سی سال در سازمان ملل؛ از پای برهنه نخست‌وزیر تا پیشنهاد رئیس‌جمهوری

Image caption محمود احمدی نژاد اولین رئیس جمهوری ایران است که در عکس یادگاری با همتای آمریکایی در سازمان ملل حاضر شده است

محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران، امسال هم در مجمع عمومی سازمان ملل متحد شرکت کرده است و تا ساعاتی دیگر بار دیگر سخنرانی خواهد داشت.

آقای احمدی نژاد در میان روسای دولت ایران طی سی سال گذشته، با ۵ بار حضور رکورد دار شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل است.

برخی از صاحب نظران تعداد کثیر هیات ایرانی همراه آقای احمدی نژاد در نیویورک را هم طی سی سال گذشته کم سابقه توصیف می کنند.

با حضور رئیس جمهوری ایران در مجمع عمومی امسال سازمان ملل متحد، حضور رهبران این کشور پس از انقلاب اسلامی در مجمع عمومی سازمان ملل، سی ساله می شود.

اولین مقام بلندپایه جمهوری اسلامی ایران که در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کرد، محمد علی رجایی نخست وزیر این کشور بود که مهر سال ۱۳۵۹ به نیویورک رفت.

بر اساس خاطرات نزدیکان آقای رجایی قرار بود ابوالحسن بنی صدر رئیس جمهوری وقت ایران عازم نیویورک شود اما با نظر آیت الله خمینی و به دلیل درگیری رئیس جمهوری با مسائل مربوط به جنگ که فرمانده کل قوای مسلح بود، محمد علی رجایی برای حضور در مجمع عمومی سفری کوتاه به نیویورک داشت.

پای برهنه نخست وزیر در نیویورک

آقای رجایی در این سخنرانی که به طور نشسته و از جایگاه هیات ایرانی و نه از تریبون پیش بینی شده انجام شد، از نظام حاکم بر کشورهای جهان انتقاد کرد و از شرایط وقت که اوج جنگ سرد میان آمریکا و شوروی بود سخن گفت.

Image caption اکبر هاشمی رفسنجانی هرگز برای سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک نرفت

آغاز جنگ عراق علیه ایران هم یکی از مهمترین موضوعاتی بود که محمد علی رجایی در سخنرانی خود به آن اشاره کرد.

این متن توسط خود آقای رجایی با همکاری بهزاد نبوی وزیر مشاور دولت تهیه شده بود.

او در یکی از مصاحبه های خبری اش در نیویورک پای برهنه خود را روی میز گذاشت و با نشان دادن آثاری که شکنجه دوران زندان می خواند از حمایت دولت آمریکا از شاه ایران انتقاد کرد.

این عمل نخست وزیر ایران، از اتفاقات کم سابقه در سازمان ملل توصیف شده و به گفته مصطفی تاجزاده، که همراه آقای رجایی بوده برای هیات ایرانی نیز تعجب آور بوده است.

انتقاد آقای رجایی از انفعال سازمان ملل و شورای امنیت آن درباره حمله عراق به ایران از این پس موضوع همیشگی سخنرانی مقام های ایرانی در مجمع عمومی سازمان ملل بود اما به دلیل بالا گرفتن آتش جنگ میان ایران و عراق دیگر مقام های بلند پایه ایران نتوانستند عازم مجمع عمومی سازمان ملل شوند.

غیبت های طولانی رئیس دولت ایران

Image caption آیت الله خامنه ای در دوران ریاست جمهوری اش در سازمان ملل سخنرانی کرده است

در این دوره بیش از همه علی اکبر ولایتی، وزیر امور خارجه ایران که ۱۶ سال در این منصب بود در مجمع عمومی سازمان ملل شرکت می کرد تا اینکه در ۳۱ شهریور سال ۱۳۶۶ آیت الله خامنه ای به عنوان اولین رئیس جمهوری ایران در مجمع عمومی سخنرانی کرد و به تبع شرایط حاکم بر ایران محور عمده این سخنرانی درباره تجاوز عراق به خاک ایران بود.

این اولین و آخرین حضور رئیس جمهوری ایران پیش از خاتمه جنگ ایران و عراق بود. یک سال پس از این با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران، جنگ هشت ساله با عراق خاتمه یافت و اندک مدتی پس از آن هم با درگذشت آیت الله خمینی، اکبر هاشمی رفسنجانی به ریاست جمهوری ایران رسید.

آقای هاشمی رفسنجانی در مدت ۸ سال ریاست جمهوری اش در مجمع عمومی سازمان ملل شرکت نکرد و همچون سال های پیش از آن علی اکبر ولایتی به عنوان وزیر خارجه ایران بلند پایه ترین مقامی بود که عازم نیویورک شد.

