به روز شده:  16:31 گرينويچ - پنج شنبه 21 مه 2009 - 31 اردیبهشت 1388

خیز محتاطانه روحانیت در انتخابات ریاست جمهوری

سه دوره شکست در انتخابات ریاست جمهوری تشکل های عمده روحانیان موسوم به جناح راست را در ایران وادار می سازد تا محتاط تر از پیش از یک کاندیدای خاص حمایت کنند

دو تشکل عمده سیاسی وابسته به روحانیون حاکم در ایران یعنی جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین حوزه علیمه قم نتوانسته اند بر سر حمایت از یکی از نامزدهای ریاست جمهوری در ایران به توافق برسند و آیت الله محمد یزدی دبیر جامعه مدرسین تنها از حمایت اکثریت اعضای این تشکل از محمود احمدی نژاد خبر داده است.

جامعه مدرسین و جامعه روحانیت مبارز نمایندگان اصلی روحانیون نزدیک به حکومت ایران شناخته می شوند که نشان دهنده ترکیبی از اداره کنندگان حوزه های علمیه در ایران و سازمان سیاسی روحانیت از سال های پیش از انقلاب است.

دو تشکل مجمع روحانیون مبارز و مجمع محققین حوزه علمیه قم اگرچه در بر گیرنده روحانیون سرشناسی هستند، اما اولی بیشتر یک تشکل سیاسی دانسته می شود که بخش کوچکی از روحانیون را در بر می گیرد و مجمع محققین در اداره حوزه های علمیه دخالتی ندارد.

فصل شکست و تردید

غیر از اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال 1358 جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین همواره برنده انتخابات بوده اند، اما از زمان انتخابات سال 1376 این دو تشکل در سه دوره پیاپی نتوانسته اند نامزد مورد تایید خود را به قدرت برسانند.

شکست انتخاباتی جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین در برابر محمد خاتمی رییس جمهوری سابق ایران در سال 1376 به حدی مهم تلقی شد که کسانی مانند حسن یوسفی اشکوری، روشنفکر دینی، از آن به عنوان آغاز دوران تزلزل سیاسی روحانیت یاد می کنند.

آقای اشکوری که خود روحانی بوده ولی توسط مقامات جمهوری اسلامی خلع لباس شده، به بی بی سی فارسی می گوید: " تا زمان پایان گرفتن دوره ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی و رسیدن دوم خرداد 1376 در ساختار حکومت تا حد زیادی یکپارچگی و هماهنگی وجود داشت، اما با توجه به پیروزی غیر منتظره آقای خاتمی و تحولاتی که پس از آن رخ داد، دیگر آن انسجام پیشین در ساختار حاکمیت اعم از روحانی و غیر روحانی وجود ندارد."

گزارش رادیویی علی اصغر رمضانپور

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

تازه ترین نسخه "فلش" اینجا قابل دریافت است

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

به گفته این صاحب نظر امور روحانیت، رهبران روحانی ایران پس از شکست در انتخابات 1376 دچار تردید شدند و در برخی مقاطع هم نتوانستند به طور قاطع از نامزدی مشخصی حمایت کنند.

آقای اشکوری می گوید: "هنوز این وضعیت ادامه دارد چرا که آقای احمدی نژاد رییس جمهوری بحران ساز است و روحانیت به سادگی نمی تواند در مورد او به توافق برسد."

این در حالی است بعضی از شخصیتهای روحانی، صرف نظر از وابستگی به تشکلی منسجم، از آقای احمدی نژاد حمایت می کنند و او را نامزد دلخواه خود می دانند.

اما برخی صاحب نظران در ایران معتقدند که روحانیون نزدیک به دولت به تدریج آن قدر سیاسی شده اند که پایگاه اجتماعی خود به عنوان روحانی، به معنای سنتی آن، را از دست داده اند.

فرید مدرسی روزنامه نگار در تهران که تحولات روحانیت را از نزدیک دنبال می کند، می گوید که مردم بیشتر چهره های شناخته شده را سیاستمدار می دانند تا روحانی.

به گفته آقای مدرسی "اکثر روحانیون عضو تشکل های سیاسی روحانیت از نظر مردم بیشتر چهره های سیاسی هستند که اولویت آن ها بیشتر امور سیاسی است تا وظایف روحانی و به دلیل همین جایگاه سیاسی خود در ارتباط کمتری با مردم هستند. "

البته نباید نقش تنش آلود جناحهای گوناگون تشکیلات روحانی ایران را در کمرنگ شدن نقش تعیین کننده روحانیت نادیده گرفت. آقای یوسفی اشکوری معتقد است که این افول ریشه در جناح بندیهایی دارد که به انشعاب مجمع روحانیون مبارز از روحانیت مبارز در سال های آخر زندگی آیت الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، بر می گردد.

