وضعیت بازداشت ها در سال 1388

محاکمه گروهی اصلاح طلبان
Image caption در سال گذشته و در پی انتخابات، گروه بزرگی از اصلاح طلبان بازداشت و محاکمه شدند

ایران در سال 1388 نیز رکورد دار بازداشت و دستگیری گسترده شهروندانش بود. قوه قضاییه از دستگیری چهار هزار نفر در پی اعلام نتیجه انتخابات خبر داد، و کمیته بین المللی حمایت از روزنامه نگاران، ایران را بعد از چین بزرگترین زندان روزنامه نگاران خواند.

سال 1388 با بازداشت گروهی از فعالان دانشجویی و اعضای خانواده های دانشجویان زندانی آغاز شد که قصد داشتند مراسم تحویل سال نو را در مقابل زندان اوین برگزار ، و بدین وسیله اعتراض خود را به روند حبس فعالان سیاسی اعلام کنند. در آن زمان عباس پالیزدار، که پیش تر برخی از سران حکومت ایران را به فساد مالی متهم کرده بود، دو برادر پزشک به نامهای آرش و کامیار علایی، سیلوا هاروتونیان، شهروند ارمنی تبار ایرانی و کارمند موسسه آمریکایی تحقیقات و مبادلات بین المللی و رکسانا صابری خبرنگار ایرانی آمریکایی، حسین درخشان، و جمعی دیگر همه در ارتباط با اتهامات سیاسی در زندان اوین بودند.

در آغازین روزهای بهار مقام های امنیتی مدیر عامل سندیکای کارگران نیشکر هفته تپه را بازداشت کردند، و سپس در جریان برگزاری روز جهانی کارگر در پارک لاله تهران، حدود یکصد نفر از کارگران شرکت کننده دستگیر شدند.

حتی چند روز پیش از انتخابات به دنبال نا آرامی های منطقه ای، دهها نفر در زاهدان و تبریز دستگیر شدند که هیچ یک از این بازداشت ها به جریان انتخابات ربطی نداشت.

اما بازداشت عماد بهاور، مسئول شاخه جوانان نهضت آزادی ایران و یکی از فعالان ستاد انتخابات میر حسین موسوی در روز ۶ خرداد شاید اولین دستگیری در ارتباط با انتخابات بود، اگرچه مقامات قضایی گفتند که اتهام او تبلیغ علیه نظام است و ربطی به فعالیت انتخاباتی او ندارد.

آنان که پیروزی محمود احمدی نژاد درانتخابات را ناشی از تقلب و مهندسی آرا می دانستند، تقریبا همزمان با اعلام خبر این پیروزی، در اعتراض به خیابان ها آمدند. پیش تر نیروهای پلیس تحت عنوان " مانور اقتدار" در میادین و معابر مهم پایتخت مستقر شده بودند. و این سر آغاز موج گسترده دستگیری ها و بازداشت های فعالان سیاسی اصلاح طلب بود که خبر آن به تدریج به رسانه ها راه یافت.

Image caption در ناآرامی های پس از انتخابات، فعالان دانشجویی نیز از موج بازداشت ها در امان نماندند

محسن میردامادی، محمدرضا خاتمی، سعید شریعتی، عبدالله رمضان زاده و زهره آقاجری، علی پورخیری، شاهین نوربخش، علی تقی پور، محمد شکوهی، اشکان مجللی و میثم ورق چهر از "جبهه مشارکت"، بهزاد نبوی و مصطفی تاج زاده اعضای سرشناس سازمان "مجاهدین انقلاب اسلامی"، محمد عطریانفر عضو شورای مرکزی حزب "کارگزاران"، هدی صابر و محمد تقی رحمانی، از اعضاء "نهضت آزادی"، و احمد زیدآبادی، دبیرکل "سازمان دانش آموختگان ایران اسلامی"، همه در فاصله یکی دو روز بعد از انتخابات بازداشت شدند. اگرچه برخی از آنان فقط چند ساعت در بازداشت ماندند، اما در همان زمان نیروی انتظامی تعداد بازداشت شدگان را 110 نفر اعلام کرد.

