ایران و آمریکا؛ یک سال با اوباما

اقدام باراک اوباما در انتخاب شعارهایی با محور "تغییر" در رقابت های ریاست جمهوری آمریکا باعث شد این دیدگاه به وجود بیاید که در صورت انتخاب او به عنوان رییس جمهور، تغییرات قابل توجهی در سیاست های دولت آمریکا ایجاد شود.

خط مشی های دولت آمریکا در قبال ایران از جمله مواردی است که انتظار می رفت با حضور باراک اوباما در کاخ سفید، متحول شود، هرچند بیشتر تحلیلگران معتقدند که یک سال بعد از آغاز فعالیت های دولت کنونی آمریکا تحول چشمگیری در روابط دو کشور به وجود نیامده است و همانند بیشتر سال هایی که از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران می گذرد، در یک سال گذشته، مقامات ایران و آمریکا فقط همدیگر را مخاطب قرار داده اند و در عمل، روابط دو طرف پیشرفتی نداشته است.

با این حال، تریتا پارسی، رئیس شورای ملی آمریکایی های ایرانی تبار معتقد است که روشی که دولت باراک اوباما برای اعمال سیاست های امریکا در قبال ایران در پیش گرفته است، با روش دولت قبلی آمریکا (دولت جرج بوش) فرق دارد.

او می گوید: "این دو رییس جمهور روش های متفاوتی را برای دنبال کردن سیاست های آمریکا به کار برده اند. از جمله جرج بوش برای اعمال سیاست هایش بیشتر به دنبال فشار اقتصادی و تهدید نظامی بود و حاضر نبود با دولت ایران مذاکره کند، ولی باراک اوباما طرفدار مذاکره است."

با این حال، تریتا پارسی یادآور می شود: "دولت آمریکا در زمان جرج بوش حاضر نبود غنی سازی اورانیوم در ایران را بپذیرد و به دنبال آن بود که برنامه اتمی ایران کاملا متوقف شود، ولی هنوز نظر دولت کنونی آمریکا در این باره روشن نیست و باراک اوباما مشخص نکرده است که آیا حاضر به پذیرش فعالیت های ایران برای غنی سازی اورانیوم هست یا او هم می خواهد برنامه اتمی ایران کاملا متوقف شود."

هوشنگ امیر احمدی، رییس شورای آمریکاییان- ایرانیان، نظر دیگری دارد. او می گوید که سیاست آمریکا در قبال پرونده هسته ای ایران در دوره باراک اوباما تغییر کرده است.

آقای امیراحمدی می گوید: "دولت باراک اوباما نشان داده است که در قبال این که ایران تا چه حد می تواند فناوری هسته ای داشته باشد یا به غنی سازی اورانیوم بپردازد، انعطاف پذیر است. در شرایط کنونی، دولت آمریکا پذیرفته است که اگر مطمئن شود ایران غنی سازی اورانیوم را فقط برای اهداف صلح آمیز و نه نظامی می خواهد، مشکلی با آن ندارد."

او اضافه می کند: "در ظاهر، دولت آمریکا بر سر غنی سازی اورانیوم با ایران مشکل دارد، ولی نوع این مشکل عوض شده و از نداشتن دانش غنی سازی اورانیوم به نداشتن بمب و اهداف نظامی رسیده است."

حدود یک سال پیش، زمانی که پیروزی باراک اوباما در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا قطعی شد، محمود احمدی نژاد، رییس جمهور وقت ایران، پیامی برای تبریک این پیروزی به واشنگتن فرستاد. پیامی که از دید هوشنگ امیراحمدی، اتفاق خوبی بود، ولی بی پاسخ نماند. او می گوید: "باراک اوباما در ازای این تبریک، پیام نوروزی خوبی فرستاد و نامه ای هم به آیت الله خامنه ای نوشت که جواب هایش را گرفت و این جواب ها تقریبا مثبت بود، چون آیت الله خامنه ای ضمن این که پذیرفت در نامه حرف های خوبی زده شده است، گفت که با حرف وارد این میدان نمی شویم بلکه باید در عمل ببینیم و حتی مثال هایی هم زد که آمریکا باید چکار کند."

Image caption آیت الله خامنه ای: "رییس جمهور آمریکا پیغام های شفاهی و کتبی داد و خواست که در حل مشکلات دنیا همکاری کنیم."

آیت الله خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی هم در سخنانی، به دریافت پیام هایی از باراک اوباما به طور غیرمستقیم اشاره کرد و گفت: "رییس جمهور جدید آمریکا به ما پیغام های شفاهی و کتبی داد و خواست که در حل مشکلات دنیا با هم همکاری کنیم، ما هم گفتیم که پیشداوری نکنیم و باید در عمل، این تغییر را ببینیم."

