آیت الله منتظری : اندوه یک انقلاب ربوده شده

آیت الله منتظری مهمترین مرجع تقلید حامی جنبش اعتراضی در ایران در حالی به خاک سپرده شد که تا آخرین روز های زندگی حسرت آرمان های اخلاقی را بر زبان داشت که به باور او درپی پیروزی انقلاب سال 57 تحقق نیافته بود.

حضور گسترده و کم سابقه چهره های ملی و مذهبی مانند عزت الله سحابی و رهبران اعتراضات پس از انتخابات در خانه ای که محل بازداشت آقای منتظری بود نشانه ای روشن از تداوم باور به ربوده شدن انقلاب در نزد طرفداران آیت الله منتظری بود.

مراسم به خاک سپاری آیت الله منتظری از دید ناظران به یک تجمع اعتراضی تبدیل شد؛ مراسمی که در آن شعار های عزا به شعارهایی برای تداوم اعتراض به حکومت جمهوری اسلامی گره خورد و عکسی از دیدار میرحسین موسوی یکی از رهبران اعتراضات پس از انتخابات با آیت الله منتظری در سال های اول پیش از انقلاب بر سر دست ها دیده می شد.

خشم دولت علیه آیت الله منتظری

مراسم تدفین آیت الله منتظری هم درست مانند مراسم تدفین آیت الله خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی در سال 1368 در میان انبوه جمعیت انجام شد اما با این تفاوت که برای به خاک سپاری آیت الله خمینی تمام دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی مردم را به حضور دعوت می کرد و همه چیز در کشور به خاطر یک مراسم رسمی عملا تعطیل بود.

درست در مقابل این بسیج دولتی برای تدفین آیت الله خمینی در هنگام تدفین آیت الله منتظری ، محمود احمدی نژاد که ریاست جمهوری بحث برانگیزش باعث گسترش اعتراضات بود همچنان ماجرا را نادیده گرفت.

دولت آقای احمدی نژاد همچنین سانسور شدیدی را بر روزنامه های منتشره در ایران با هدف جلوگیری از انتشار اخبار مربوط به آیت الله منتظری اعمال کرد. سکوت و سانسوری که در کنار حملات لفظی سایت های اینترنتی و رسانه های نزدیک به دولت به آیت الله منتظری نشانه ای از خشم دولت از مواضع آیت الله منتظری در زمان حیات بود.

رهبری برای آرمان های اخلاقی

آیت الله منتظری شاید آخرین نمونه از نسل علمای بزرگ شیعه باشد که در خانواده ای به دنیا آمده اند که پدر آن ها عالم است اما به جای تامین معاش از راه منبر از دست رنج کار خود خانواده را اداره می کردند.

وقتی آیت الله منتظری در سال 1301 به دنیا آمد حاج علی منتظری پدر آیت الله منتظری در نجف آباد کشاورز بود. پدر ادبیات فارسی و صرف و نحو ادبی را به پسرش آموخت. حسین علی در 12 سالگی به حوزه علمیه اصفهان رفت و در 19 سالگی به حوزه علمیه قم .

نزدیکان آیت الله منتظری گفته اند که او تحت تاثیر پدرش به شدت پایبند به اخلاق و وارستگی و بیزار از تشریفات بود. شاید همین زمینه سبب ساز این شد که آیت الله منتظری به نظر آن ها یکی از بهترین مدرسان اخلاق در حوزه علمیه قم باشد.

همانطور که استاد او آیت الله خمینی یکی از مهمترین کلاس هاس درس اخلاق آن روز در قم را داشت. اگرچه زبان اخلاق در سال های پس از پیروزی انقلاب برای آیت الله خمینی بینانگذار جمهوری اسلامی به تدریج جای خود را به زبان قدرت داد اما زبان آیت الله منتظری همچنان تا آخرین سخنرانی عمومی اش زبان اخلاق ماند.

پس از درگذشت آیت الله بروجردی مرجع وقت شیعیان آیت الله منتظری در شمار نخستین روحانیانی بود که از مرجعیت آیت الله خمینی دفاع کرد. پس از تبعید آیت الله خمینی به نجف آیت الله منتظری در حمایت از آیت الله خمینی بارها به زندان رفت و تبعید شد. آخرین بار در سال 1354 به زندان اوین فرستاده شد و تا بالا گرفتن انقلاب در سال 1357 در زندان ماند.

