شهرک سازی اسرائیل و تنش با آمریکا

Image caption شهرک سازی های اسرائیل در کرانه غربی رود اردن ادامه دارد

سال ها پیش هنری کیسینجر، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا که بیش از هر دولتمرد دیگری به روسای جمهوری این کشور مشاوره داده، گفت: "اسرائیل سیاست خارجی ندارد، فقط سیاست داخلی دارد". آن چه در روزهای اخیر بین اسرائیل و ایالات متحده رخ داده است، گواهیست انکارناپذیر بر این نظر کیسینجر.

کافیست آن چه طی هفته گذشته اتفاق افتاده را مرور کنیم: جو بایدن، معاون رئیس جمهوری آمریکا در آستانه از سرگیری مذاکرات صلح (هرچند غیر مستقیم) به اسرائیل سفر می کند، امری که با تلاش دیپلماتیک فراوان ممکن شده بود.

همه می دانند که طرف فلسطینی دست کم در این مقطع همه خواسته هایش را در توقف ساخت و ساز در زمین های اشغالی خلاصه کرده است و دولت اوباما هم حداقل به طور رسمی بر این امر تاکید بسیار دارد.

در چنین شرایطی ناگهان اعلام می شود که مجوز ساخت ۱۶۰۰ واحد ساختمانی دیگر در بیت المقدس شرقی صادر شده است. جو بایدن متعجب و آزرده می شود. مقام های ارشد آمریکا این اقدام را محکوم می کنند. طرف فلسطینی از مذاکرات تا لغو تصمیم اخیر کناره می گیرد و جورج میچل، نماینده اوباما در مذاکرات صلح خاورمیانه سفرش را به اسرائیل لغو می کند. آمریکا می گوید، اسرائیل به ایالات متحده، بزرگترین حامی اش، توهین کرده است.

بدون توجه به سخن کیسینجر چنین رفتاری را به سادگی نمی توان توضیح داد.

کدام دستگاه سیاست خارجی با نزدیک ترین دوستانش اینگونه رفتار می کند؟ تحلیل هایی که بر پایه خبر داشتن یا نداشتن نخست وزیر اسرائیل بنا شده یا به دنبال تفسیر پیام دیپلماتیک اقدام این کشورند، عموما یک نکته را نادیده می گیرند.

زمین خواهی نه علقه ای گذرا، که ذات موجودیتی به نام اسرائیل است. بدست آوردن سرزمین موعود هم نیروی پیشبرنده، هم علت وجودی این کشور است.

بنیامین نتانیاهو یا دیوید بن گوریون، آریل شارون یا اسحاق رابین، گرفتن حداکثر ممکن از زمین های محصور بین رود اردن و دریای مدیترانه، ستون فقرات صهیونیسم و به تبع آن سیاست تغییرناپذیر دولت اسرائیل بوده و خواهد بود.

نگاه از بیرون و تحلیل بر مبنای چارچوب های دیپلماسی و روابط بین الملل برای درک آن چه در ماشین ساخت و ساز اسرائیل می گذرد کارساز نیست.

Image caption کلینتون اقدام اسرائیل را توهین آمیز خوانده است

توجه دولت آقای اوباما باید زمانی به این نکته جلب می شد که نتانیاهو پیش از این ها با صراحت تمام گفت در بیت المقدس همانطور ساخت و ساز خواهد شد که در تل آویو. این که نخست وزیر اسرائیل این بار حقیقتا در جریان بوده یا نه، اهمیت چندانی ندارد. برای او، یا وزیر کشورش، یا برای شهردار بیت المقدس طرح ساخت ۱۶۰۰ واحد دیگر امری اگر نه روزمره، اما بدیهی است.

آن چه مایه تعجب است، انتظار دولتمردان آمریکاست برای آنکه از موجودی به میل خود رفتاری خلاف ذاتش سر بزند. ساخت و ساز و به بیانی دیگر عرب زدایی، در بیت المقدس و به طور کلی در کرانه باختری رود اردن مادامی که فشاری موثر به دولت اسرائیل وارد نشود، ادامه خواهد یافت.

تردیدی نیست که در تنش اخیر لحن دولت آمریکا نسبت به متحد اصلی اش تغییر قابل ملاحظه ای کرده، اما این که این تغییر لحن به تنهایی تا چه حد در تغییر سیاست های اسرائیل موثر بیافتد، معلوم نیست.

آقای اوباما حتی در اقدامی کم سابقه برای دولت یهود سه شرط تعیین کرده تا این که مذاکرات از سرگرفته شود.

این سه شرط عبارتند از، لغو تصمیم اخیر در مورد ۱۶۰۰ واحد ساختمانی، نشان دادن حسن نیت با اقدامی مثل آزاد کردن تعدادی زندانی فلسطینی یا برداشتن محدودیت های تردد در کرانه باختری، و در نهایت تعهد به اینکه در مذاکرات نه فقط در مورد مذاکرات، که در مورد مسائل اساسی مانند مرزهای دو کشور در آینده صحبت شود.

تحمیل این شروط بر اسرائیل واکنش های تندی را در داخل این کشور برانگیخته، تا آن جا که گروهی از شهرک نشینان تندرو پوسترهایی چاپ کرده و باراک اوباما را "ضد یهود" نامیده اند.

این معترضان به خوبی فهمیده اند که چیزی تغییر کرده، اما این که چنین تغییر کوچکی با گام های بعدی همراه خواهد بود، یا با مقاومت دولت اسرائیل روبرو خواهد شد روشن نیست.

واقعیت آن است که همان شهرک نشینان هم مانند رهبرانشان به تجربه دریافته اند که دولتمردان آمریکایی در مواجهه با اسرائیل قیدهای بسیاری دارند. بعلاوه آقای نتانیاهو به خوبی می داند که عقب نشینی می تواند به معنای طغیان راستگرایان افراطی و پایان کار دولت ائتلافی اش باشد.

قرار است همین روزها دولت نتانیاهو پاسخش را به شروط دولت اوباما بدهد.

این که پاسخ چه باشد روشن نیست، اما روشن است که محقق شدن خواسته آمریکا نیز تازه به معنای شروع مذاکرات خواهد بود، مذاکراتی غیر مستقیم که مستقیم آن هم طی دهه ها به جایی نرسیده است.

در تمام این دهه ها، در طول همه این مذاکرات و تنش ها و انتفاضه ها و قراردادها و لبخند در برابر دوربین ها، ساخت و ساز غیرقانونی بر زمین های اشغالی و تسخیر زمین های بیشتر ادامه داشته است.