تعیین میزان دیه برای سال ۸۹

علامت چکش قاضی
Image caption خون بها در سنن اسلامی در اصل به عنوان مجازاتی ملایم تر برای قتل های عمدی و سهوی و به عنوان جایگزین حکم قصاص وضع شد

وزارت دادگستری ایران در اطلاعیه ای میزان دیه برای سال ۱۳۸۹ را رقمی متغیر از ۴۵ تا ۹۰ میلیون تومان تعیین کرد.

بر اساس این اطلاعیه، با توجه به فتوای آیت الله علی خامنه ای و اخذ نظرات "اشخاص خبره،" ارزش ریالی دیه کامل بر مبنای بند ۱ ماده ۲۹۷ قانون مجازات اسلامی ۴۵۰ میلیون ریال برای سال ۱۳۸۹ تعیین شده است.

همچنین بر اساس بند ۲ ماده ۲۹۷ این قانون دیه کامل ۵۵۰ میلیون ریال و بر اساس بند ۳ ماده ۲۹۷ دیه کامل ۹۰۰ میلیون ریال برای سال جدید تعیین شده است.

ماده ۲۹۷ قانون مجازات اسلامی در ایران میزان دیه "کامل" برای یک "مرد مسلمان" را از شش طریق محاسبه می کند.

مطابق این قانون در صورتی که دادگاه پرداخت دیه را به عنوان بخشی از مجازات تعیین کند، فرد می تواند یکی از این شش روش را برای پرداخت دیه انتخاب کند:

۱- یکصد شتر سالم و بدون عیب که خیلی لاغر نباشند. ۲ - دویست گاو سالم و بدون عیب که خیلی لاغر نباشند. ۳ - یک هزار گوسفند سالم و بدون عیب که خیلی لاغر نباشند. ۴ - دویست دست لباس سالم از حله های یمن. ۵ - یک هزار دینار مسکوک سالم و غیر مغشوش که هر دینار یک مثقال شرعی طلا به وزن ۱۸نخود است. ۶ - ده هزار درهم مسکوک سالم و غیر مغشوش که هر درهم به وزن ۶/۱۲ نخود نقره است.

بدین ترتیب در ابتدای هر سال و با توجه به تغییر قیمت خرید و فروش شتر، گاو و گوسفند و نیز سکه و مسکوکات، وزارت دادگستری ایران مطابق قانون با اخذ نظر "ولی امر" و فقهای آن کشور و بازار دام و مسکوکات، میزان جدید دیه را تعیین و جهت اجرا ابلاغ می کند.

Image caption نابرابری دیه زن و مرد در شرع اسلام بر اساس آیه 178 سوره بقره در قرآن، کتاب آسمانی مسلمانان، تعیین شده است

خون بها در سنن اسلامی در اصل به عنوان مجازاتی ملایم تر برای قتل های عمدی و سهوی و به عنوان جایگزین حکم قصاص وضع شد.

بنا به یکی از احادیث پیامبر اسلام، یک صد شتر خسارتی درست برای پرداخت خون بهاست.

تساوی دیه زن و مرد

موضوع تعیین میزان دیه در ایران و تساوی میان زن و مرد در نوع محاسبه آن همواره از موضوعات فقهی و حقوقی در این کشور بوده است.

نابرابری دیه زن و مرد در شرع اسلام بر اساس یکی از آیات قرآن تبیین شده است.

شرع اسلام این امکان را داده که به جای قصاص قاتل، از وی خونبها دریافت شود اما فقهای مسلمان با استناد به همان آیه که بر نابرابری زن و مرد در قصاص صراحت دارد و همچنین با اتکا به برخی روایات و روشی که پیامبر اسلام در این زمینه داشته (سنت) خونبهایی که برای قتل زن باید پرداخته شود را نابرابر با مرد و به اندازه نیمی از آن تعیین کرده اند.

در ۱۰ سال گذشته، گروهی از نمایندگان زن مجلس ایران تلاش هایی برای تساوی دیه زن و مرد کرده اند.

مریم بهروزی، نماینده مجلس شورای اسلامی و دبیرکل جامعه زینب، در تیر ماه ۱۳۸۶ و در گفتگو با خبرگزاری دانشجویان ایران از تدوین طرحی برای اصلاح قوانین مربوط به دیه زنان و حق آنان از ارث همسر خبر داد. جامعه زینب دارای هشت نماینده زن در مجلس است که همگی عضو جناح اصولگرایند.

Image caption برابری دیه زن و مرد از جمله خواست های فعالان حقوق زنان ایران است

همزمان با طرح این مباحث، آیت الله علی خامنه ای، رهبر ایران، هم در تیر ماه ۱۳۸۶ طی سخنرانی برای جمعی از زنان گفت: "برخی مسائلی که در فقه در باب احکام زنان وجود دارد سخن آخر نیست بلکه ممکن است با تحقیقِ فقیهان ماهر و مسلط بر مبانی و متد فقاهت، نکات جدیدی استنباط شود".

بلندپایه ترین مقام جمهوری اسلامی که علناً حمایت خود را از برابری دیه زن و مرد اعلام کرده، اکبر هاشمی رفسنجانی است که موضعگیری او به عنوان محرکی در جدی کردن تلاش جهت برابری دیه زن و مرد به شمار می رود.

اجبار شرکتهای بیمه به رعایت برابری دیه زن و مرد

یکسال پس از تدوین طرحی برای تساوی دیه زن و مرد در مجلس ایران، در تیر ۱۳۸۷ شرکتهای بیمه ایرانی موظف شدند به زنان و مردان و همچنین، مسلمانان و غیرمسلمانان خونبهای (دیه) مساوی پرداخت کنند.

اگرچه دستور پرداخت دیه مساوی توسط شرکتهای بیمه به معنی تغییر این قانون نبود و دادگاهها در ایران همچنان خونبهای زنان را نیم مردان تعیین می کنند.

بنابراین، دیه برابر، تنها در مورد زنانی که بر اثر حوادث تحت پوشش بیمه، همچون سوانح رانندگی و مسئولیت مدنی پزشکان و حوادث ناشی از کار جان خود را از دست بدهند یا دچار جراحت و نقص عضو شوند پرداخت می شود و در مواردی همچون قتل و ایراد جرح و نقص عضو عمدی، دیه زنان همچنان نصف دیه مردان است.