آیا زنان ایرانی توانایی رئیس جمهوری شدن دارند؟

Image caption یکی از زنانی که برای شرکت در رقابت های دهمین دوره انتخابات نام نویسی کرده، به کتابی که تالیف کرده است اشاره می کند

حضور گسترده زنان در انقلاب ۱۳۵۷ و نقش موثری که به عهده داشتند، به باور بسیاری زمینه مساعدی برای مشارکت سیاسی زنان فراهم آورده بود.

اما با گذشت سی سال از انقلاب با آنکه زنان ایرانی به موفقیت های چشمگیری در تمام رشته های تحصیلی دست یافته اند و توانایی خود را در بسیاری از زمینه ها به اثبات رسانده اند، تاکنون هیچ زنی به عنوان نامزد ریاست جمهوری ازسوی شورای نگهبان تایید صلاحیت نشده است.

در مقایسه با کشورهای دیگر جهان هم شمار نمایندگان مجلس در ایران در سطح پائینی قراردارد.

به اعتقاد بسیاری ازحقوقدانان بزرگترین چالش برسر راه گسترش مشارکت سیاسی زنان قانون اساسی ایران است.

بند ۱۱۵ قانون اساسی تاکید می کند که رئیس جمهوری باید از میان رجال سیاسی واجد شرایط انتخاب شود.

در سی سال گذشته به ویژه در دوران انتخابات ریاست جمهوری بحث های زیادی در این باره وجود داشته است که آیا منظور از کلمه عربی "رجل" صرفا "مردان " است و یا بدون تبعیض جنسیتی تمامی افراد را در برمی گیرد.

تفسیرهای اعضای شورای نگهبان و قانونگذاران ایرانی متفاوت بوده است ولی اخیرا عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان گفته که مانعی برای حضور خانم ها در انتخابات نمی بیند.

اما آیا اظهارات سخنگوی شورای نگهبان حاوی نکته تازه ای است و تفسیرهایی که از واژه "رجل" می شود بنا به مصالح سیاست روز تغییر می یابد؟

رفعت بیات نماینده پیشین مجلس و از داوطلبان نامزدی ریاست جمهوری ایران درگفتگوئی با بی بی سی در پاسخ به این سوال می گوید: "پس از آن که کلمه "مرد" در خبرگان قانون اساسی رد شد، کلمه "رجل" به پیشنهاد آیت الله بهشتی به جای آن به کار رفت که مانند کاربرد آن در قرآن کریم زن و مرد هر دو را در برمی گیرد."

خانم بیات سپس به اظهارات آیت الله خامنه ای رهبر ایران در دیدار با اعضای فراکسیون زنان اشاره کرد که گفته بود در طول بشریت زن یک مظلومیت تاریخی با خود همراه دارد که یکی از دلایل آن نگرش مردان نسبت به زنان است.

خانم بیات افزود:"فضای سیاست گذاری کلان در دست مردان است. این موضوع در سطح جهانی دیده می شود همانگونه که در آمریکا حزب دمکرات خانم هیلاری کلینتون را انتخاب نکرد و یک مرد را به جای او برگزید.اما زنها هم باید به صحنه بیایند و بطور جدی توان و اندیشه خود را به نفع مردم و منافع ملی بکار بگیرند."

اما گیتی پور فاضل، حقوقدان و فعال حقوق بشر می گوید که احقاق حقوق بنیادی زنان در درجه اول اهمیت قراردارد:"مهم نیست که زنان بتوانند رئیس جمهور یا نخست وزیر بشوند مهم این است که بتوانند حقوق بنیادی خود را بدست بیاورند اما مانع اصلی تنگ نظری مردان سنتی و نظام حکومتی ماست که به توانایی زنان ایمان ندارند."

به گفته خانم پورفاضل "در صد سال گذشته و به خصوص پنجاه سال اخیر زنان نشان داده اند که هر مسئولیتی را که به عهده گرفته اند، به نحو احسن آن را انجام داده اند. مردان تصور می کنند که اگر قدرت به زنان داده شود از قدرت آنها کاسته خواهد شد حال آنکه این برابری زن و مرد است که باعث تعالی جامعه می شود."

