ظهور چهره تازه ای در عراق: محمدجعفر صدر

محمد جعفر صدر
Image caption محمد جعفر صدر ابتدا در حوزه طلبگی کرد و سپس برای تحصیل حقوق به لندن سفر کرد

جریان سیاسی پیرو مقتدی صدر، روحانی شیعه جنجالی عراق، امروز و فردا قرار است در این کشور همه پرسی برگزار کند و نظر مردم را در مورد اینکه چه کسی را برای ریاست دولت آینده خود می خواهند جویا شود.

در عراق، نخست وزیر را مجلس تعیین می کند اما هیچیک از تشکلهای سیاسی نتوانست در انتخاباتی که هفتم مارس (شانزدهم اسفند) برگزار شد اکثریت لازم را برای اینکه بتنهایی دولت تشکیل دهد به دست بیاورد و بدین ترتیب، عراق با بحران تازه ای در تعیین سرنوشت خود مواجه شده است.

همه پرسی صدریها قرار است تنها در مناطق شیعه نشین که این جریان سیاسی در آن حضور و فعالیت دارد برگزار شود و بنابراین نتیجه آن نمی تواند بیانگر دیدگاه مردم عراق تلقی شود اما این همه پرسی در صورتی که نتیجه آن قابل اعتماد تشخیص داده شود، می تواند شاخصی از میزان محبوبیت رهبران سیاسی عراق به دست دهد و در تعیین نخست وزیر آینده، که بنابر عرف سیاسی رایج، باید شیعه مذهب باشد نقش ایفا کند.

از این رو، همه پرسی صدریها در واقع نوعی نظرسنجی است، اما به نظر می رسد هدف از این نظرسنجی بیش از آنکه آزمودن افکار عمومی باشد، به پیشبرد سیاستهای جریان صدر کمک کند.

صدریها در همه پرسی امروز پنج نامزد برای نخست وزیری معرفی کرده و یک مربع خالی هم در برگه های همه پرسی گذاشته اند تا اگر رأی دهندگان، شخص دیگری غیر از این پنج نفر را در نظر دارند نام او را در آن بنویسند.

سه تن از نامزدها سابقه نخست وزیری دارند: نوری مالکی نخست وزیر کنونی، ایاد علاوی که ائتلاف تحت رهبری اش آرای بیشتری از دیگر تشکلهای انتخاباتی به دست آورد و ابراهیم جعفری از ائتلاف ملی عراق، ائتلافی که صدریها و دیگر تشکلهای اسلامگری شیعه در آن جای داشتند.

نوری مالکی که تشکل انتخاباتی تحت رهبری اش، ائتلاف حکومت قانون، با اختلاف دو کرسی از ائتلاف عراقیه به رهبری ایاد علاوی در انتخابات عقب افتاد، نتیجه انتخابات را نپذیرفته و اصرار دارد که همچنان نخست وزیر بماند و دولتی ائتلافی با شرکت احزاب همسو با خود تشکیل دهد.

ایاد علاوی هم خود را پیروز انتخابات و تنها شخص شایسته تصدی دولت می داند.

جریان صدر هم با ادامه نخست وزیری نوری مالکی مخالف است و هم با بازگشت ایاد علاوی به کرسی صدارت، اما فرد مشخصی را هم برای نخست وزیری مشخص نکرده و در انتظار نتیجه همه پرسی ابداعی خود است.

نامزد دیگری که در همه پرسی صدریها معرفی شده، عادل عبدالمهدی، معاون رئیس جمهور و عضو مجلس اعلای اسلامی عراق است.

اما شخصیت مورد توجه در این همه پرسی، که شاید این نظرسنجی اساساً برای سنجش شانس پیش انداختن او در صحنه سیاسی عراق انجام می شود، محمدجعفر صدر است، نامی که تاکنون کمتر در عالم سیاست عراق به گوش خورده.

Image caption محمدجعفر صدر تنها پسر آیت الله سیدمحمدباقر صدر، از مراجع پیشین و علمای برجسته معاصر شیعه است

محمدجعفر صدر تنها پسر آیت الله سیدمحمدباقر صدر، از مراجع پیشین و علمای برجسته معاصر شیعه است که نخستین جنبش سیاسی شیعه را در عراق پایه گذاشت و به دستور صدام حسین اعدام شد، دوشنبه پنجم آوریل، سی امین سالگرد اعدام اوست.

محمدجعفر صدر هنگام اعدام پدر کودکی ده ساله بود، او در حوزه تحصیل کرد، به لباس روحانیت درآمد و از نزدیکان آیت الله سیدمحمد صدر، پدر مقتدی صدر شد که در عراق مرجعیت داشت و سالها زندانی بود.

آیت الله صدر دوازده سال پیش، یعنی یک سال پیش از آنکه در نجف ترور شود، محمدجعفر صدر را پنهانی به ایران فرستاد تا در قم دفتر نمایندگی برای او دایر کند، اما این دفتر پا نگرفت و محمدجعفر صدر به لبنان نقل مکان کرد.

او سپس لباس روحانیت را از تن درآورد و برای تحصیل در رشته حقوق به لندن رفت و پس از بازگشت به عراق هم دیگر هیچگاه به سلک روحانیت بازنگشت.

محمد جعفر صدر با اینکه فعالیت سیاسی چندانی نداشت، در انتخابات اخیر عراق از بغداد نامزد شد و با وجود نزدیکی به خانواده صدر، به جای پیوستن به پیروان شوهر خواهرش مقتدی صدر، به رقیب او، ائتلاف حکومت قانون پیوست.

در فهرستهای تبلیغاتی نامزدهای این ائتلاف در بغداد، نام محمدجعفر صدر بلافاصله پس از نام نوری مالکی درج شده بود و او توانست در انتخابات آرای بسیار بیشتری نسبت به سیاستمداران شناخته شده عراقی کسب کند، موفقیتی که مرهون شهرت و محبوبیت پدرش میان مردم عراق است.

محمدجعفر صدر در نخستین اعلام وجود سیاسی اش که یک ماه و نیم پیش از انتخابات در مصاحبه ای با شبکه تلویزیونی سومریه عراق بود، بر جدایی دین از دولت تأکید کرد و با اجباری شدن حجاب مخالفت ورزید، او کوشید در این مصاحبه از لحن و بیان سیاسی اسلامگرایانه و حوزوی فاصله بگیرد.

با اینکه محمدجعفر صدر در انتخابات با رقبای صدریها متحد شد، اما به نظر می رسد صدریها به نخست وزیری او تمایل دارند.

در مذاکراتی که صدریها و فرستادگان دیگر احزاب شیعه عراقی اخیراً در ایران انجام دادند هم نام محمدجعفر صدر مطرح و موافقتهایی با او ابراز شد.

صدریها در انتخابات عراق 39 کرسی از هفتاد کرسی را که ائتلاف ملی عراق به دست آورد از آن خود ساختند و از مجلس اعلا به رهبری عمار حکیم که هسته اصلی این ائتلاف بود پیش افتادند.

بدین ترتیب جریان صدر موقعیت برتری نسبت به گذشته پیدا کرده و هر کس که دولت در عراق تشکیل دهد ناگزیر است سهمی به این جریان بدهد.

نتیجه همه پرسی ای که صدریها برپا می کنند نشان خواهد داد که صدریها چقدر می توانند روی محمدجعفر صدر حساب کنند و در صحنه سیاسی عراق پشت او قرار بگیرند.

مطالب مرتبط