شمارش معکوس برای پاسخ تهران

سلطانیه
Image caption علی اصغر سلطانیه، از مذاکره کنندگان اصلی ایران

منابع خبری در ایران می گویند پاسخ تهران به طرح آژانس بین المللی انرژی اتمی سازمان ملل متحد که بر اساس مذاکرات اخیر در ژنو به طرف های مختلف ارائه شد، ظرف چند روز آینده مشخص خواهد شد. بر اساس این طرح قسمت اعظم اروانیوم غنی شده در ایران که غلظت پایینی دارد به روسیه و سپس فرانسه فرستاده خواهد شد تا برای استفاده در راکتور تهران تا درجه ۲۰ درصد غنی شود.

برخی از جمله علی لاریجانی مذاکره کننده ایران با جامعه بین المللی در زمان دبیری شورای عالی امنیت ملی و رییس مجلس کنونی گفته اند که طرح محمد البرادعی یک "فریب" است. این درحالی است که بازیگران بین المللی نظیر فرانسه و روسیه موافقت خود با این طرح را اعلام کرده و درخواست ها از ایران بویژه از سوی آمریکا، برای ارائه پاسخ مثبت به این طرح ادامه داشته است.

تازه ترین گزارش های خبرگزاری ها در ایران از وجود موافقت با چارچوب کلی این طرح سخن می گویند اما سیاستمداران ایرانی در این رابطه نگرانی ها و حساسیت هایی هم دارند. منوچهر متکی صحبت از ارسال بخشی از اورانیوم غنی شده در ایران به خارج را مطرح کرده و علاءالدین بروجردی رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران هم پیشنهاد کرده که اورانیوم ایران بطور بخش بخش و نه یک جا به خارج ارسال و ارسال محموله بعدی مشروط به دریافت محموله غنی شده قبلی باشد. ناظران و کارشناسان فنی نسبت به قابلیت اجرایی چنین ایده هایی تردیدهایی دارند ولی طرح چنین مواضعی خود از وجود نگرانی و حتی بی اعتمادی به جامعه بین المللی در دیدگاه برخی مقامات حکومتی و احتمالا بخشی از افکار عمومی ایران حکایت دارد.

احمد شیرزاد، نماینده سابق مجلس ایران و صاحب نظر در پرونده برنامه هسته ای ایران معتقد است که قابلیت اجرایی ایده آقای بروجردی از نقطه نظر فنی باید بررسی شود، اما نکته مهم تر در دیدگاه این کارشناس آن است که نوعی عدم هماهنگی بین مواضع دولت و مجلس ایران به چشم می خورد. به اعتقاد آقای شیرزاد، این وضع گویای آن است که مجلس احساس می کند از طرف دولت به خوبی در جریان این طرح قرار نگرفته است. آقای شیرزاد با یادآوری مواضعی که چهره های ارشد مجلس نظیر علی لاریجانی و محمد رضا باهنر در قبال طرح البرادعی اتخاذ کرده اند می گوید که پیشنهاد رییس کمیسیون امنیت ملی می تواند نوعی عقب نشینی مجلس از مواضع کاملا منفی این نهاد در قبال طرح یاد شده باشد که توسط برخی تلاش جامعه جهانی برای فریب ایران تعبیر شده است.

انتظار می رود که پاسخی که تهران ظرف دو یا سه روز آینده به طرح آژانس می دهد، با توجه به سبک و سیاق مذاکرات تیم ایرانی، ترکیبی از موافقت کلی اما همراه با شرط هایی باشد که تلاش می کنند نگاه مطلوب نظر ایران را در این طرح تقویت کنند.

مهم ترین نگرانی ایران نسبت به این طرح آن است که با ارسال بخش اعظم اورانیومی که طی سالهای اخیر غنی سازی کرده، باعث تضعیف دست ایران در شرایط آینده شود چرا که این مواد پس از خروج از کشور در کنترل طرف ایرانی نخواهد بود.

گری سیک از کارشناسان مسائل ایران در آمریکا که چند دوره در تیم شورای امنیت ملی آمریکا در دوران ریاست جمهوری جرالد فورد، جیمی کارتر و رونالد ریگان حضور داشت، این نگاه منفی طرف ایرانی را هر چند قابل درک اما در عمل بی دلیل می داند. آقای سیک معتقد است که ایران با ارسال اورانیوم غنی شده خود، توانایی غنی سازی خود را حفظ می کند و در صورت تخلف جامعه بین المللی از توافق، این طرف های غیر ایرانی خواهند بود که به خاطر اقدامات بعدی ایران و عدم همکاری های احتمالی سرزنش خواهند شد.

به اعتقاد این کارشناس آمریکایی، "ایرانی ها ریسک بزرگی در پذیرش این توافق تقبل نمی کنند" و در عمل در موقعیت برتری قرار خواهند گرفت. چون غرب و جامعه بین المللی به خوبی از عواقب خلف وعده در چنین حوزه هایی آگاه هستند. از نقطه نظر او، این طرح در اصل نخستین قدم برای اعتماد سازی است و قصد حرکت در این مسیر آن است که زمینه برای اقدامات آینده که به حل و فصل شدن مشکل برنامه هسته ای ایران منجر شود، فراهم شود.

همه اینها در حالی است که دور جدید مذاکرات ایران با طرف های جهانی در فضای تحولات انتخابات جنجال برانگیز ریاست جمهوری اخیر در ایران صورت می گیرد. برخی ناظران، از جمله شماری از مقامات آمریکایی، تاکید می کنند که ایران در ضعیف ترین موضع خود در مذاکرات قرار دارد چون فضای کنونی جامعه ایران با دوره ای که محمود احمدی نژاد موفق به بسیج افکار عمومی حول برنامه هسته ای کشور شده بود بسیار متفاوت است. برخی ناظران هم به فقدان تحرک دولت در حوزه عمومی هسته ای اشاره می کنند که نشان می دهد دستگاه حاکمه ایران وضعیت نامناسب ناشی از بحران جهانی اقتصادی، تحریم های تشدید شونده و افکار عمومی غیرمتحد و بحران زده را به خوبی لمس کرده است.

سعید رجایی خراسانی که حضور در کادر دیپلماتیک و تکیه زدن بر کرسی نمایندگی مجلس شورای اسلامی را در کارنامه دارد در تحلیل خود از شرایط، به نوعی بر عدم تمایل تیم مذاکره کننده ایرانی در پذیرش طرح هایی که دست ایران در غنی سازی اورانیوم برای برنامه هسته ای خود را می بندد، تاکید می کند. به گفته آقای خراسانی طرف ایرانی با این رویکرد با چارچوب کلی طرح البرادعی موافقت کرده که وی از آن با عبارت کنایه آمیز "بله اما نه" یاد می کند.

حال باید دید با مشخص شدن پاسخ احتمالا مشروط ایران به طرح آژانس، آیا پاسخی ارائه خواهد شد که با تلاش دیپلمات ها در تهران و وین و دیگر پایتخت ها به حصول یک برنامه قابل اتکا منجر خواهد شد یا آنکه چانه زنی و پیش شرط گذاری های دشوار باعث خواهد شد تا این طرح در ابتدای دوره ریاست جمهوری باراک اوباما و سیاست وی جهت وارد شدن به حوزه تعامل و گفت و گو با ایران، به شاخص و دلیلی جهت تغییر نگاه وی تبدیل شود.

مطالب مرتبط