزاب دارند، به دو دسته تقسیم می کند.

یکی روزنامه هایی که صاحب امتیاز آنها خود حزب است و روزنامه به عنوان ارگان حزب شناخته می شود مانند روزنامه های کارگزاران، مشارکت و مردمسالاری. دیگر روزنامه هایی مانند اعتماد ملی که صاحب امتیاز آن مهدی کروبی، رییس پیشین مجلس، به عنوان شخصیت حقیقی و همچنین دبیرکل حزب اعتماد ملی است.

آقای حق شناس می گوید: "با توجه به کارکردی که روزنامه دارد طبیعتا به نظر می رسد که کمتر روزنامه حزبی علاقه مند باشد که نقد روشن و صریحی از مواضع حزبش داشته باشد. البته این بستگی به نوع رابطه ای دارد که روزنامه با حزب برقرار می کند. من فکر می کنم در کشوری مانند ایران، که یکی از نیازهای جدی کشور بحث توسعه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است، طبعا این از ویژگیهای مثبتی است که ما بتوانیم جایگاه احزاب را در کشور ارتقا دهیم و زمینه ارتباط مثبت و موثری بین احزاب و دستگاه های حقوقی و قانونی کشور با مردم و نخبگان سیاسی برقرار کنیم. در این ارتباط مطبوعات حزبی می توانند کمک بسیار موثری برای برقراری این پیوند و ارتباط بین حوزه های مختلف تصمیم گیری بکنند."

در هر حال در همه جوامع این بحث وجود دارد که چه کسانی با چه سیاستهایی تعیین می کنند که برخی خبرها بازتاب گسترده بیابند و برخی خبرها در حاشیه قرار بگیرند یا هرگز منتشر نشود.

از طرف دیگر این بحث که رسانه ها تا چه اندازه مستقل و آزادند فقط مربوط به ایران و کشورهای مشابه آن نیست. بلکه بسیاری از صاحب نظران رسانه های غربی که داعیه آزادی بیان دارند را هم مورد انتقاد قرار می دهند که وابسته به صاحبان صنایع هستند.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.