اما در شرایطی که به نظر می رسید مقامات ایران و آمریکا نوعی تعامل مستقیم را شروع کرده اند و شرایط برای برقراری رابطه مستقیم دو کشور به تدریج فراهم می شود، وضعیت تغییر کرد؛ انتخابات ریاست جمهوری ایران در خرداد ماه، اعتراض های بعد از آن و نوع برخوردی که با معترضان شد، واکنش ناظران بین المللی را به دنبال داشت و مقامات دولت آمریکا هم اگر برنامه ای برای ارتباط با ایران داشتند، آن را دست کم برای مدتی کنار گذاشتند.

هوشنگ امیراحمدی حوادث دیگری را هم در توقف اقدامات برای برقراری ارتباط ایران و آمریکا موثر می داند. او می گوید: "با وجود تعامل هایی که دو طرف داشتند، قبل از آن که باراک اوباما فرصتی برای اقدام عملی پیدا کند، انتخابات ریاست جمهوری ایران برگزار شد و بعد از آن، اعتراض ها و درگیری های بعد از انتخابت رخ داد که که دولت را از مسیر اصلی دور و محتاط تر کرد. اتفاق های دیگری مانند دستگیری یک ایرانی توسط آمریکایی ها و بازداشت چند آمریکایی توسط نیروهای ایرانی هم رخ داد که باعث شد موضوع رابطه آمریکا و ایران متوقف شود و این توقف و ترمز در برقراری ارتباط دو کشور همچنان ادامه دارد."

با ادامه اعتراض ها در ایران و برخوردهایی که با معترضان شد، باراک اوباما هم واکنش نشان داد. او در سخنانی که بعد از حوادث روز عاشورا در ایران مطرح کرد، "مشت آهنین و بی رحم" حکومت ایران در برخورد با معترضان را محکوم کرد و در تندترین واکنش خود به درگیری هایی که تا آن زمان، نزدیک به شش ماه طول کشیده بود، گفت که مردم ایران چیزی بیش از حقوق جهانشمول خود مطالبه نمی کنند.

باراک اوباما همچنین از حکومت ایران خواست تا افرادی را که "ناعادلانه" بازداشت کرده است، هر چه سریعتر آزاد کند. اما برخی ناظران، این واکنش رییس جمهوری آمریکا را دیرهنگام ارزیابی کردند، هرچند تریتا پارسی یادآور می شود که روش های دولت امریکا در دوره ریاست جمهوری باراک اوباما در قیاس با دولت جرج بوش تغییر کرده است.

او می گوید: "سیاست جرج بوش به گونه ای بود که از هر اتفاقی برای فشار به ایران استفاده می کرد. از جمله با آن که بارها در باره وضعیت حقوق بشر صحبت کرد، کارها و اقدام هایش وضعیت حقوق بشر را بهتر نکرد. ولی باراک اوباما از زمان آغاز به کار سعی کرده است بیشتر سکوت کند."

تریتا پارسی اضافه می کند: "دیدگاه جرج بوش این بود که باید رژیم های مختلفی که در خاورمیانه با آمریکا اختلاف دارند، تغییر کنند و رژیم های جدیدی روی کار بیایند. ولی این دیدگاه الان طرفدار چندانی در آمریکا ندارد و حتی دیدگاه باراک اوباما کاملا متفاوت است. او اعتقاد دارد باید با هر رژیمی که در کشورهای خاورمیانه حاکم است، مذاکره و گفت و گو کرد."

ولی شایان سمیعی، تحلیل گر مسایل سیاسی معتقد است که حوادث اخیر در ایران فرصت مناسبی برای رییس جمهور آمریکا فراهم کرده بود. او می گوید: "در یک سال اخیر، باراک اوباما فرصت های زیادی داشت، ولی آن طور که جامعه بین الملل انتظار داشت، از آنها برای اعلام حمایت از مردم ایران استفاده نکرد."

هوشنگ امیر احمدی، تفاوت طرز فکر باراک اوباما با رییس جمهوری قبلی را هم در تغییر سیاست های دولت آمریکا موثر می داند. او می گوید: "دیدگاه باراک اوباما این است که اصول حقوق بشر و دموکراسی، ممکن است به آمریکا مربوط باشد، ولی نباید بخشی از سیاست های دولت امریکا شود. از این دیدگاه، دولت آمریکا باید در اصول از حقوق بشر و دموکراسی مردم ایران دفاع کند، ولی مردم ایران شهروندان آمریکا نیستند و مسایل آنها به دولت ایران مربوط است، در نتیجه دولت آمریکا نمی خواهد وارد این عرصه شود و اعتقاد دارد که دخالت در امور کشورهایی مانند ایران به اصل مشکل و حل آن صدمه می زند."

او معتقد است که ایران و آمریکا هنوز برای مذاکره فرصت دارند. او می گوید: "رابطه ایران و آمریکا در شرایط کنونی بدتر از یک یا دو سال پیش نشده است، بلکه دو کشور الان در وضعیت توقف و ترمز هستند و می توانند با فراهم کردن مقدمات، از این مرحله عبور کنند و پیش بروند."

آقای امیراحمدی رابطه ایران و آمریکا را در وضعیت نه جنگ، نه صلح توصیف می کند و می گوید: "ایران و امریکا راهی جز پیشرفت در مسیر صلح و مذاکره ندارند."

مطالب مرتبط