در شامگاه یکشنبه ۲۴ خرداد، نیروهای انتظامی و لباس شخصی به دانشجویان ساکن در کوی دانشگاه تهران حمله، و دهها تن از دانشجویان را دستگیر کردند. حمله مشابهی به دانشگاه شیراز نیز گزارش شد.

به دنبال راهپیمایی 25 خرداد در اعتراض به نتیجه انتخابات که بزرگترین راهپیمایی مخالفان در 30 سال حیات جمهوری اسلامی توصیف شد، بازداشت چهره های سرشناس اصلاح طلب باز هم شدت یافت. محمدعلی ابطحی، سعید حجاریان و محسن امین زاده، ابراهیم یزدی، محسن صفایی فراهانی، عیسی سحرخیز، شهاب طباطبایی، محمد توسلی، محمد قوچانی، عبدالفتاح سلطانی، فائزه هاشمی، هدایت آقایی، علی تاجرنیا، جهانبخش خانجانی، سعید لیلاز و جمع زیادی از فعالان سیاسی دیگر بازداشت شدند.

علیرضا بهشتی، سردبیر روزنامه کلمه سبز و مشاور میرحسین موسوی، عبدالله مؤمنی، سخنگوی سازمان ادوار تحکیم وحدت، و مازیار بهاری، خبرنگار هفته نامه آمریکایی نیوزویک هم از بازداشت شدگان بودند. همچنین 70 نفر از اساتید دانشگاه ها پس از دیدار با آقای موسوی در روز سوم تیرماه بازداشت شدند.

دو روز بعد عفو بین الملل از دستگیری 20 تن از کارکنان روزنامه کلمه سبز و دهها روزنامه نگار دیگر خبر داد. همزمان 9 نفر از کارکنان ایرانی سفارت بریتانیا در تهران نیز دستگیر شدند.

به تدریج و به ویژه بعد از سخنان رهبر ایران در نمازجمعه 29 خرداد، راهپیمایی های مسالمت آمیز، به درگیری های پراکنده بین معترضان و نیروهای انتظامی و امنیتی تبدیل شد، و گسترش درگیری ها بر حجم دستگیری ها هم افزود. چند روز بعد سپاه اعلام کرد که فقط نیروهای بسیجی دست کم هزار نفر را روز 30 خرداد در تهران دستگیر کرده اند. یکی از دستگیر شدگان کلوتیلد ریس تبعه فرانسه بود که به هنگام ترک ایران بازداشت شد.

تأیید نتیجه انتخابات در شورای نگهبان و پخش اعترافات برخی از دستگیر شدگان نیز از تنش ها نکاست. مخالفان، دولت را برآمده از کودتا می دانستند و حامیان دولت، مخالفان را به تدارک یک انقلاب مخملی و براندازی نرم متهم می کردند. شب ها صدای الله اکبر شنیده می شد و روزها خبر دستگیری ها. خبرنگار واشنگتن پست، فیض الله عرب سرخی، محمد علی دادخواه، یحیی کیان تاجبخش، مجید سعیدی، هنگامه شهیدی، مرجان عبدالهیان، کوروش جوان، شادی صدر، و...

فرانسه و اتحادیه اروپا آزادی کلوتیلد ریس، کانادا آزادی مازیار بهاری، آمریکا آزادی کیان تاجبخش، و سازمان گزارشگران بدون مرز آزادی خبرنگاران و عکاسان را ازدولت ایران خواستند. اکبر هاشمی رفسنجانی نیز آزادی همه افرادی را که در نا آرامی ها بازداشت شده بودند در خطبه نماز جمعه توصیه کرد، اما همزمان دست کم 40 نفر از شرکت کنندگان در نمازجمعه دستگیر شدند. چندی بعد دادستان تهران گفت: «افرادی که در زندان هستند جزو معترضان نیستند بلکه جزء اغتشاشگران هستند.

روند دستگیری ها از همان زمان تا روزهای پایانی سال ادامه داشت. یک روز خبر از بازداشت می رسید، روز دیگر آزادی به قید وثیقه، و دیگر روز دستگیری مجدد.

