ایران و کشورهای خلیج فارس؛ اختلاف ها بیشتر می شود؟

شورای همکاری خلیج فارس
Image caption رهبران شش کشور شورای همکاری خلیج فارس حداقل سالی یک بار نشست مشترک برگزار می کنند

سی امین اجلاس سران شورای همکاری خلیج فارس روزهای ۲۳ و ۲۴ آذر در کویت تشکیل می شود.

نشست سران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس که شامل عربستان، قطر، کویت، عمان، امارات متحده عربی و بحرین است به طور معمول سالیانه است و در این اجلاس کشورها مسائل داخلی خود و مباحث منطقه ای موثر بر اوضاع کشورهایشان را بررسی می کنند.

موضوعات مربوط به ایران معمولا یکی از مسائل همیشگی است که در نشست های مختلف شورای همکاری مطرح می شود.

عبدالرحمان العطیه، دبیر کل شورای همکاری خلیج فارس به تازگی گفته است که به غیر از حوادث اخیر در یمن، سودان و عراق و روند صلح خاورمیانه، موضوع روابط با ایران در دستور کار رهبران کشورهای شورا قرار دارد.

موضوع تکراری ادعای مالکیت امارات بر جزایر ایرانی تنب بزرگ، تنب کوچک و ابو موسی، از جمله مسائلی که قرار است چون سال های گذشته، در این اجلاس مورد بررسی قرار گیرد.

احتمال ارجاع اختلاف به لاهه

دبیر کل شورای همکاری خلیج فارس پیشتر از احتمال ارجاع این اختلاف به دیوان بین المللی دادگستری در لاهه سخن گفته بود. اما مهرداد خوانساری، کارشناس روابط بین الملل و صاحب نظر در مسائل ایران و اعراب معتقد است که در صورت ارجاع موضوع جزایر به مراجع بین المللی هم، تاثیری در موضع ایران در حق حاکمیت بر این جزایر نخواهد داشت.

سه جزیره تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در نزدیکی تنگه هرمز قرار دارند که ۷۰ درصد ذخایر نفت جهان از آنجا می گذرد. این جزایر تسلط ایران بر تنگه هرمز را افزایش می دهد.

در سال ۱۹۰۳ شیوخ امارت شارجه که تحت الحمایه دولت بریتانیا قرار داشتند، با حمایت بریتانیا پرچم خود را به سه جزیره تنب بزرگ، تنب کوچگ و ابوموسی بردند.

دولت وقت ایران سلسله اعتراض ها به این اقدام را آغاز کرد تا اینکه سرانجام ۶۸ سال بعد، چند روز پیش از استقلال دولت تازه تاسیس امارات متحده عربی از بریتانیا، ایران و بریتانیا در ۳۰ نوامبر ۱۹۷۱ توافقنامه ای امضا کردند که عملا به حاکمیت ایران بر این جزایر صحه می گذارد.

بر اساس این توافق که به تفاهمنامه ۱۹۷۱ مشهور است، دو جزیره تنب بزرگ و تنب کوچک به ایران بازپس داده شد و در مورد ابوموسى، توافق شد که "حاکمیت مشترک ایرانى- شارجه‌اى" بر آن اعمال شود.

چند روز پس از این تحولات، کشور تازه ای به نام امارات متحده عربى به وجود آمد.

به فاصله چند هفته پس از تاسیس امارات، حکومت های عراق، لیبی، الجزایر، یمن جنوبی و کویت، ادعای "اشغال" سه جزایر را در شورای امنیت سازمان ملل متحد مطرح کردند، اما این شورا با استناد به تفاهم نامه ۱۹۷۱ اعتراض آنها را وارد نداست و از دستور کار خارج کرد.

به این ترتیب به نظر نمی رسد که در صورت ارجاع این پرونده به دیوان لاهه، رای دیوان تغییری بر حاکمیت جزایر اعمال کند، با این حال، ارجاع به دیوان لاهه هم مستلزم وجود رضایت ایران است و دولت ایران هم کرارا گفته سرزمین خود را مورد معامله قرار نمی دهد.

اجلاس سی ام بدون ایران

ایران بر خلاف نشست های اخیرشورای همکاری خلیج فارس که به صورت ناظر در آن شرکت کرده بود، در نشست کویت حضور نخواهد داشت.

Image caption حضور مقام های ایران در نشست پیشین شورای همکاری خلیج فارس با انتقاد صاحب نظران ایرانی مواجه شد

به اعتقاد صاحب نظران مسائل بین المللی، حضور دو سال پیش محمود احمدی نژاد در نشست این شورا که سرانجام با بیانیه ای سیاسی علیه حاکمیت ایران بر جزایر سه گانه پایان یافت، معانی نهفته ای می تواند برای کشورهای خلیج فارس داشته باشد.

رضا قاسمی، سفیر سابق ایران در کویت می گوید حضور منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران در نشستی که بیانیه پایانی آن به "اشغال جزایر سه گانه توسط ایران" اعتراض می کند، به لحاظ دیپلماتیک کاری اشتباه بوده است.

مقام های ایرانی البته همواره در تمام سطوح بر حق حاکمیت ایران بر جزایر سه گانه تاکید دارند.

برنامه های اتمی ایران و اعراب خلیج فارس

اما سران شش کشور شورای همکاری خلیج قرار است تحولات تازه در جریان برنامه های اتمی ایران را هم در نشست خود بررسی کنند.

اعضای شورای همکاری خلیج فارس در مواضع علنی خود هموراه مدافع برنامه های اتمی ایران بوده اند اما آنچه که از گفت و گو های خصوصی رهبران این کشورها با مقام های غربی افشا شده یا در موارد نادر و بحرانی از سوی اعراب خلیج فارس به سطح رسانه ها کشانده شده نشان می دهد که مواضع علنی و دیدگاه واقعی آنها درباره ایران گاه تفاوت های اساسی دارد.

این تفاوت در موضع علنی و خصوصی می تواند ناشی از نگرانی واکنش ایران باشد و کشورهای عربی خلیج فارس را که ممالکی عمدتا ضعیف هستند را در بروز دادن مواضع واقعی شان، محافظه کار کند.

در این شرایط، رابطه کنونی ایران با کویت هم می تواند بر این نشست تاثیر گذار باشد.

نخست وزیر کویت که سال ها سفیر این کشور در تهران بوده است اخیرا به ایران سفر کرده و با محمود احمدی نژاد دیدار کرده است.

از جزئیات گفت و گوی های انجام شده مقام های کویتی و ایرانی در تهران خبری منتشر نشده است اما با توجه به جو نه چندان گرم موجود در روابط ایران و کشورهای خلیج فارس، احتمال دارد نخست وزیر کویت تلاش کرده تا نگرانی مقام های ایرانی را از دستور کار سران نشست شورای همکاری خلیج فارس در این کشور رفع کند.

پیش از این، ورود اعراب به موضوع برنامه تحقیقات اتمی ایران، که سال گذشته جسله ای مشترک را با گروه ۱+۵ در مصر برگزار کردند، با واکنش منفی و نسبتا شدید مقام های جمهوری اسلامی رو به رو شده بود.

به نظر می رسد که ایران علاقه ای به گسترده کردن طرف های مذاکره خود درباره فعالیت های اتمی اش ندارد و دو طرف در این مورد اختلاف مواضع دارند.

از همین رو تصمیم های نشست سران کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در کویت می تواند دورنمای مناسبات این شش کشور با ایران را واضح تر کند و دامنه آن را به روابط منطقه ای ایران با دیگر کشورها هم بکشاند.

مطالب مرتبط