سی سال بعد؛ سرنوشت شخصیت های تاثیرگذار در ماجرای گروگانگیری

دانشجویان ایرانی اشغال کننده سفارت آمریکا در تهران، نخست وزیر و وزیر امور خارجه وقت ایران، حامیان و مخالفان تسخیر سفارت آمریکا در سی امین سالگرد این واقعه در چه شرایطی هستند؟

مهدی بازرگان؛ استعفا در بن بست گروگانگیری

مهدی بازرگان متولد سال ۱۲۸۶ در تهران بود. او فرزند عباسقلی بازرگان از تاجران سرشناس تهران بود. آقای بازرگان از نخستین دانش‌آموزانی بود که از سوی دولت رضا شاه پهلوی برای تحصیل به فرانسه اعزام شد.

او از هواداران محمد مصدق و از اعضای جبهه‌ ملی بود و پس از کودتای بیست و هشت مرداد ۱۳۳۲ به سبب اعتراض علیه کودتا از مقام استادی دانشگاه تهران برکنار شد و تا زمان انقلاب به فعالیت سیاسی و نیز کار در بخش خصوصی پرداخت.

مهدی بازرگان که از هواداران و معتمدان آیت الله خمینی در جریان انقلاب بود، با حکم بنیانگذار جمهوری اسلامی به مقام نخست وزیر دولت موقت منصوب شد.

آقای بازرگان از روشنفکران مذهبی و صاحب تألیفات اثرگذار در این زمینه به شمار می‌آید. او اختلاف نظرهای اساسی با آیت الله خمینی و دیگر رهبران مذهبی داشت و از جمله بر سر مسأله‌ اعدام‌های "انقلابی" و نیز جریان اشغال سفارت آمریکا و گروگان‌گیری دیپلمات‌های آمریکایی در آبان‌ ماه سال ۱۳۵۸ با آنها وارد چالش جدی شد. سرانجام مهدی بازرگان پس از نه ماه، و سه روز پس از تسخیر سفارت آمریکا در تهران، از مقام نخست وزیری استعفا کرد.

او پس از استعفا از مقام نخست وزیری به یکی از منتقدان اصلی جمهوری اسلامی تبدیل شد و همراه یاران خود در نهضت آزادی زیر فشارهای گوناگون سیاسی، مغضوب جریان حاکم بر جمهوری اسلامی بوده اند.

آقای بازرگان در دوران انقلاب روزنامه‌ "میزان" ارگان نهضت آزادی ایران را منتشر می‌کرد. او سرانجام در روز آخر دی‌ماه ۱۳۷۳، در حالی که ایران را به قصد معالجه ترک کرده بود، در خارج از کشور درگذشت.

ابراهیم یزدی؛ وزیر خارجه مخالف گروگانگیری

ابراهیم یزدی، وزیر امور خارجه دولت موقت ایران همزمان با گروگانگیری این سمت را در اختیار داشت و همراه دولت مهدی بازرگان، با ادامه اشغال سفارت آمریکا در تهران از سمت خود استعفا داد.

آقای یزدی متولد مهر ماه ۱۳۱۰ در قزوین و در حال حاضر و پس از درگذشت مهدی بازرگان دبیر کل نهضت آزادی ایران است.

ابراهیم یزدی دانش آموخته رشته داروسازی از دانشگاه "بیلور" در تگزاس آمریکا است. تسلط آقای یزدی به زبان انگلیسی باعث شد که در زمان حضور آیت الله خمینی در پاریس، مترجم او در برابر خبرنگاران خارجی باشد. این موضوع باعث شد در زمانی که او به عنوان وزیر خارجه دولت موقت منصوب شد، چهره ای شناخته شده برای مطبوعات غربی باشد.

آقای یزدی پس از بازگشت آیت الله خمینی به ایران در بهمن ۱۳۵۷ با حکم او به عضویت شورای انقلاب درآمد و همزمان با گروگانگیری در سفارت آمریکا به عنوان وزیر امور خارجه ایران یکی از بلندپایه ترین مقام هایی بود که مخالفت خود را با این اقدام اعلام کرد.

ابراهیم یزدی طی سی سال پس از این رویداد نیز به کرات اعلام کرده که از موضع منافع ملی با این اقدام مخالف بود.

او در یکی از یادداشت های اخیرش نوشته است "دانشجویان خط امام به کرات گفته و نوشته اند که برنامه آنها اشغال سفارت برای ۲ تا ۳ روز بود و نه نگهداری گروگان ها برای ۴۴۴ روز. اکنون بعد از نزدیک به سی سال از گذشت آن رویداد ضروری است بررسی و روشن شود چه نهادهایی و چه کسانی مانع ختم اشغال سفارت و آزادی گروگانها بعد از ۲ تا ۳ روز شدند . اهمیت این موضوع از آن جا است که گروگانگیری در ایران موجب تعویق یا تعطیل صلح خاورمیانه به نفع اسرائیل شد."

