شهروندانی که رسانه شدند

Image caption کاربران ایرانی در شبکه اجتماعی فیس بوک با تغییر عکس خود، این عکس را در صفحه خود قرار داده اند که می پرسد رای من کجا است؟

نه فقط در کشورهای توسعه یافته که در ایران هم نقش رسانه های مردم محور روز به روز افزایش می یابد. در جریان برگزاری دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، رسانه هایی همچون یوتیوب، فیس بوک و توییتر در کنار وبلاگ نویسی شهروندان ایرانی، نقشی کلیدی در فضای اطلاع رسانی ایران ایفا کردند.

حتی سیاستمدارنی همچون غلامحسین کرباسچی شهردار سابق تهران و نامزد پست معاون ریاست جمهوری در کابینه مهدی کروبی در صورت پیروزی، با عضویت در سایت "توییتر" برنامه های روزانه خود را لحظه به لحظه گزارش می دهند و در کنار افرادی همچون محمد علی ابطحی معاون رئیس جمهوری سابق ایران، به جمع شهروندانی پیوسته اند که به طور مستقیم با دیگر شهروندان ارتباط برقرار کرده و اطلاع رسانی می کنند.

حامد یوسفی، پژوهشگر فرهنگ سیاسی در لندن می گوید که جوانان ایرانی که عمده تولید کنندگان رسانه های فردی هستند به جامعه مدنی دلبسته اند و در شرایطی که ایجاد نهاد و فعالیت جمعی با محدودیت هایی در ایران رو به رو است، کار خود را به صورت انفرادی، تقویت جامعه مدنی ایران می دانند.

اما در روزهای اخیر برخی از نویسندگان و تولید کنندگان رسانه های مردم محور گوی سبقت را از رسانه های رسمی و نامدار نیز ربوده اند.

ماشاالله شمس الواعظین، کارشناس مسائل رسانه ها که مقیم تهران است می گوید که پیش از برگزاری انتخابات، به طور تقریبی، رسانه های رسمی و رسانه های مردم محور مشابه یکدیگر عمل می کردند اما پس از انتخابات، رسانه های دولتی باردیگر به دفاع از دولت و حاکمیت نشسته اند و رسانه های مردم محور نیز از منافع شهروندان دفاع می کنند.

Image caption غلامحسن کرباسچی در سایت توییتر از پشت صحنه مذاکرات و برنامه های خود و ستاد انتخاباتی مهدی کروبی لحظه به لحظه خبر می دهد

هرچند عمده ای از این رسانه ها همچون یوتیوب و برخی از شبکه های اجتماعی نظیر فیس بوک پس از برگزاری انتخابات دوباره فیلتر شده اند اما مراجعه به این سایت های اجتماعی و مردم محور، حتی برای روزنامه نگاران هم به یکی از منابع دریافت خبر و اطلاع و تماس رو در رو با شهروندان بدل شده است. حامد یوسفی می گوید که وقتی رسانه های رسمی در اطلاع رسانی با محدودیت مواجه شدند و به طور مثال وب سایت های یکی از نامزد ها با فیلترینگ مواجه شدند، ناگهان اهمیت رسانه های مردم محور به رسانه های مهمی بدل شد که برخی از آنها حتی بیش از رسانه های مشهور و روزنامه نگاران نامدار، مخاطب و مراجعه کننده دارند.

حدود ۲۱ میلیون نفر از جمعیت ۷۰ میلیون نفری ایران به اینترنت دسترسی دارند و به اعتقاد برخی از کارشناسان، نبود دسترسی به رسانه های دولتی برای اطلاع رسانی، از دلایل رو آوردن شهروندان و مخاطبانشان به شبکه های اجتماعی نظیر توییتر و فیس بوک و وبلاگ ها است.

ماشاالله شمس الواعظین می گوید که رسانه های رسمی هیچ یک از تحولات چند روز اخیر را منعکس نکرده اند و در چنین شرایطی گرایش مردم هم به رسانه هایی که خود در تولید آن شریک اند افزایش یافته است.

کارشناسان محدود شدن رسانه های مردم محور در ایران را ناشی از نگرانی مقام های کشور از اطلاع رسانی فضای موجود ایران و افزایش دامنه ناآرامی های می دانند.

بر این اساس، مقام های انتظامی وظیفه دارند با اقدامات غیر قانونی رسانه های مردم محور مقابله کنند، اما به اعتقاد دیگر کارشناسان این رسانه های مردم محور هستند که در غیاب و محدودیت رسانه های رسمی و حرفه های، دیدگاه شهروندان را در قبال رویدادی که به زعم آنها غیر قابول قبول است ، ابراز می کنند.

صرف نظر از دیدگاه متفاوت کارشناسان درباره لزوم کنترل این رسانه ها و منتقدانی که مخالف این دیدگاه هستند، آنچه که کارشناسان مسائل رسانه نسبت به آن اتفاق نظر دارند این است که رسانه های مردم محور، نظام اطلاع رسانی در ایران و نظارت سنتی بر آن را با دگرگونی های بنیادی مواجه کرده است.

مطالب مرتبط