شباهت‌ها و تفاوت‌های انتخابات ایران و هند

در حالی که ایران برای دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری مهیا می شود، هند نیز این روزها شاهد انتخابات سراسری است. این تقارن تقریبی زمانی انتخابات هند با انتخابات در ایران فرصتی است برای نگاهی اجمالی به ساختار سیاسی هند و نظام سیاسی در بزرگترین دمکراسی جهان.

بر خلاف ایران که رییس جمهوری (بعد از رهبر) رییس حکومت است، در هند نظام و ساختار سیاسی، دموکراسی پارلمانی است و اگرچه رییس جمهوری عالیترین مقام است، اما او رییس اجرایی دولت نیست و مانند ایران از طریق رای مستقیم مردم انتخاب نمی شود.

بر اساس اصل هفتاد و نه قانون اساسی هند - پارلمان در هند شامل رییس جمهوری- مجلس مردم (لوک سبها) و مجلس علیا (راجیا سبها) است.

رییس جمهوری هند پس از معرفی نامزدان این حزب از سوی احزاب و یا ائتلافی از احزاب و از طریق "کالج انتخاباتی" شامل اعضای انتخابی دو مجلس کشور و اعضای انتخابی مجلس ایالتی و دو فرمانداری دهلی و پاندیچری - انتخاب می شود.

بر اساس اصل پنجاه و پنج قانون اساسی هند و با هدف توازن و عدالت در انتخاب رییس جمهوری بر اساس فرمول خاصی که در قانون بدان اشاره شده، آرای رای دهندگان ارزیابی می شود.

رییس جمهوری هند می تواند برای بار دوم نیز به این سمت انتخاب شود. هر دوره کامل ریاست جمهوری پنج سال است که می تواند بدلیل استعفا و یا نقض قانون اساسی و یا استیضاح کمتر شود.

به طور مختصر رییس جمهوری باید شهروند هند باشد و سی و پنج سال خود را تکمیل کرده باشد.

هرگونه مشکلی در خصوص انتخاب رییس جمهوری هند از طریق دادگاه عالی هند شنیده و حل و فصل خواهد شد.

اما همانگونه که اشاره شد رییس جمهور ریاست اجرایی کشور را برعهده ندارد و این مهم بر عهده نخست وزیر است.

ریاست اجرایی

نخست وزیر در نظام پارلمانی هند از طریق انتخابات سراسری و از طریق انتخاب نمایندگان مردم برای لوک سبها صورت می گیرد، اگرچه نخست وزیر می تواند عضو لوک سبها نباشد و از اعضای مجلس دیگر کشور باشد.

مجلس نمایندگان هند که انتخابات پانزدهمین دوره آن در حال انجام است برای انتخاب پانصد و چهل و سه کرسی پارلمانی برگزار شده است. بر اساس قانون رییس جمهوری می تواند دو نفر را به عنوان نماینده "انگلو- هندی" (افرادی که تبار هندی-بریتانیایی دارند) به مجلس معرفی کند. همچنین یکصد و سی و یک کرسی پارلمانی نیز برای کاستهای (طبقه) محروم و مردمی که هنوز زندگی قبیله ای دارند کنار گذاشته شده است.

به دلیل وسعت کشور و تعداد زیاد واجدین شرایط رای دهی و همچنین مشکلات امنیتی در برگزاری انتخاباتی با چنین وسعتی، انتخابات سراسری هند بصورت مرحله ای برگزار می شود. انتخابات پانزدهمین دوره مجلس نمایندگان هند در پنج مرحله برگزار شده است که اولین آن در شانزده آوریل و آخرین آن در سیزده می برگزار می شود.

در حالی که در ایران بنا به اعلام وزارت کشور، چهل و شش میلیون نفر واجد رای دادن هستند، در هند این رقم بیش از هفتصد میلیون نفر ثبت شده است که به عبارتی تقریبا ده برابر کل جمعیت ایران است همچنین در این انتخابات حدود هشتصد و سی هزار حوزه رای گیری مشخص شده بود، حال آن که در ایران تعداد حوزه های رای گیری داخلی 47 هزار شعبه است.

تحزب

تحزب و دموکراسی و فعالیت در چارچوب حزب و ارگانهای آن در هند سابقه ای طولانی دارد و بطور مثال حزب کنگره این کشور دارای قدمتی بیش از یکصد سال است. رای دهندگان هندی نمایندگان خود را از بین بیش از هزار حزب که تعداد کمی از آنها سراسری و بسیاری از آنها محلی است، انتخاب می کنند.

سازمانها در هند برای فعالیت نیازی به ثبت نام نزد کمیسیون انتخاباتی هند که مرجع اصلی برگزاری انتخابات است ندارند- مگر آنکه سازمان و یا فردی بخواهد خود را حزب سیاسی بنامد و قصد داشته باشد از مزایای مربوط به احزاب سیاسی -- بر اساس قانون -- استفاده کند.

گستردگی احزاب طیف وسیعی را در بر می گیرد: شامل احزاب دست راستی و وابستگان آنها مانند شیو سنا تا احزاب راست میانه مانند بی جی پی و یا چپ میانه و سکولار مانند حزب کنگره و یا احزاب چپ کمونیست مانند حزب کمونیست هند و بسیاری از احزاب محلی با اهداف محلی و منطقه ای. افراد آزادانه می توانند در چهارچوب احزاب فعالیت سیاسی داشته باشند.

سن رای دهندگان هجده سال است. پیشتر و تا سال هزار و نهصد و هشتاد و هشت این سن بیست و یک سال بود.

شمارش آرا

در حالی که در ایران هنوز به شمارش رایانه ای آرا روی نیاورده، شمارش آرا در هند توسط ماشین صورت می گیرد. در انتخابات کنونی بیش از یک میلیون ماشین شمارش رای مورد استفاده قرار گرفته است.

بر اساس قانون شمارش آرا پس از پایان آخرین مرحله صورت می گیرد.

استفاده از ماشین شمارش آرا ابتدا بطور آزمایشی در اوایل دهه نود میلادی صورت گرفت. این ماشینها که ساخت هند است با باطری کار می کند و قابلیتهای مختلفی را در صیانت از آرا مردم دارد و در عمل از آن زمان تاکنون مشکل خاصی در این رابطه وجود نداشته است.

مرجع برگزاری انتخابات

در حالی که در ایران انتخابات را وزارت کشور برگزار می کند، کمیسیون انتخابات هند که مقر آن در دهلی نو- پایتخت است، مسوول اصلی انتخابات در کشور است.

این کمیسیون نهادی است سه نفره. رییس جمهوری هند رییس کمیسیون و دو کمیسیونر را بطور معمول از بین دیوان سالاران کشور که دارای سابقه حسن خدمت بوده و گرایش خاص حزبی و غیر معمول نداشته باشند، منصوب می کنند.

این کمیسیون دارای استقلال عمل کامل است که البته تصمیمات آن می تواند از طریق دادگاه و بر اساس شکایات احتمالی مورد چالش قرار گیرد.

رییس کمیسیون انتخاباتی می تواند از طریق استیضاح پارلمانی از برکنار شود.