آقای یزدی در حال حاضر ساکن تهران است و اخیرا در جریان وقایع پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران در حالی که به دلیل بیماری سرطان پروستات در بیمارستان بستری بود، برای مدتی کوتاه بازداشت شد.

صادق طباطبایی؛ مذاکره کننده ای اسلامی با ظاهر غربی

صادق طباطبایی، متولد ۱۳۲۲ در قم، فرزند آیت الله محمد باقر سلطانی است. او از دبیرستان دین و دانش شهر قم دیپلم گرفت و پس از اقامتی کوتاه در بیروت نزد دایی‌اش موسی صدر، رهبر شیعیان لبنان، برای ادامه‌ تحصیل راهی آلمان شد. حضور و تحصیل او در یک کشور اروپایی بعدها زمینه ساز کمک او به دولت نوپایی شد که دانشجویان چپگرایش سفارت آمریکا در تهران را به اشغال خود درآوردند.

صادق طباطبایی که در دوران نخست وزیری مهدی بازرگان مدتی معاون سیاسی نخست وزیر و سخنگوی دولت موقت بود پس از استعفای آقای بازرگان به علت ناتوانی در حل موضوع اشغال سفارت آمریکا، تا ریاست جمهوری ابوالحسن بنی صدر سرپرستی نخست وزیری را با حکم آیت الله خمینی بر عهده‌ داشت.

آقای طباطبایی پس از آغاز ماجرای گروگانگیری از جانب حکومت ایران راهی آلمان شد تا با طرف آمریکایی مذاکره کند.

وارن کریستوفر، که معاون وزیر امور خارجه آمریکا در دولت جیمی کارتر بود، در گفت و گویی اشاره کرده که در بدو ورود به سالن از دیدن آقای طباطبایی با صورت تراشیده و با "ظاهری غربی" جا خورده است.

محمد موسوی خوئینی ها؛ رهبر معنوی تسخیرکنندگان سفارت

وی روحانی چپگرا و از مخالفان رابطه با آمریکا در ابتدای انقلاب که بعدها همراه دانشجویان اشغال کننده سفارت به صف اصلاح طلبان پیوست. او در مدت اشغال سفارت رابط دانشجویان با رهبران انقلاب بود.

محمد موسوی خوئینی ها متولد سال ۱۳۲۰ در قزوین است و در حال حاضر یکی از شخصیت‌های محوری در جریان چپ سنتی و جناح اصلاح‌طلب جمهوری اسلامی است.

روزنامه " سلام" به مدیر مسئولی او در دهه ۷۰ یکی از رسانه های منتقد دولت محسوب می شد و یکی از زمینه سازان پیروزی محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری بود . آقای خاتمی در ماه های اول ریاست جمهوری اش خواهان عادی شدن روابط ایران و آمریکا بود و دانشجویان گروگانگیر سفارت آمریکا که اینک خواهان رابطه سیاسی با این کشر بودند در دولت او حضوری پررنگ داشتند.

آقای خویئینی ها در جریان اقدام دانشجویان موسوم به "پیرو خط امام" اطمینان داد که آیت الله خمینی با اشغال سفارت مخالف نیست و در جریان گروگانگیری و اقامت دانشجویان در سفارت آمریکا واسطه آنها و آیت الله خمینی بود.

آقای خویئینی ها از شخصیت های محوری در تصمیم گیری دانشجویان در اشغال سفارت آمریکا بود و به همین دلیل به رهبر معنوی دانشجویان خط امام هم شهرت دارد.

مجمع روحانیون مبارز، تشکل سیاسی اصلاح طلب که آقای خوئینی ها دبیر کل آن است در ماه های اخیر از سوی تندروها در ایران به نادیده گرفتن ارزش های انقلاب و طراحی و مدیریت اعتراض های مردمی پس از اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری اخیر متهم شده است.

عباس عبدی؛ گروگانگیری که با گروگان خود آشتی کرد

او دانشجوی چپگرایی بود که در زمان اشغال سفارت آمریکا ۲۳ سال سن داشت. عباس عبدی بعدها در دوران اصلاحات در ایران به دعوت سازمان آموزشی و فرهنگی ملل متحد "یونسکو" به پاریس رفت و با "باری روزن" آخرین وابسته فرهنگی سفارت آمریکا در تهران که از گروگان‌های دانشجویان بود، دیدار کرد.

آقای عبدی فارغ التحصیل رشته مهندسی پلیمر از دانشگاه امیرکبیر تهران، پژوهشگر اجتماعی، روزنامه نگار و فعال سیاسی اصلاح طلب است که در دهه ۷۰ خورشیدی شغل های متعددی در دولت به دست آورد از جمله مسئول دفتر پژوهش های اجتماعی دادستانی کل کشور و معاون فرهنگی مرکز تحقیقات استراتژیک.

