صد روز پس از تحلیف: بحث مشروعیت و مقبولیت دولت

با گذشت صد روز از رسمی شدن ریاست محمود احمدی نژاد بر دولت دهم ایران پس از انقلاب، چالش های مختلفی پیش روی دولت او بوده است. چالش هایی که در نوع خود متفاوت و در تاریخ 30 ساله بعد از پیروزی انقلاب، بی سابقه بوده اند.

تا قبل از دولت دهم، هیچ یک از افرادی که ریاست دولت در ایران را بر عهده داشته اند، در همان ابتدای فعالیت با اعتراض عمومی و مخالفت در داخل ایران رو به رو نشده بودند. اما فقط چند ساعت بعد از اعلام نتیجه انتخابات ریاست جمهوری، بحث مشروعیت و مقبولیت دولت جدید مطرح شد.

اصولا "دولت نامشروع"، رابطه خوبی با مردم برقرار نمی کند و نفوذ و قدرتی معنوی در جامعه ندارد. حسن شریعتمداری، پژوهشگر علوم دینی، با این توضیح که مشروعیت دولت ها بیشتر جنبه نظری و مقبولیت دولت ها جنبه عملی دارد، می گوید "یک نظام برآمده از انقلاب، مشروعیت خود را همواره با بیعت مردم در زمان برگزاری انتخابات به دست می آورد، در نتیجه هر وقت در انتخابات تقلب شود و مقام های عالی رتبه کشور هم آن را تایید کنند، این نظام از نظر سیاسی با بحران مشروعیت روبه رو می شود."

برخی تحلیلگران معتقدند که موضوع "نامشروع بودن" دولت بعد از اعلام نتیجه انتخابات در ایران، می توانست با بررسی بیشتر صندوق های رای حل و فصل شود، ولی چنین اتفاقی نیافتاد و با اقدام شورای نگهبان در تایید رسمی نتیجه انتخابات ریاست جمهوری، میرحسین موسوی و مهدی کروبی از نامزدهای معترض انتخابات، اعلام کردند که دولت برامده از این انتخابات، مشروعیت سیاسی و مقبولیت عمومی ندارد.

اما طرف دولت مدافعانی هم داشت، کسانی مثل حبیب الله عسکراولادی. آقای عسکر اولادی، دبیرکل جبهه پیروان خط امام و رهبری گفته است "مشروعیت دولت را تنفیذ ولایت فقیه تعیین می کند نه نامزدهای دیگر و طرفداران آنها."

حسین باستانی، روزنامه نگار در فرانسه، یادآور می شود که مدافعان دولت برای اثبات مشروعیت دولت محمود احمدی نژاد رویکردهای دیگری هم دارند. او می گوید: "مدافعان دولت سعی می کنند دلایلی بیاورند که ثابت کنند طرف مقابل، یعنی منتقدان دولت، مشروعیت ندارند. آنها به دنبال اثبات این موضوع هستند که منتقدان دولت و کسانی که معتقدند در انتخابات ریاست جمهوری تقلب شده است، به واسطه یک پروژه سیاسی که مورد حمایت کشورهای خارجی است، چنین ادعایی را مطرح می کنند."

به گفته حسین باستانی، در طول عمر جمهوری اسلامی بارها کسانی که متولی جامعه بوده اند با این توجیه که "الان زمان حفظ کشور و نه طرح انتقادها"، توانسته اند خود را از زیر ضرب انتقادات خارج کنند و محمود احمدی نژاد هم سعی دارد از همین گفتمان استفاده کند.

با این حال او معتقد است که از بعد از دوره ریاست جمهوری بنی صدر تاکنون هیچ رییس جمهور و دولتی در داخل حکومت، چنین مشروعیتش زیرسوال نرفته است.

حسن شریعتمداری، پژوهشگر علوم دینی، یادآور می شود که در هفته ها و ماه های اخیر، بحث مشروعیت دولت به تدریج گسترش پیدا کرده و امروز بحث مشروعیت نظام جمهوری اسلامی هم مطرح شده است. او می گوید: "بعد از آن که به معترضان به نتیجه انتخابات در بازداشتگاه ها تجاوز شد و حقوق اساسی شان نادیده گرفته شد، واکنش به رهبر جمهوری اسلامی به گونه ای بود که او متهم شد در این اقدامات دست داشته است، در چنین حالتی، از نظر فقهی، او حکم یک حاکم جابر را پیدا می کند که دیگر مشروعیت ندارد."

ولی با وجود تمام اعتراض ها به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری، میرحسین موسوی، از نامزدهای معترض به این نتایج، هنوز کل نظام حکومتی در ایران را زیر سوال نبرده و تنها دولت تحت ریاست محمود احمدی نژاد را نامشروع خوانده است. اما در ماه های اخیر، معترضان در خیابان ها نظر دیگری داشته اند و در تجمعات آنها، بارها شعارهایی علیه آیت الله علی خامنه ای طرح شده است.

مهرانگیز کار، حقوقدان، معتقد است که به دلیل سوء مدیریت نهادهای مهم سیاسی در درون ایران، تضعیف مشروعیت دولت محمود احمدی نژاد باعث شده است تا مشروعیت کل نظام جمهوری اسلامی تضعیف شود.

خانم کار توضیح می دهد: "هر گاه در انتخابات کشوری تقلب شود و تعداد کثیری از رای دهندگان به نتیجه انتخابات بی اعتماد باشند و این بی اعتمادی را اعلام کنند و وارد صحنه شوند، یعنی به خاطرش هزینه بپردازند؛ دستگیر، زندانی، شکنجه و حتی کشته شوند و با جامعه بین المللی در این باره صحبت کنند، شرایط تغییر می کند و مشروعیت دولتی که اصرار دارد در چنین وضعیتی بر سر کار بماند تضعیف می شود."

مهرانگیز کار به چالش هایی اشاره می کند که پس از برخورد با معرضان به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری، در تعاملات بین المللی ایران ظاهر شدند. او می گوید: "تضعیف مشروعیت دولت، نه تنها به نظام جمهوری اسلامی صدمه زده، بلکه منافع ملی ایران را هم به شدت تضعیف کرده است، چون جامعه جهانی در دوره بعد از ریاست جمهوری جرج بوش در آمریکا در وضعیتی بود که آمادگی داشت امتیازهای زیادی به دولت ایران بدهد و این دولت را به تدریج از انزوا خارج کند، ولی شرایط کنونی بر محافل مذاکره و گفت و گوی دو طرف سایه انداخته است."

مطالب مرتبط