سیزده به در ؛ صلای بازگشت به طبیعت

آیین‌های جشن باستانی نوروز، که مراسم "چهارشنبه سوری" آغازگر آن است، با آیین "سیزده به در" به پایان می‌رسد.

در شهرها و روستاها و عشایر، رسم آن است که روز ۱۳ فروردین همه مردم خانه و سرای خود را ترک کنند و سراسر روز را به شادی و خرمی در آغوش طبیعت بگذرانند.

مردمی که پیش از این عید نوروز را جشن گرفته‌اند، باید سبزه "سفره هفت سین" را با خود به دامن دشت و دمن ببرند و به آب روان بیاندازند.

گفته‌اند که این رسم به معنای فدیه دادن به ایزدبانوی آب (ناهید یا آناهیتا) است.

مردم از کار کردن و اقدامی جدی در روز سیزده به در منع شده‌اند، زیرا با "بدشگون" بودن این روز، هیچ کار آنها فرجامی خوش نخواهد داشت. پس بهتر آن که به کنار کشت و سبزه بروند و روز را با شوخی و بازی و تفریح و سرگرمی در دامن طبیعت سپری کنند.

خانواده‌های خویشاوند، مردم در و همسایه، همگی در دشت و صحرا با هم وعده دیدار می‌گذارند؛ با خود آجیل و خوردنی و نوشیدنی می‌برند و دور بساط بزم و شادی کنار هم جشن می‌گیرند.

در کنار بازی‌ها و شوخی‌ها و تفریح‌های سیزده به در، یکی از مراسم معروف این روز آن است که دوشیزگان "دم بخت" سبزی گره می‌زنند تا هرچه زودتر خواستگاری شایسته بیابند و به خانه بخت بروند.

رسم آن است که دختران وقتی دور از نگاه دیگران، سبزه گره می‌زنند، زیر لب بگویند: "سیزده به در، سال دگر، خانه شوهر، بچه بغل".

آیینی کهن

سیزده به در آیینی دیرین است، و گویا با باوری کهن پیوند دارد که عدد ۱۳ را نحس و بدشگون دانسته است.

یکی از نویسندگان در خاطره‌ای دور (بیش از ۸۰ سال پیش) درباره این روز نوشته است:

«روز سیزده به در جایز نبود برای دید و بازدید، به یک خانه رفت؛ هم صاحب خانه به فال بد می‌گرفت و می‌گفت نحوست را به خانه من آوردند و هم رونده، نمی‌خواست مبتلا به نحوست آن خانه شود. روز سیزده به در باید به صحرا رفت. زیرا آنچه بلا در این سال بیاید، امروز مقدر و تقسیم می‌شود. پس خوب است ما در شهر و خانه خود نباشیم، شاید در تقسیم بلا، فراموش شده و از قلم بیفتیم.»

(کیوان نامه، تألیف عباسعلی کیوان، به نقل از: محمود روح‌الامینی، آیین‌ها و جشن‌های کهن در ایران امروز)

اعتقاد به نحس و ناخوشایند بودن عدد ۱۳ و ضرورت دوری جستن از آن، در بسیاری از فرهنگ‌ها و اقوام وجود دارد.

امسال سیزده به در با مراسم "جمعه مقدس" روز تصلیب عیسی مسیح، همراه شده است. این می‌تواند یادآور ریشه‌های مشترک این آیین‌های دیرین باشد.

روز عید پاک، که در اولین یکشنبه بعد از کامل شدن ماه در اعتدال بهاری برگزار می‌شود، امسال تنها به دو روز پس از مراسم سیزده بدر افتاده است.

مطالب مرتبط