آقای عبدی که در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی به یک منتقد تمام عیار از درون اصلاح طلبان بدل شده بود، هفت سال پیش درست در روز سیزدهم آبان به اتهام جاسوسی برای آمریکا دستگیر شدند.

دستگیری او به همراه دو منتقد دیگر پس از آن صورت گرفت که موسسه تحت نظارت او و همکارانش نتایج یک نظرسنجی را منتشر کردند که نشان می داد اکثریت مردم تهران بر خلاف سیاست های رسمی جمهوری اسلامی با مذاکره ایران و آمریکا موافقت دارند.

آقای عبدی یک سال پس از آن از اتهام های فروش اطلاعات به کشور متخاصم و تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی تبرئه شد.

او در سال های اخیر گروگانگیری و اشغال سفارت آمریکا در تهران را به لحاظ سیاسی موضوعی خاتمه یافته دانسته که در جای خود می توانست ایران و آمریکا را در یک موقعیت برابر قرار می داد.

معصومه ابتکار؛ از مترجمی گروگانگیرها تا معاونت رئیس جمهوری

معصومه ابتکار متولد سال ۱۳۳۹، اولین زن ایرانی است که پس از انقلاب ۱۳۵۷ وارد هیات دولت شد. خانم ابتکار که در دولت محمد خاتمی، رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست و معاون رئیس جمهور بود، مترجم دانشجویان تسخیر کننده سفارت آمریکا در تهران بوده است.

خانم ابتکار در سن نوجوانی به همراه خانواده اش شش سال در آمریکا اقامت داشت و همین موضوع باعث شد تا مدتی پس از بازگشت از آمریکا و در جریان گروگانگیری در سفارت آمریکا با لهجه آمریکایی مترجم گروگان ها و گروگانگیر ها شود.

خانم ابتکار در جریان این وقایع به "سیستر مری" یا "خواهر مری" معروف شد. روایت معصومه ابتکار از وقایع درون سفارت تسخیر شده آمریکا در تهران یکی از مراجعی است که از این ماجرا توسط طرف ایرانی به زبان انگلیسی تالیف شده و توسط انتشارات تالون بوکز در کانادا منتشر شده‌است.

خانم ابتکار در سی سالگی اشغال سفارت آمریکا در تهران، در شمار معدود اصلاح طلبانی است که هنوز مقامی در اختیار دارد. او عضو شورای شهر تهران است.

خانم ابتکار در آستانه سی امین سالگرد اشغال سفارت آمریکا در تهران در جریان جلسه شورای شهر تهران در تذکری نسبت به وضعیت دانشجویان تسخیر کننده سفارت که به گفته او از سوی آیت الله خمینی "قهرمانان ملی" نامیده شده بودند و این روزها در زندان هستند اعتراض کرده است.

ابراهیم اصغرزاده؛ طراح اصلی اشغال

ابراهیم اصغرزاده متولد سال ۱۳۳۴ در سیستان و بلوچستان است و هنگام اشغال سفارت آمریکا ۲۴ سال سن داشت. او در سال های اخیر اعلام کرده که برنامه او و همفکرانش اشغال سفارت آمریکا برای حداکثر سه روز بود.

آقای اصغرزاده هنوز از اقدام خود در اشغال سفارت آمریکا دفاع می‌کند، اما گفته است که اگر عذرخواهی او تاثیر داشته باشد، حاضر است به علت این کار عذرخواهی کند.

آقای اصغرزاده نماینده دوره سوم مجلس شورای اسلامی و منتقد سیاست خارجی دولت های وقت برای بهبود روابط با غرب به خصوص آمریکا بود. او بلاافاصله پس از پایان دوران نمایندگی اش به مدت یک ماه به زندان افتاد.

دوران حضور او در اولین شورای شهر تهران همراه با خبرسازی های بسیار از این نهاد شهری بود، به طوری که مخالفت های آقای اصغرزاده با اکثریت اعضای شورا، کار آن را در مقاطعی با بن بست مواجه کرد.

برخی از تحلیلگران مسائل ایران اعتقاد دارند که بی توجهی مردم تهران به انتخابات دومین شورای شهر و سربرآوردن ائتلاف آبادگران که زمینه ساز قدرت گرفتن اصولگرایان و شهردار شدن محمود احمدی نژاد بود، ناشی از ناکارآمدی و جنجال برانگیز بودن فعالیت های شورای اول شهر تهران بود که آقای اصغرزاده از چهره های آن محسوب می شود.

ابراهیم اصغرزاده در دهه هفتاد خورشیدی و با پیروزی محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری همچون دیگر گروگانگیران سابق به صف اصلاح طلبان پیوست و با همکاری دوستانش حزب "همبستگی ایران اسلامی" را تاسیس کرد.

