اشغال سفارت آمریکا: زمینه های داخلی

اشغال سفارت آمریکا در تهران و گروگانگیری دیپلمات های آمریکایی در 13 آبان 1358 بیشتر اقدامی از سوی دانشجویان موسوم به پیروان خط امام اعلام شده است اما ارزیابی های تازه برخی از ناظران بر نقش عمده آیت الله خمینی رهبر وقت جمهوری اسلامی و برخی از جناح های دولت در ماجرای اشغال سفارت تاکید می کند.

از دید این گروه از ناظران هدف اصلی از اشغال سفارت آمریکا به طور عمده زمینه سازی بر ای تثبیت قدرت تمامیت گرا و سرکوب نیروهای سیاسی مستقل در داخل کشور بوده است.

ابوالحسن بنی صدر نخستین رییس جمهوری اسلامی که در زمان اشغال سفارت عضو شورای انقلاب بوده معتقد است که جناح هایی از شورای انقلاب ایران و نزدیکان آیت الله خمینی در ماجرای اشغال سفارت مشارکت داشتند.

آقای بنی صدر در گفت وگویی با بی بی سی می گوید که او در شمار شورایی بوده است که نقش رابط میان دانشجویان پیرو خط امام و آیت الله خمینی را بازی میکرده است. به گفته آقای بنی صدر در میان اعضای این شورا تنها محمد موسوی خویینی ها که اکنون در شمار رهبران اصلاح طلب محسوب می شود در جریان ماجرای اشغال سفارت بوده است.

به گفته آقای بنی صدر سپاه پاسداران و جهاد سازندگی هم در اشغال سفارت حضور داشتند که در آن زمان هر دو نهاد زیر نظر شورای انقلاب اداره می شد.

گفته شده است که طرح اولیه اشغال گران سفارت این بوده است که تنها چند روز سفارت را در اشغال خود داشته باشند اما به نظر عباس میلانی استاد دانشگاه استانفورد در آمریکا شخص آیت الله خمینی در ادامه گروگانگیری هدایت کننده بوده است.

آقای میلانی به بیانیه میر حسین موسوی کاندیدای معترض انتخابات ریاست جمهوری به مناسبت 13 آبان استناد می کند که بر اساس آن این شخص آیت الله خمینی بوده است که دستور ادامه اشغال سفارت را داده است.

به باور آقای میلانی هدف آیت الله خمینی از ایجاد فضای هیجانی بر سر گروگانگیری به تصویب رساندن قانون اساسی مبتنی بر ولایت فقیه به جای قانون اساسی ارایه شده در پاریس و تثبیت قدرت روحانیت پیرو خود بوده است.

برخی از ناظران هم به ترس نهفته در حکومت ایران از اقدامات بر اندازانه آمریکا به عنوان دلیل اشغال سفارت اشاره می کنند. حسین لاجوردی پژوهشگر در پاریس می گوید حکومت ایران در آن زمان از وقوع کودتا علیه خود نگران بود و اشغال سفارت را نوعی پیش دستی در برابر آمریکا می داند.

با وجود سهمی که پژوهشگران برای خواست حکومت ایران برای اشغال سفارت آمریکا قایل هستند نمی توان فضای هیجانی نسل انقلابی را در دست زدن به یک اقدام بزرگ نادیده گرفت نسلی که که اکنون به تعبیر آقای لاجوردی با افزایش سن عاقلانه تر به رفتار آن زمان خود می نگرد.

واقعیت دیگر از دید پژوهشگران نقش فضای توده ای ضد امپریالیستی است که می توان بازتاب آن را در تبلیغات در سرود های انقلابی دید که دانش اموزان و دانشجویان را به عنوان پیشگامان انقلاب توده ها و ستیز با ظلم بر می انگیخت.

در چنین فضایی به باور آقای میلانی بودند گروه های چپ گرایی که فضای تندروانه لازم برای اشغال سفارت و بهره برداری سیاسی از آن را فراهم کردند . فضایی که در نهایت به نفع روحانیت حاکم تمام شد.

در فاصله کوتاهی پس از گروگانگیری دولت موقت به نخست وزیری مهدی بازرگان از کار برکنار شد و زمینه برای تحکیم نهاد هایی که در اختیار روحانیت و نزدیکان آیت الله خمینی فراهم شد. به باور آقای میلانی این گروگانگیری بود که زمینه را برای حذف روشنفکران و قدرت گرفتن استبداد فراهم کرد.

آقای میلانی بر این نکته تاکید می کند که اشغالگران سفارت آمریکا مستقیما با انجمن اسلامی های دانشجویی در ارتباط بودند که وظیفه اعمال فشار بر دگر اندیشان را در دانشگاه ها بر عهده داشتند و فضای لازم برای سرکوب نیروهای سیاسی را فراهم می کردند.

مطالب مرتبط