نگاهی دیگر: معانی ضمنی عکس یک کاندیدا و همسرش

میرحسین موسوی و همسرش زهرا رهنورد
Image caption چنین تصویری از یک چهره سیاسی-اجتماعی ایران بی سابقه است

انتشار عکسی از حواشی انتخابات پیش رو در ایران توجه طیفی از کاربران اینترنتی و وبلاگ نویسان را به خود جلب کرده است.

این عکس به ظاهر معمولی، میرحسین موسوی، نخست وزیر پیشین و داوطلب نامزدی در دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران را نشان می دهد که دست در دست همسرش، زهرا رهنورد، محل یک نشست انتخاباتی را ترک می کند.

همین تصویر ساده اما کم سابقه از یک زوج با وجهه سیاسی-اجتماعی، مبنایی شده برای استدلال کسانی که آقای موسوی و دینداری اش را از جنسی دیگر می دانند.

برای این افراد، تصویر فوق نشانگر رابطه ای است صمیمی، برابر و مهم تر از همه واقعی که در آن یک سیاستمرد جمهوری اسلامی و همسرش نه با فاصله ای دو قدمی که همپا و شانه به شانه حرکت می کنند و ابایی از گرفتن دست همدیگر در انظار ندارند.

از قضا همین نکته آخری است که واکنش ها را، چه مثبت چه منفی، برانگیخته است. وگرنه تاکید صرفا شفاهی بر ارتباطی دوستانه با همسر یا همفکری در محیط خانواده چیز تازه ای نیست و در گفتگوهای "خودمانی" با چهره های سیاسی ایران بسیار دیده می شود.

آنچه در مورد اخیر تازگی دارد علنی شدن و به تصویر درآمدن عنصری از حوزه خصوصی است، در شرایطی که سال ها است فضای عمومی- رسانه‏ای به طور نظام‏ مند از این گونه تصاویر تهی شده است.

شاید با توجه به همین تازگی و تمایز است که برخی رفتار میرحسین موسوی را آگاهانه، هدفمند و در راستای برانگیختن همین دست واکنش ها در آستانه انتخابات ارزیابی کرده اند.

برخی دیگر اما وی و همسرش را متدینانی اصیل و رفتارشان را به دور از هر گونه نمایش می دانند.

گروهی دیگر هم فرض تبلیغاتی بودن چنین حرکتی را رد نکرده، اما می گویند حتی این فرض هم چیزی از اهمیت آن نمی کاهد.

اینکه کدام یک از این تعابیر و روایات به واقعیت نزدیک تر است، به سادگی قابل اثبات نیست، چرا که به نظر می رسد قابل تأمل ترین نکته در این میان نفس بروز واکنش های فراوان - به ویژه واکنش های مثبت - به این تصویر است؛ واکنش هایی که بار دیگر نشان می دهد در جامعه ایرانی، با گذشت سه دهه از حکومت جمهوری اسلامی، هر امر غیر سیاسی می تواند مفهومی سیاسی به خود بگیرد و راه را بر ارایه تفاسیر گوناگون باز کند.

اصرار نظام سیاسی برای کنترل عرصه های غیر سیاسی، از ورزش گرفته تا هنر، سبب شده نگاه ایرانی از هر رخدادی تفسیری سیاسی ارائه کند و به ارزیابی آن در چارچوب سیاست جاری کشورش بنشیند.

از سوی دیگر، تلاش خستگی ناپذیر حکومت برای ایجاد تصویری رسمی از زندگی، گاه به دور از واقعیات موجود، موجب شده هر امر شخصی به محض فاصله گرفتن از آن الگوی رسمی معنای سیاسی پیدا کند.

در چنین فضایی است که پوشش یا پیرایش متفاوت جوانان به عملی سیاسی تعبیر می شود، حتی اگر چنین هدفی هرگز از ذهن یک جوان نگذشته باشد.

در چنین فضایی است که تصویر ساده ای از میرحسین موسوی در حالی که دست همسر خود را گرفته، جمعیتی را به هیجان می آورد؛ به گونه ای که یکی در وبلاگی می نویسد: "شدیدا ذوق زده شده ام"، دیگری پا را فراتر گذاشته و زیر تصویری که نهایتا چیزی نیست جز زن و شوهری دست در دست، می نویسد: "این عکس راوی بزرگ ترین اتفاق در سه دهه اخیر سیاست ایران است. لحظه ای که عشق به رسمیت شناخته می شود."