آقای اصغرزاده پس از قدرت گرفتن اصولگرایان فعالیت سیاسی چشمگیری از خود نشان نداده و به نظر می رسد بیشتر وقت خود را در وزارت علوم می گذارند که کارمند رسمی آن است.

محسن امین زاده؛ نگاه به رفتار ۳۰ سال پیش از زندان اوین

محسن امین زاده، رئیس ستاد ائتلاف اصلاح طلبان حامی میرحسین موسوی در دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری بود و در میان اصلاح طلبان به گفته ناظران مسائل ایران، یکی از عملگرا ترین سیاستمداران و واقع بین ترین تحلیلگران بوده است.

آقای امین زاده از دانشجویان تسخیر کننده سفارت آمریکا در تهران بود که بعدها از موسسان حزب مشارکت ایران اسلامی شد. او به مدت هشت سال معاون وزیر خارجه ایران در زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی بود و در این مدت خود به یکی از حامیان عادی سازی روابط ایران و امریکا بدل شد.

در شرایطی که تسخیر سفارت آمریکا در تهران در ۱۳ آبان ۱۳۸۸ سی ساله می شود، آقای امین زاده در زندان اوین به سر می برد.

محسن میردامادی؛ یکی از چهره های اصلی

محسن میردامادی، دبیرکل جبهه مشارکت ایران اسلامی، زاده اصفهان است. او در مجلس ششم نماینده و رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی بود، اما صلاحیتش برای انتخابات مجلس هفتم مورد تأیید شورای نگهبان قرار نگرفت.

با حذف نیروهای چپگرای حکومتی پس از درگذشت آیت الله خمینی، محسن میردامادی همکاری با مرکز تحقیقات استراتژیک را شروع کرد که آن زمان زیر نظر ریاست جمهوری اداره می شد.

آقای میردامادی دانش آموخته روابط بین الملل از دانشگاه کمبریج بریتانیا است. روزنامه نوروز، ارگان سیاسی حزب مشارکت، به مدیر مسئولی آقای میرادامای بود که در تیرماه سال ۱۳۸۱ توقیف شد و او هم به ۶ ماه حبس محکوم گشت.

آقای میردامادی هم همچون محسن امین زاده، دیگر دانشجوی تسخیر کننده سفارت آمریکا، در سی امین سالگرد این رویداد در زندان اوین به سر می برد.

بهزاد نبوی؛ اولین و آخرین امضا

بهزاد نبوی متولد سال ۱۳۲۱ است. سیاستمداری که از او با عنوان "چریک پیر" هم در این سال ها یاد می شود. آقای نبوی تقشی در گروگانگیری دیپلمات های سفارت آمریکا در تهران ندارد اما به عنوان وزیر مشاور در امور اجرایی دولت ایران پس از ماه ها مذاکره با مقام های آمریکایی با میانجیگری الجزایر، قراردادی را امضا کرد که به ۴۴۴ روز گروگانگیری دیپلمات های آمریکایی پایان داد.

این قرارداد که به بیانیه الجزایر معروف است، در ۴ ماده و ۱۷ بند در تاریخ ۲۹ دی ماه ۱۳۵۹ برابر با ۱۹ ژانویه ۱۹۸۱ به امضای طرفین یعنی بهزاد نبوی از طرف دولت ایران و وارن کریستوفر معاون وقت وزارت امور خارجه، از سوی ایالات متحده رسید. این بیانیه منجر به پایان گروگانگیری در سفارت آمریکا در تهران شد و تاکنون که بیش از سی سال از انقلاب و سی سال از اشغال سفارت آمریکا می گذرد، اولین و آخرین سندی است که در دوران جمهوری اسلامی، مقام های دولتی ایران و آمریکا به طور دوجانبه امضا کرده اند.

آقای نبوی از اعضای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران است. این سازمان، در فروردین ۱۳۵۸ با به هم پیوستن ۷ گروه اسلام‌گرایی که پیشتر از مخالفان حکومت سلطنتی در ایران محسوب می شدند، تاسیس شد. او در دولت اول میر حسین موسوی، وزیر مشاور در امور اجرایی و در دوره ای دیگر وزیر صنایع سنگین بود. آقای نبوی در دوره ششم مجلس شورای اسلامی نماینده تهران شد و از نواب ریاست این مجلس بود. صلاحیت او برای نامزدی در دوره هفتم مجلس از سوی شورای نگهبان رد شد.

آقای نبوی طی سی سال گذشته یکی از سیاستمداران فعال ایرانی بوده است. او در جریان وقایع پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران دستگیر شد و سی امین سالگرد تسخیر سفارت آمریکا را در زندان اوین خواهد بود.

مطالب مرتبط