نگاهی به شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد

Image caption پستر تبلیغاتی علیه نقض حقوق بشر در ایران

در پانزدهم مارس سال 2006 میلادی مجمع عمومی سازمان ملل متحد قطعنامه ایجاد شورای حقوق بشر برای جایگزینی کمیسیون حقوق بشررا به تصویب رساند و این شورا از ماه ژوئن همان سال رسما آغاز بکار کرد.

از دلایل مهم تشکیل نهاد جدید بی اعتبار شدن کمیسیون حقوق بشر و انتقاد بسیاری از سازمان های مدافع حقوق بشر از این کمیسیون در نحوه رسیدگی به وضع حقوق بشر بود.

سعید محمودی، استاد حقوق بین المل در سوئد، می گوید که کمیسیون حقوق بشراعتبار خود را به این دلیل ازدست داد که در رسیدگی به مسائل حقوق بشر بی طرفی خود را نمی توانست حفظ کند؛ و 53 کشور عضو آن بطور مستقیم در مسائل مربوط به حقوق بشر دخالت می کردند. گرچه به نهادهای غیردولتی نقشی داده نمی شد، اما مهمترین دلیل بی اعتبار شدن این کمیسیون عضویت کشورهایی در آن بود که خود از شناخته ترین ناقضان حقوق بشر بشمار می آمدند.

به گفته آقای محمودی با توجه به این مسائل بود که وقتی تشکیل شورای جدید در چارچوب اصلاحات در سازمان ملل متحد پیشنهاد شد مورد استقبال فراوان قرار گرفت.

سعید محمودی می افزاید: "چند اقدام درجهت بهبود کارآئی شورا صورت گرفت که مهمترین آن اهمیت دادن به نقش افراد و سازمان های غیردولتی است که شورای حقوق بشر برخلاف کمیسیون قبلی نمی تواند آنرا نادیده بگیرد و درنتیجه نظر افراد وسازمان های تاثیر پذیرخواهد بود.

اقدام دیگر این کمیسیون بررسی وضعیت حقوق بشر در تمام 192 کشور عضو سازمان ملل متحد بطور ادواری است. به این ترتیب که هر چهارسال یکبار کارنامه حقوق بشر چند کشور برای بررسی زیر ذره بین گذاشته می شود."

در هفتمین اجلاس بررسی ادواری جهانی شورای حقوق بشر (دوشنبه 15 فوریه) که در ژنو برگزار می شود پرونده حقوق بشر ایران مورد بررسی قرار می گیرد.

گزارشی که ایران از وضعیت حقوق بشر خود به سازمان ملل ارائه داده، مورد انتقاد شدید سازمان عفو بین الملل قرار گرفته است. این سازمان معتقد است که ایران واقعیت ها را تحریف کرده است.

همزمان شیرین عبادی، حقوقدان ایرانی، درآستانه برگزاری این اجلاس نامه ای سرگشاده به سازمان ملل متحد ارسال داشته و خواستار رسیدگی به وضع حقوق بشر در ایران شده است.

خانم عبادی می گوید که چون ایران در گزارش خود به شورا به حقایق مربوط به حقوق بشر در این کشور اشاره ای نکرده است، او نامه ای سرگشاده خطاب به نمایندگی شورای حقوق بشر نوشته است.

شیرین عبادی در مورد نامه خود چنین می گوید: "در این نامه به وضع حقوق بشر بخصوص پس از انتخابات ریاست جمهوری اشاره شده است. از جمله به بازداشت ها، اعدام ها، وضع زندانیان سیاسی و بالاخص زندانیان بیمار که تعدادشان شصت نفرست و در بین آنها دکترمحمد آقای ملکی، دکتر یزدی، منصور توسلی و بهزاد نبوی احتیاج به درمان فوری دارند. هم چنین در این نامه من در مورد گروگان گرفته شدن بستگان زندانیان برای تحت فشارقراردادن آنها نوشته ام؛ از جمله زندانی شدن دو دختر مهندس توسلی و بطور کلی به تمام مواردی که در مورد نقض صریح حقوق بشر وجود دارد اشاره کرده ام."

خانم عبادی سپس اظهار امیدواری کرد که با رو به وخامت گذاشته شدن وضع حقوق بشر در ایران با درخواست او مبنی بر تعیین یک گزارشگر برای نظارت بر وضع حقوق بشر ایران موافقت شود. گرچه او گفت که تصمیم در این مورد به عهده کشورهای عضو و نه کمیسر عالی شورای حقوق بشر خواهد بود.

اما تصمیمات و یا قطعنامه های شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد که مانند بیانیه های سازمان های مدافع حقوق بشر لازم الاجرا نیستند تا چه حد می توانند در بهبود وضع حقوق بشر کشورهای ناقض تاثیر گذار باشند؟

سعید محمودی در پاسخ به این سوال می گوید که تصمیات یا قطعنامه های شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد برغم آنکه لازم الاجرا نیستند ولی تاثیر گذارند. برای مثال در مورد ایران به گفته کسانی که در ایران زندانی بوده اند، هر بار که فشاری از سوی سازمان ملل متحد در مورد وضع حقوق بشر بر ایران وارد آمده، در نحوه رفتار با زندانیان تاثیر داشته است. و به هرحال هیچ کشوری درجهان نمی تواند بی اعتنا به موازین حقوق بشر باشد.

سعید محمودی می افزاید: "درمورد ایران، برای مثال، اتحادیه اروپا در تمام مذاکراتی که با این کشور دارند تصمیات یا قطعنامه های شورای حقوق بشر را درنظر میگیرند و از آن برای فشارسیاسی استفاده می کنند و از این دیدگاه می توان نقش شورای حقوق بشر را مفید دانست."

سازمان های مدافع حقوق بشر ازعدم همکاری ایران انتقاد می کنند و می گویند که به کارشناسان سا زمان ملل متحد و یا نمایندهای آنان اجازه سفر به ایران داده نمی شود.

ایران می گوید که انتقاد از وضع حقوق بشر این کشور با انگیزه سیاسی انجام می گیرد.

مطالب مرتبط