ایران پس از بحران؛ کاهش درآمدهای نفتی

در دهه ها و سال های گذشته برنامه ریزی های زیادی شد تا از سهم نفت در تامین درآمدهای ایران کم شود، ولی همچنان بخش قابل توجهی از دلارهایی که به حساب درآمدهای خارجی ایران می رود، از محل فعالیت های صنعت نفت فراهم شده است.

با وجود تعریف رویه هایی جدید برای هزینه کردن درآمدهای نفتی ایران از جمله آغاز فعالیت های صندوق ذخیره ارزی برای کنار گذاشتن مازاد درآمدهای نفتی، وابستگی اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی ادامه دارد و هر تغییری در قیمت های جهانی نفت می تواند موجب تغییر برنامه های اقتصادی آن کشور شود. اتفاقی که در یک سال گذشته و به دنبال افت شدید قیمت های نفت پس از ظهور بحران در اقتصاد جهانی رخ داد.

به گفته بهروز هادی زنوز، استاد دانشگاه، بحران اقتصاد جهانی در یک سال اخیر، موجب کاهش درآمدهای نفتی و در نتیجه تغییر موازنه بازرگانی ایران شده است. او می گوید: "قیمت نفت صادراتی ایران در طول برنامه چهارم توسعه یعنی از سال ۸۴ تا ۸۷ به شدت افزایش یافت و در ۴ سال گذشته، در مجموع ۲۹۲ میلیارد دلار درآمد نفتی عاید ایران شد که رقمی بی سابقه در تاریخ ایران است، ولی از نیمه دوم سال ۸۷ که قیمت نفت در بازار جهانی شروع به کاهش کرد، درآمدهای نفتی ایران هم کم شد."

او اضافه می کند: "قابل پیش بینی است که سطح درآمدهای ایران در ماه های آینده به سطح سال های اوج قیمت نفت نخواهد رسید و کاهش درآمدهای نفتی تاثیر مستقیمی بر سیاست های مالی دولت و کسری بودجه داشته است."

هادی زمانی، استاد دانشگاه در لندن هم معتقد است که با توجه به سهم قابل توجه دولت در اقتصاد ایران، کسری بودجه، تاثیر قابل توجهی در شرایط اقتصادی کشور دارد. او می گوید: "در مجموع نرخ رشد اقتصادی ایران به میزان قابل توجهی کاهش یافته است و به دلیل کسری بودجه، در آینده شدیدتر هم خواهد شد."

آقای زمانی معتقد است که با توجه به دولتی اقتصاد ایران، کسری بودجه به معنای توقف فعالیت های اقتصادی خواهد بود و به تدریج اقتصاد ایران وارد رکود می شود.

با آن که گفته می شود در شرایطی خاص، کسری بودجه دولت موجب رونق اقتصادی یک کشور می شود، هادی زمانی کسری بودجه در شرایط کنونی را چندان برای اقتصاد ایران مطلوب نمی داند. به گفته او، کسری بودجه در شرایط اقتصادی کنونی ایران سبب خواهد شد که اعتبار لازم برای بسیاری از پروژه های عمرانی فراهم نشود.

محسن شمشیری، کارشناس اقتصادی، تغییر قیمت نفت در بودجه امسال را اولین تاثیر آشکاری می داند که بحران جهانی اقتصاد در برنامه های دولت ایران گذاشته است. او می گوید: "بحران مالی جهان موجب کاهش شدید قیمت نفت شد. این قیمت ها به سطحی رسید که برای کارشناسان و دولت قابل پیش بینی نبود و اثر خود را بر صندوق ذخیره ارزی و مخارج و پیش بینی دولت برای درآمدهای سال ۸۸ گذاشت. در نتیجه، دولت مجبور شد بودجه امسال را در سطح بودجه سال قبل تدوین کند. در حالی که افزایش قیمت نفت در چند سال اخیر به دولت کمک کرده بود تا بودجه عمومی را ۲۵ و حتی ۴۰ درصد افزایش دهد."

Image caption با بروز بحران مالی در غرب، ایران در جذب سرمایه خارجی موفقیت زیادی نداشت

هادی زمانی معتقد است که کاهش درآمدهای نفتی ایران در یک سال گذشته به منبع اصلی این درآمدها، یعنی صنعت نفت هم تاثیر داشته است. او می گوید: "به دلیل بحران مالی در غرب، ایران در جذب سرمایه خارجی مورد نیاز برای اجرای پروژه های اقتصادی موفقیت زیادی نداشت و بسیاری از پروژه های بزرگ به ویژه در بخش نفت و گاز راکد مانده است که نمونه آنها را می توان در پروژه های توسعه میدان گازی پارس جنوبی دید."

البته مهدی ورزی، کارشناس انرژی در لندن یادآور می شود که کمبود منابع سرمایه گذاری در صنعت نفت ایران، ناشی از شرایط سیاسی و نه بحران اقتصاد جهانی بوده است. به گفته او، سرمایه گذاری در ایران به عنوان یکی از کشورهای نفت خیز، جذابیت زیادی برای بسیاری از شرکت های بزرگ نفتی دارد، ولی این شرکت ها به دلیل شرایط سیاسی حاکم بر روابط بین المللی ایران و نیز سیاست های خاص در بخش صنعت نفت، تمایلی به فعالیت در ایران در شرایط کنونی ندارند.

او با این توضیح که کاهش قیمت های جهانی نفت بر گرایش شرکت های نفتی بزرگ برای سرمایه گذاری بیشتر در میدان های نفتی تاثیر منفی می گذارد، اضافه می کند: "شرکت های بزرگ نفتی مانند توتال و شل یا اکسون موبیل که درآمدهای هنگفتی دارند، به طور معمول پروژه هایشان را برای بلندمدت طراحی و اجرا می کنند، در نتیجه تصمیم آنها برای اجرای پروژه های بلندمدتی مانند تولید از یک میدان نفتی، تحت تاثیر عواملی مانند بحران مالی قرار نمی گیرد."

مطالب مرتبط