از نظر بسیاری از جامعه شناسان وپژوهشگران، زنان ایرانی هیچ گاه در طی سی سال گذشته منفعل نبوده اند و به رغم تمام محدودیت هایی که برسرراهشان قرار داشته است با بیداری سیاسی برای به دست آوردن حقوق خود مبارزه کرده اند. مقامات جمهوری اسلامی هم می گویند با تصویب قوانین زمینه برابری بیشتر مردان و زنان را فراهم آورده اند.

اما مهرداد درویش پور، استاد جامعه شناسی دانشگاه استکهلم می گوید که زنان ایرانی امروزه درحوزه سیاست نسبت به گذشته تمایل بیشتری نشان می دهند و حضور فعال تری دارند ولی با وجود قوانین تبعیض آمیز که زنان را در تمام حوزه ها به جز حق رای به شهروند درجه دو تبدیل کرده است، امکان رشد چشمگیر زنان در زمینه سیاست با دشواری روبروست. مهرداد درویش پور می افزاید: "دولت حاکم بر ایران موانع بسیار جدی برسر راه حقوق زنان ایجاد کرده است اگر چه در گذشته هم شاهد آن بودیم که مقررات، فرهنگ و ساختار جامعه امکانات زیادی در اختیارزنان قرار نمی داد درنظام کنونی ایران به دلیل قوانین حاکم بر دولت و جامعه این تبعیض ها به مراتب شدت بیشتری گرفت و به همین دلیل زنان از شانس جدی برخوردار نیستند." اما اگر تمام مشکلاتی که بر سر راه مشارکت سیاسی زنان درجامعه ایران وجود دارد برطرف شود و زنان بتوانند نامزد انتخابات ریاست جمهوری ایران بشوند آیا می توانند با برخورداری از اعتماد و آرای مردم بر مسند ریاست جمهوری تکیه بزنند؟

Image caption رفعت بیات برای شرکت در انتخابات ثبت نام کرده است

گیتی پورفاضل می گوید که زنان ایران دارای توانمندی لازم برای بردن کشور به مسیر جدید را دارند و فهم و درک ایرانی ها کمتر از مردم پاکستان و هند نیست که به رغم وجود سنت مرد سالاری زنان توانسته اند به مقامات بالای سیاسی دست پیدا کنند. ولی مشکل قشر سنتی مردان ایرانی است که حاضر به قبول توانمندی زن نیست و صرفا برالگوی سنتی زن به عنوان همسر و مادر تاکید می کند. ولی به گفته مهرداد درویش پور تنها مشکل قانونی نیست که تبعیض جنسیتی علیه زنان را در حوزه های گوناگون ایجاد کرده است بلکه ساختار و فرهنگ پدر سالار ی در جامعه ایران بسیار نیرومند است و همین امرباعث می شود که حتی در بسیاری از جوامع پیشرفته غربی هم وقتی زنان نقش کلیدی در سطح جامعه به عهده می گیرند با واکنشهای مختلفی روبرو شوند.

بنابراین، به عقیده این جامعه شناس، حتی اگر زمینه های تبعیض علیه زنان در ایران برچیده شود، هنوز در جامعه ای که ریشه مردسالاری در آن عمیق است، می تواند واکنش های منفی برانگیزد.

با وجود این آقای درویش پور معتقد است که با از بین رفتن تبعیض های جنسیتی جامعه یک گام دیگر از فرهنگ پدرسالاری فاصله می گیرد.

آقای درویش پور می افزاید "این واقعیتی است که با تغییر قوانین و پذیرش رهبری یک زن راه برای از بین رفتن تبعیض های جنسیتی هموار می شود و زمینه مشارکت فعال تر زنان درقدرت سیاسی فراهم می آورد. اما صرف پذیرش رئیس جمهوری زن ضرورتا به تحول عمیق در ساختار یک جامعه منجر نخواهد شد ."

به اعتقاد بسیاری از جامعه شناسان با افزایش سطح آگاهی و دانش زنان ایرانی و جنبش های زنان که در سالهای اخیر فعالیت های چشمگیری در پیگیری مطالبات زنان داشته اند نسل آینده زنان ایرانی حاضر به قبول سلطه مردان درقدرت سیاسی اقتصادی و فرهنگی نخواهد بود.

مطالب مرتبط