گفت و گوی تمدن ها؛ روشنفکر دینی و عرفی ایران در کنار هم

Image caption محمد خاتمی و داریوش شایگان از پیشگامان گفت و گوی تمدن ها هستند

داریوش شایگان، فیلسوف ایرانی و محمد خاتمی، رئیس جمهور پیشن ایران مشترکا برنده جایزه گفت و گوی جهانی شده اند.

این جایزه را موسسه ای به همین نام در دانمارک ارائه کرده است.

موسسه "گفت و گوی جهانی" می گوید این جایزه بر اهمیت تحقیقات میان فرهنگى در جامعه مدرن، و ارزش مطالعات انجام شده در این زمینه تاکید دارد و به محققان،‌ روزنامه‌نگاران و سازمان‌هاى مستقل که در این زمینه فعالیت کنند، تعلق می گیرد.

این جایزه از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۷ هر دو سال یکبار اعطا خواهد شد. قرار است جایزه این دو ایرانی در ماه ژانویه و در جریان برگزاری کنفرانس این موسسه اهدا شود و برندگان نیز درباره فعالیت های خود سخنرانی کنند.

داریوش شایگان، فیلسوف ۷۵ ساله ایرانی یکی از اولین متفکران این کشور است که در ارتباط با گفت و گوی تمدن ها تلاش کرده است.

Image caption داریوش شایگان، فیلسوف و متفکر ایرانی، بیشتر آثار خود را در فلسفه تطبیقی و به زبان فرانسه تالیف کرده است

آقای شایگان پیش از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ برنامه ای را برای گفت و گوی تمدن های شرقی با یکدیگر آغاز کرد.

او به وب سایت "دیپلماسی ایرانی" که به یک نهاد مطالعاتی در زمینه مسائل جهانی تعلق دارد گفته است ما معتقد بودیم که تمدن های غیر غربی نظیر چین، ژاپن، مصر و ایران یک تقدیر مشترک در برابر تحولات دنیا داشته اند. بنابراین هدف ما این بود که با روشنفکران تماس بگیریم و تحولات بزرگ دنیا را بررسی کنیم و ببینیم چه روندی را باید در پیش بگیریم.

به گفته آقای شایگان هدف طرحی که او پایه گذار و پیگیر آن بوده، گفت و گوی بین تمدن های آسیایی و ارزیابی موقعیت‌شان در برابر تمدن های دیگر دنیا بوده است.

"دیدی که وجود داشت بر پایه روابط بین فرهنگی شکل گرفته بود و اینکه ایران، امپراتوری وسط یا مرکز بوده و همیشه نقش پل ارتباطی را بین شرق و غرب عالم داشته است. ما می خواستیم ایران دوباره این نقش را ایفا کند و پل ارتباطی شود و ابتکار عمل را به دست بگیرد."

آقای شایگان گفته است گرچه برخی از برنامه ریزی ها انجام شد، اما بخش عمده آن به دلیل تحولات سیاسی منجر به انقلاب متوقف ماند.

به نظر می رسد که موانع اجرای این طرح تا بیش از ۲ دهه پس از انقلاب ادامه یافت اما با پیروزی محمد خاتمی، در انتخابات ریاست جمهوری شرایط تازه ای فراهم شد.

یکی از مهمترین هدف های اعلام شده آقای خاتمی تنش زدایی از سیاست خارجی و در گام بعدی گفت و گوی تمدن ها بود. او در جریان حضورش در مجمع عمومی سازمان ملل، پیشنهاد داد تا سال ۲۰۰۱ از سوی سازمان ملل سال گفت و گوی تمدن ها نامگذاری شود.

Image caption محمد خاتمی، رئیس جمهور پیشین ایران، نظریه گفت و گوی تمدن ها را از منظری سیاسی پیگیری کرد. آقای خاتمی معتقد است گفت و گوی تمدن ها به معنای مذاکره سیاسی نیست. او آثاری به زبان فارسی درباره نظریه گفت و گوی تمدن ها دارد

مجمع عمومی سازمان ملل با رای اکثریت پیشنهاد آقای خاتمی را تصویب کرد و به این ترتیب در حالی که چهره بین المللی ایران تا پیش از آن همراه با بحران های سیاسی یادآوری می شد، "گفت و گوی تمدن ها" به یکی از مولفه های هویتی دولت محمد خاتمی و چهره جدید ایران که در راه اصلاحات سیاسی و اقتصادی داخلی قدم برمی داشت، تبدیل شد. نظریه گفت و گوی تمدن های محمد خاتمی آنتی تزی در مقبل نظریه برخورد یا جنگ تمدن ها بود که از سوی ساموئل هانتیگتون ارائه شده بود.

به اعتقاد برخی تحلیلگران، اهمیت موضوع گفت و گوی تمدن ها و منزلت بین المللی آن برای ایران از سوی منتقدان و رقیبان سیاسی آقای خاتمی چندان جدی گرفته نشد.

به اعتقاد برخی از ناظران مسائل ایران، این موضوع حتی به یکی از اهرم های فشار علیه دولت وقت ایران هم تبدیل شد چرا که رقیبان سیاسی آقای خاتمی او را به توجه به گفت و گو تمدن ها و مسائل پیرامونی آن و غفلت از مسائل اقتصادی و معیشتی در داخل ایران متهم می کردند.

سالی که به پیشنهاد آقای خاتمی سال گفت و گوی تمدن ها نامگذاری شده بود، با حمله به برج های دوقلو در نیویورک و متعاقب آن حمله آمریکا به افغانستان و اشاره دولت جورج بوش رئیس جمهور وقت آمریکا به بازگشت جنگ های صلیبی، عملا به سال برخورد تمدن ها بدل شد.

فشار های سیاسی در ایران هم فرصت چندانی برای محمد خاتمی باقی نگذاشت تا در دوران ریاست جمهوری اش طرح گفت و گوی تمدن ها را پیگیری کند اما او پس از هشت سال ریاست جمهوری، با تاسیس موسسه بین المللی گفت و گو تمدن ها، در این راه تلاش کرده است.

اینک محمد خاتمی به عنوان روشنفکر دینی و داریوش شایگان از روشنفکران عرفی نام آور ایران در کنار یکدیگر برنده جایزه ای شدند که به اعتقاد برخی از ناظران مسائل ایران شاید بتواند زمینه نزدیکی بیشتر دو طیف از روشنفکران ایرانی را فراهم کند. روشنفکرانی که تلاش شان در راه گفت و گوی تمدن ها عملا قرین موفقیتی موثر نبوده اما شاید بتوانند زمینه گفت و گو های داخلی روشنفکران را در این کشور فراهم کنند.

مطالب مرتبط