اکونومیست: رقابت همسایگان در عراق

اکونومیست - کاریکاتور از دیوید سیموندز
Image caption به نوشته اکونومیست همسایگان عراق درگیر رقابت برای افزایش نفود خود هستند

هفته نامه اکونومیست چاپ لندن در شماره 21 نوامبر در مقاله ای به رقابت همسایگان عراق برای گسترش نفوذ خود در این کشور پرداخته است.

این مقاله با عنوان "جنگ خروس منطقه ای" چاپ شده و در آن با اشاره به قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، آمده است که این نیرو طی چند دهه علیه منافع آمریکا در خاورمیانه فعالیت داشته، دولت آمریکا آقای سلیمانی را تروریست می داند و یکی از قطعنامه های مصوب شورای امنیت سازمان ملل این شخص را هدف مناسبی برای تحریم های بین المللی تشخیص داده است با اینهمه اطلاعاتی به دست آمده حاکی از اینکه اخیرا با ژنرال ریموند ادویرنو و کریستوفر هیل، دو تن از ماموران ارشد آمریکایی با این شخص در بغداد ملاقاتی داشته اند.

این هفته نامه اظهار می دارد که احتمالا انگیزه این ملاقات عجیب این بوده که برای ثبات عراق پس از انتخاباتی که قرار است در ماه ژانویه برگزار شود، مشارکت ایران ضرورت دارد و آقای سلیمانی نیز از طریق ارتباط هایی که هم با سیاستمداران و هم شورشیان مسلح عراقی دارد در این زمینه از امکاناتی برخوردار است و سال گذشته هم با میانجیگری خود توانست بین سپاه مهدی به رهبری مقتدا صدر و نیروهای امنیتی عراق صلح برقرار سازد.

در ادامه این مقاله آمده است که قرار است نیروهای آمریکایی سال آینده از عراق خارج شوند، و مقامات دولت ایالات متحده، ظاهرا با اکراه فراوان، به قاسم سلیمانی مراجعه کرده اند و آقایان ادوبرنو و هیل در دفتر جلال طالبانی، رئیس جمهوری عراق که سالهاست این فرمانده سپاه پاسداران را می شناسد، با او ملاقات کرده اند هرچند، هر دو مقام آمریکایی چنین ملاقاتی را انکار کرده اند.

به نوشته اکونومیست، گفته می شود که موضوع کاهش حضور نظامی آمریکا در عراق و امنیت نیروهای آمریکایی هنگام خروج از این کشور بدون برخورد با بمب های کنار جاده یکی از موضوعات و قانع کردن ایران در مورد غیرعاقلانه بودن مداخله در امور داخلی عراق پس از برچیده شدن چتر امنیتی عراق موضوع دیگر این مذاکرات بوده است.

این هفته نامه می افزاید که بعید است این درخواست ها مورد توجه جدی قرار گیرد زیرا سه همسایه زورمند عراق، یعنی ایران، عربستان سعودی و ترکیه، در پی آن هستند که با کاهش نفوذ آمریکا در عراق، نفوذشان را در این کشور افزایش دهند و هرکدام نگران آن است که مبادا آن دیگری خلاء ناشی از خروج آمریکاییان را پر کند و درنتیجه، برای تقویت موقعیت خود، به اقداماتی از جمله تلاش برای پیروزی جناح مورد حمایت خود در انتخابات عراق دست زده است.

اکونومیست می افزاید که به خصوص عربستان سعودی و ایران از شکل گیری ائتلاف های غیرفرقه ای برای شرکت در انتخابات ماه ژانویه نگران هستند و به ترتیب، ترجیح می دهند از گروهبندی سنیان و شیعیان حمایت کنند در حالیکه ترکیه نیز حامی اقلیت ترکمان به خصوص ترکمانان ساکن مناطق نفت خیز اطراف کرکوک است که مورد اختلاف گروه های مختلف است.

تلاش برای تقویت فرقه گرایی

به نوشته این هفته نامه، سوریه هم که البته نفوذ کمتری در عراق دارد حاضر نیست به طور کامل از دور رقابت ها کنار گذاشته شود و ممکن است به تشکیل یک جبهه سیاسی جدید در استان نینوا و اطراف شهر موصل چشم دوخته باشد که همچنان یکی از سنگرهای اصلی ملیگرایان سنی و طرفداران حزب بعث است، یعنی همان حزب قومگرای عرب که شاخه ای از آن در سوریه قدرت را در دست دارد.

اکونومیست جدال بر سر قانون جدید انتخابات عراق را نشانه ای از این رقابت منطقه ای می داند و می نویسد که این قانون پس از ماه ها چانه زنی بین گروه های مختلف، سرانجام در روز 8 نوامبر به تصویب رسید اما از آنجا که یکی از دو معاون رئیس جمهوری عراق، که یک شخصیت سنی مذهب است، و همچنین رئیس دولت منطقه ای کردستان خواستار تغییراتی در این مصوبه هستند، قاعدتا اصلاحاتی در آن صورت خواهد گرفت.

این نشریه می افزاید که اگرچه تصویب این قانون تاحدودی ناشی از فشار آمریکاییان بر سیاستمداران عراقی برای مصالحه بوده، اما آمریکا به مراتب کمتر از گذشته درگیر مسایل انتخاباتی این دوره است که تاحدودی نتیجه اراده سیاسی ایالات متحده برای دور ماندن از مجادلات سیاسی این کشور است و تاحدودی هم ناشی از این واقعیت که عراقی ها کمتر از قبل به توصیه های آمریکا توجه می کنند.

اکونومیست می نویسد که بدون توجه به آنچه که ممکن است ژنرال سلیمانی به ملاقات کنندگان آمریکایی خود در ماه سپتامبر گفته باشد، ایران به شدت مشغول تقویت متحدان فرقه ای خود است اگرچه مشخص نیست که کدامیک از گروه های شیعه را ترجیح می دهد و علی لاریجانی، رئیس مجلس ایران، در سفر به عراق این گروه ها را تشویق کرد که به جای ورود به ائتلاف های غیرفرقه ای با کردها و سنیان، با یکدیگر متحد باشند و به نقل از یکی از نزدیکان نوری المالکی، نخست وزیر عراق هم گزارش شده که مقامات ایران برای جلوگیری از اختلاط فرقه ای تشکل های شیعی، آنها را تحت فشار شدید قرار داده اند هرچند به نظر می رسد که تا کنون در این زمینه چندان موفق نبوده اند.

به نوشته اکونومیست، سعودی ها هم کوشیده اند سنیان عراق را به وحدت بین خود و دوری از ورود به ائتلاف با سایر گروه ها تشویق کنند.

در پایان این مقاله آمده است که ایران و سوریه سالهاست که به حمایت از شورشیان عراقی متهم بوده اند اما در حال حاضر، رقابت منطقه ای برای نفوذ در عراق بیشتر در صحنه سیاسی جریان دارد تا در معرکه جنگ داخلی و در حالیکه که انتظار نمی رود در انتخابات آینده، هیچ ائتلاف واحدی قادر به کسب اکثریت باشد، باید پس از انتخابات در انتظار چانه زنی گروه های مختلف بود در حالیکه ایرانیان، ترک ها و سعودی ها همچنان به واسطه گری ادامه خود خواهند داد و آمریکاییان نیز، برخلاف گذشته، برای سازماندهی توافقی جدید از نفوذ چندانی برخوردار نیستند.