در مناسبت های خاصی همچون روز قدس در پایان شهریور ماه، 13 آبان روز دانش آموز، 16 آذر روز دانشجو، روز درگذشت آیت الله منتظری و عاشورای حسینی در اوایل دی ماه، و در آستانه 22 بهمن بر حجم دستگیری ها افزوده شد، به طوری که گاه در یک روز صدها نفر بازداشت می شدند.

اما بازداشت چهره های سرشناس سیاسی همچون مرتضی الویری و محمد ملکی- رئیس اسبق دانشگاه تهران-، روحانیون شیعه و سنی همچون احمد قابل و مولوی عبدالغنی شه بخش -امام جمعه موقت اهل سنت زاهدان-، مدیران حوزه های علمیه استان سیستان و بلوچستان، بسیاری از نزدیکترین یاران سیاسی دو نامزد اصلاح طلب، فعالان مطبوعاتی مانند عماد الدین باقی و ماشاالله شمس الواعظین، خبرنگاران، عکاسان، فیلم سازان، وکلای دادگستری و فعالان حقوق بشر در رسانه ها پر رنگ تر جلوه کرد.

در مرداد ماه سه شهروند آمریکایی در منطقه کرد نشین مرزی بین ایران و عراق پس از ورود به خاک ایران بازداشت شدند، و در آبان ماه خبر دستگیری فرهاد پولادی، خبرنگار خبرگزاری فرانسه و نیلز کروسگارد عضو اتحادیه روزنامه نگاران دانمارک منتشر شد.

سال تحصیلی در مهرماه با دستگیری عده ای از فعالان دانشجویی و ۱۲ عضو کانون صنفی معلمان ایران آغاز شد. پس از آن نیز بسیاری از فعالان دانشجویی از دانشگاه ها ومراکز آموزش عالی مستقر در تهران و سایر شهر ها دستگیر شدند. مجید توکلی یکی از این دانشجویان بود که پس از سخنرانی در روز دانشجو دستگیر، و بعد به بیش از هشت سال زندان و مجازات های دیگر محکوم شد. وقتی اعلام شد او هنگام دستگیری جامه زنانه به تن داشته، تصاویر متعددی از مردان ایرانی با حجاب زنانه برای اعلام همبستگی با آقای توکلی و تاکید بر اعتقاد به تساوی زنان و مردان، انتشار یافت.

اجتماع گروهی از فعالان سیاسی اصلاح طلب در مراسم دعای کمیل، بازداشت دسته جمعی آنان را به همراه داشت. اجتماع 'مادران عزادار' که تعدادی از آنها فرزندانشان را در وقایع بعد از انتحابات از دست داده اند، نیز باعث دستگیری های مکرر آنان شد.

سیاهه بازداشت شدگان، شامل فرزندان و بستگان برخی از شخصیت هایی است که در حیات جمهوری اسلامی تأثیر گذار بوده اند. علیرضا بهشتی فرزند آیت الله محمد حسینی بهشتی، مهدی خزعلی فرزند آيت الله ابوالقاسم خزعلی، محمد طاهری، فرزند آیت الله جلال الدین طاهری، سه نوه آیت الله حسینعلی منتظری، علی کروبی فرزند مهدی کروبی، مهدی میردامادی و خانم مجردی پسر و همسر محسن میردامادی، حبیب نوری برادر عبدالله نوری، شاهپور کاظمی برادر زهرا رهنورد، و نوشین عبادی خواهر شیرین عبادی برخی از آنان هستند.

دستگیر شدن فرزند علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی تکذیب شد، اما عبدالمجید معادیخواه وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی خبر بازداشت فرزندش را تأیید کرد. خبر دستگیر شدن محسن روح الامینی، فرزند عبدالحسین روح الامینی نیز زمانی منتشر شد که خانواده اش جسد بی جان او را تحویل گرفتند.

عبدالحسین روح الامینی، مدیر انستیتو پاستور، در زمان انتخابات از مشاوران محسن رضایی، نامزد ریاست جمهوری بود.

و در یک نگاه، بازداشت های سال 1388 از چنان حجم و گستردگی برخوردار بود که میرحسین موسوی، نامزد اصلاح طلب و معترض به نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری آن را کم سابقه خواند، و گفت: « نمی شود ایران را به زندان ۷۰ میلیون نفری تبدیل کرد.»

مطالب مرتبط