جدایی از آیت الله خمینی

زندانیان غیر مذهبی که در زمان شاه در زندان بوده اند همواره از رابطه نزدیک آیت الله منتظری با زندانیان غیر مذهبی و کمونیست گفته اند. احساس مسوولیت آقای منتظری در برابر زندانیان غیر مذهبی تا آن جا پیش رفت که اعتراض به اعدام زندانیان مخالف جمهوری اسلامی در سال 1367 به جدا شدن کامل آقای منتظری از حکومت جمهوری اسلامی منجر شد.

بر اساس اطلاعاتی که منتشر شده است در آن ماجرا حداقل بیش از دو هزار زندانی مخالف جمهوری اسلامی که قبلا در زندان بودند با موافقت آیت الله خمینی اعدام شدند و گفته های آیت الله منتظری نشان می دهد که قرار بود نزدیک به 6 هزار نفر دیگر هم اعدام شوند.

نخستین خط تمایز عمده میان آیت الله منتظری و آیت الله خمینی و چهره هایی مانند اکبرهاشمی رفسنجانی رییس کنونی مجلس خبرگان رهبری و آیت الله خامنه ای رییس جمهری وقت پس از بازپس گیری خرمشهر توسط نیروهای ایرانی به وجود آمد.

در آن زمان آیت الله منتظری بر این باور بود که با باز پس گرفتن مناطق اشغالی از عراق نباید به جنگ ادامه داد.

تلاش برای حذف آیت الله منتظری از قدرت در ایران برای نخستین بار از سال 1362 آغاز شد. آن سال گروهی از روحانیون راستگرا که هم اکنون در حاکمیت ایران صاحب قدرت هستند حذف طرفداران آیت الله منتظری از موقعیت های حساس مانند سپاه پاسداران را شروع کردند.

جناح طرفدار آیت الله منتظری همزمان با وخامت حال جسمی آیت الله خمینی کوشیدند تا با انتخاب آقای منتظری به عنوان قایم مقام رهبری موقعیت او را تثبیت کنند اما یک سال پیش از مرگ آیت الله خمینی در سال1368 او از مقامش برکنار و منزوی شد.

به این ترتیب آیت الله منتظری پس از ابوالحسن بنی صدر اولین رییس جمهوری اسلامی و مهندس بازرگان نخستین نخست وزیر پس از انقلاب سومین چهره برجسته انقلاب و مقام جمهوری اسلامی بود که مشمول سانسور و محدودیت از سوی دولت شد.عکس های او از اتاق های ادارات دولتی پایین کشیده شد ودامنه سانسور به کتاب ها ی او رسید. به تدریج روایت تاریخی دیگری در متون رسمی جایگزین ادبیات رسمی پیشین بود که آیت الله منتظری را به عنوان " امید امت و امام" معرفی می کرد.

تشدید مخالفت با آیت الله خامنه ای

سومین موج حمله شدید حکومت به آیت الله منتظری در دهه هفتاد و به همراه سخنان او در انتقاد از آیت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی بالا گرفت که اوج آن در سال1376 و سخنرانی روز 13 رحب در انتقاد از تلاش حکومت برای حذف مرجغیت مستقل بود.

در آن سخنرانی آیت الله منتظری گفت که آیت الله خامنه ای از نظر علمی و به دلایل شرعی و فقهی مرجع نیست و حق صدور فتوا ندارد. همچنین آیت الله منتظری حکومت ایران را متهم کرد که از طریق تهدید و ارعاب و تطمیع مالی قصد دارد مرجعیت مستقل شییعه را به ابتذال بکشاند.

پس از آن سخنرانی محدودیت ها برای آیت الله منتظری بیشتر شد و در دوران ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد از سال 1384 باز هم محدودیت های بیشتری برای فعالیت دفتر او اعمال شد.

آنچه بار دیگر نقش تازه ای به زندگی سیاسی آیت الله منتظری بخشید همراهی او با معترضان به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری در سال 1388 بود که او را به مهمترین مرجع حامی جنبش اعتراضی موسوم به جنبش سبز مبدل ساخت و بر محبوبیت او در ایران به شدت افزود.

با وجود تحول سال 1388 این حسرت که آرمان های اخلاقی که او بارها برای آن به زندان و تبعید رفته بود و شکنجه شده بود در جمهوری اسلامی از سوی رهبران نظام نادیده گرفته شده است همواره در بیان او زنده بود.

گویی انقلابی که آیت الله منتظری از رهبران آن بود در سی سال گذشته به تدریج از دست رهبرانی چون او ربوده شد.

مطالب مرتبط