سخنرانی تاریخی

در دوره هشت ساله ریاست جمهوری محمد خاتمی هم این کمال خرازی، وزیر خارجه ایران بود که بیش از همه مقام های ایرانی در مجمع عمومی سازمان ملل حضور یافت اما محمد خاتمی دو بار برای سخنرانی در مجمع عمومی، عازم نیویورک شد.

آقای خاتمی در اولین سفرش به نیویورک که ۱۲ سال پس از آخرین حضور رئیس جمهوری ایران محسوب می شد، یکی از تاریخی ترین سخنرانی مقام های ایرانی در سازمان ملل را انجام داد.

Image caption محمد خاتمی تنها مقام ایرانی است که پیشنهادش از سوی همه کشورهای عضو سازمان ملل پذیرفته شد

او از لزوم گفت‌وگو و مفاهمه سخن گفت و درخواست کرد که سال ۲۰۰۱ به نام سال گفت وگوی تمدن‌ها نام‌گذاری شود.

این پیشنهاد رئیس‌جمهوری ایران با اجماع جهانی به تصویب رسید. آقای خاتمی در سفر به نیویورک برای نخستین بار با ایرانیان مقیم آمریکا نیز دیدار کرد.

آقای خاتمی در جلسه افتتاحیه مجمع عمومی سازمان ملل که بیل کلینتون نیز در آن سخنرانی می‌کرد، شرکت نکرد اما بیل کلینتون همتای آمریکایی آقای خاتمی در زمان سخنرانی رئیس جمهوری ایران در مجمع عمومی سازمان ملل حاضر شد.

پس از سخنرانی آقای خاتمی هم تلاش‌هایی از سوی هیات آمریکایی برای دیدار دو رئیس‌جمهوری ایران و آمریکا انجام شد که با امتناع هیات ایرانی به نتیجه نرسید.

هرچند پیشنهاد محمد خاتمی مورد پذیرش قرار گرفت و سال ۲۰۰۱ سال گفت و گوی تمدن ها نام گذاری شد اما در سپتامبر سال گفت و گوی تمدن ها که مجمع عمومی سازمان ملل در حال تشکیل بود، حمله به برج های دوقلوی تجارت جهانی در نیویورک گفت و گوی تمدن ها را به جنگی تبدیل کرد که دولت جورج بوش، رئیس جمهوری وقت آمریکا از آن به عنوان جنگ های صلیبی جدید یاد کرد.

حمله به برج های دوقلوی نیویورک و حمله آمریکا و نیروهای ائتلاف به افغانستان، سال گفت و گوی تمدن ها را شاهد یکی از طولانی ترین جنگ ها کرد که به نوعی هنوز نیز ادامه دارد.

سفر هرساله به نیویورک

آقای خاتمی پس از این پیشنهاد تمایلی به ارائه پیشنهاد تازه از خود نشان نداد و فقط دو سال بعد با حضور دوباره در مجمع عمومی از طرح گفت و گوی تمدن ها دفاع کرد.

Image caption محمود احمدی نژاد در دوران ریاست جمهوری اش همه ساله به نیویورک سفر کرده و در سخنرانی هایش از خاطرات این سفر بسیار نقل کرده است

اما با پیروزی محمود احمدی نژاد در انتخابات ریاست جمهوری ۴ سال پیش، او به عنوان اولین سفر خارجی برای شرکت در مجمع عمومی عازم نیویورک شد و برخلاف دیگر روسای جمهوری ایران، اشتیاق زیادی برای حضور در نیویورک از خود نشان داده است.

با احتساب سخنرانی امسال، آقای احمدی نژاد تاکنون ۵ بار در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کرده است.

اولین باری که آقای احمدی نژاد در مجمع عمومی سازمان ملل حضور پیدا کرد، مدعی شد که هنگام سخنرانی او "هاله ای نور" او را در بر گرفته بود و حضار برای شنیدن سخنرانی اش "پلک نمی زدند."

در دهه اول انقلاب اسلامی موضوع اصلی سخنرانی مقام های ایرانی انتقاد از تجاوز عراق به ایران و سکوت سازمان ملل بود.

با پایان جنگ انتقاد از سیاست های آمریکا و سپس پیشنهاد هایی همچون گفت و گوی تمدن ها جای آن را گرفت و اینک ۵ سالی است که محور سخنرانی نماینده ایران در مجمع عمومی سازمان ملل یعنی محمود احمدی نژاد، موضوعات اتمی و انتقاد از آن چیزی است که او "شیوه اداره امور جهان" می خواند.

مطالب مرتبط