شعار روی اسکناس؛ شیوه جدید تبلیغی

Image caption اسکناس با شعار 'سبز' - عکس از وبسایت جنبش راه سبز (جرس)

شعارنویسی در ایران پدیده جدیدی نیست و از همان دوران انقلاب اسلامی یعنی بیش از ۳۰ سال پیش، روی دیوارهای شهرها و حتی روستاهای ایران، نوشته هایی به چشم می خورد که خواسته ها یا آرمان های جامعه را مطرح می کردند.

این دیوارنوشته ها یا شعارهای رسمی و نقل قول از مقامات کشور بودند و یا خواسته های گروهی معترض را منعکس می کردند که به نظر می رسید مجالی برای طرح علنی خواسته هایشان نیافته اند. ولی این روزها شرایط کمی تغییر کرده و شعارهای معترضان به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری در جاهایی به چشم می خورد که قبلا انتظار نمی رفت.

بعد از اعلام پیروزی محمود احمدی نژاد در انتخابات ریاست جمهوری، معترضان به این نتیجه، از تجمع در خیابان ها شروع کردند، در مرحله بعد برای سر دادن شعارهایی مانند "الله اکبر" به پشت بام ها رفتند و سرانجام در سکوت و بدون حضور فیزیکی، به نوشتن شعار روی دیوار و اسکناس رو آوردند. پدیده ای که چندان در ایران مرسوم نبوده است.

سعید مدنی، روزنامه نگار در تهران، آمادگی برای ابداع روش های جدید را یکی از ویژگی های جنبش های اجتماعی می داند. او می گوید: "همه جنبش های اجتماعی در پیدا کردن روش هایی برای اعلام اهداف خود، نوعی انعطاف و پویایی دارند و هر زمان با یکی از روش های آنها مقابله شود، بالافاصله راه های کم خطرتر و تاثیرگذارتر دیگری ابداع می کنند."

محسن سازگارا، تحلیلگر سیاسی هم شعارنویسی را یکی از روش های مبارزه بدون خشونت می داند. او توضیح می دهد: "هر زمان که حکومت ها، راه هر گونه اعتراض مسالمت آمیز و اطلاع رسانی قانونی و مشروع را می بندند، دیوار، اسکناس، اتوبوس یا هر جای دیگری به مکان مناسبی برای انتقال پیام ها تبدیل می شود و مردم از آنها به عنوان یک رسانه استفاده می کنند."

او اضافه می کند: "طرح کردن اعتراض ها، نشان دادن همبستگی بین طرفداران یک جنبش و همچنین بیان کردن اصلی ترین مبانی فکری و خواسته های جنبش ها از دیگر اهدافی است که با نوشتن شعار روی دیوار، اسکناس یا هر جای دیگری دنبال می شود."

نوشتن شعار روی دیوارها را شاید بتوان تکرار خاطره ای دانست که نسل امروز از افرادی شنیده اند که ۳۰ سال قبل در خیابان ها شعار می دادند و شعارهایشان را روی دیوارها ثبت می کردند. اما سعید مدنی، روزنامه نگار در تهران یادآور می شود که در شعارنویسی های اخیر نوعی نوآوری وجود داشته است.

او به طور مشخص به نوشتن شعار روی اسکناس ها اشاره می کند و می گوید: "اسکناس، رسانه جدیدی است که به ابتکار 'جنبش سبز' مورد استفاده قرار گرفته است."

شعارنویسی روی دیوار و اسکناس، پس از اعلام نتیجه انتخابات ریاست جمهوری، بی تاثیر نبوده است. مرتضی طلائی، یکی از اعضای شورای شهر تهران در گفت و گو با خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) از بانک مرکزی خواست تا اسکناس هایی را که روی آنها شعارها و پیام هایی به گفته او "ضد انقلابی" نوشته شده، از چرخه پولی کشور حذف کند و از شهروندان خواسته شود از پذیرفتن این اسکناس ها خودداری کنند.

سعید مدنی چنین واکنش هایی را طبیعی می داند و یادآور می شود که چنین واکنش هایی نشانگر توانایی یک جنبش در فرهنگ سازی و تاثیر آن بر افکار عمومی است.

به گفته این روزنامه نگار، نیروی انتظامی به تازگی از مراکز مهرسازی خواسته است تا علائم یا نمادهایی را که به نوعی می تواند نشانه ای از اعتراض باشد، نسازند و از تکثیر چنین مهرهایی جلوگیری کنند.

او یادآور می شود: روش های ابتکاری که در جنبش های اجتماعی جدید به کار می رود، از گستردگی زیادی برخوردارند و کاملا جنبه مدنی دارند، در نتیجه کنترل آنها بسیار دشوار و حتی ناممکن است، چون نمی توان کسی را مثلا از پوشیدن رنگی خاص منع کرد. به همین دلیل با وجود محدودیت ها، این شیوه های اعتراضی همیشه توانسته اند تاثیر خود را در انعکاس توانایی ها و قدرت جنبش ها بگذارند."

برخی ناظران، وقایع هفته ها و ماه های بعد از اعلام نتیجه انتخابات ریاست جمهوری را نوعی تکرار تاریخ و تقلید معترضان از روزهای انقلاب اسلامی در ایران می دانند. آنها استفاده از شعارهای دوران انقلاب، با کمی تغییر را در اجتماعات این معترضان دلیلی بر ادعای خود می دانند، ولی نمی توان انکار کرد که این معترضان در کنار استفاده از شیوه های اعتراضی روزهای انقلاب، روش های جدیدی را هم برای بیان خواسته هایشان پیدا کرده اند.

مطالب مرتبط