" به دلیل شکل گیری تکثر و پلورالیزم در جامعه و جابجایی نهاد های مرجع به تدریج گروه هایی از مردم از دین و روحانیت و حکومت جدا می شوند و به بدنه جامعه که عرفی و سکولار است می پیوندند."

حسن یوسفی اشکوری

این انشعاب بر سر مبارزه در انتخابات دوره سوم مجلس در سال 1367 رخ داد. به گفته آقای اشکوری در این انشعاب جناح نوگرا تر روحانیت از بدنه روحانیت سنتی اما سیاسی جدا شد.

بدنه غیر سیاسی روحانیت

روحانیون سیاسی در ایران با این واقعیت روبرو هستند که بخش عمده ای از بدنه روحانیت هنوز به گفته آقای اشکوری یک بدنه غیر سیاسی و سنتی است که تمایلی به مداخله در سیاست ندارد.

آقای اشکوری می گوید: "بخشی از روحانیت که شاید نیمی از روحانیت را در بر بگیرد، روحانیون سنت گرای کامل هستند که به کلام وسنت دیرین روحانیت شیعه وفادارند. این گروه معتقد به دخالت در سیاست در عصر غیبت نیستند و حتی اجرای برخی از احکام شریعت را در زمان غیبت لازم نمی دانند. این بخش از روحانیت سنت فکری قرون چهارم و پنجم علمای شیعه را با وجود انقلاب و حاکمیت نظریه ولایت فقیه حفظ کرده است."

در کنار بدنه عمدتا غیر سیاسی، روحانیت مرجعیتی هم وجود دارد که خود مستقیما کار سیاسی نمی کند اما می کوشد از جناح هایی حمایت کند که به آنها اعتماد دارد.

با این وجود فرید مدرسی، روزنامه نگار، می گوید بخش عمده ای از روحانیت چندان از اعتماد کردن به آقای احمدی نژاد راضی نیست.

به گفته آقای مدرسی "رفتار شناسی روحانیت نشان می دهد که روحانیون به آسانی و به صرف شعار هایی در حمایت از احکام اسلام و ارزش های مورد پذیرش روحانیت به یک گروه اعتماد نمی کنند. در مورد آقای احمدی نژاد به طور خاص روحانیت از ابتدا چندان آشنایی با او نداشت و تنها گروهی از مدرسین برجسته ( مانند آیت الله مصباح یزدی) با وی ارتباط داشتند که در حد مرجعیت نبودند."

دامنه ای فراتر از مقلدان

سیر کاهش تعیین کنندگی روحانیت در انتخاب ریاست جمهوری ایران از نظر منتقدان به معنای تغییر دیدگاه های سنتی مردم نسبت به روحانیت است که زمانی یک مرجع فکری قابل اعتماد برای شیعیان به حساب می آمد.

در نتیجه تغییر دیدگاه های اجتماعی، به نظر می آید دیگر روحانیت نماینده دیدگاه های همه مردم ایران به حساب نمی آید، مردمی که طیف هایی گسترده تر از شیعیان مقلد مراجع را در بر می گیرند.

آقای اشکوری می گوید: "به دلیل شکل گیری تکثر و پلورالیزم در جامعه و جابجایی نهاد های مرجع، به تدریج گروه هایی از مردم از دین و روحانیت و حکومت جدا می شوند و به بدنه جامعه که عرفی و سکولار است، می پیوندند. گروه های فاصله گرفته از روحانیت به دنبال نظام مدیریت علمی و نظام های حقوقی تازه و آزادی و حقوق بشر و دموکراسی خواهی هستند و نمی توانند شرایط گذشته را تحمل کنند. به همین دلیل پیش بینی من این است که رشد جنبش اجتماعی بر گرد عرفی گرایی ایدئولوژی حاکم بر جمهوری اسلامی را با چالش های جدی روبرو می سازد."

به نظر می رسد شکست های پیشین سبب شده است تا در انتخابات آتی، تشکلهای برجسته روحانیت با احتیاط بیشتری در حمایت از یک کاندیدای مشخص عمل کنند اما باید دید روحانیت تا آخر خواهد توانست در برابر فشار های بیرونی، عمل به احتیاط را ادامه دهد یا خیر.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.