ایران در هفته ای که گذشت؛ ۲۳ اردیبهشت ۸۹

اعدام شمار دیگری از شهروندان ایرانی و پیامد های آن، برگزاری نمایشگاه کتاب در تهران و حاشیه های آن، به همراه برخی از وقایع تأثیر گذار در روابط ایران با همسایگانش، از مهم ترین رخدادهای ایران در هفته گذشته بودند.

اعدام ها و پیامد های آن

روز شنبه ۱۸ اردیبهشت دادسرای عمومی و انقلاب تهران با صدور اطلاعیه ای اعلام کرد که شش قاچاقچی مواد مخدر سحرگاه همان روز در زندان قزل حصار کرج به دار آویخته شده اند.

Image caption شیرین علم هولی و فرزاد کمانگر دو تن از اعدام شدگان بودند

سازمان های بین المللی مدافع حقوق بشر می گویند که احکام اعدام در ایران در پی محاکمه هایی صادر می شود که بر اساس معیارهای بین المللی "منصفانه" محسوب نمی شود، با وجود این در اطلاعیه روابط عمومی دادسرای تهران آمده بود که محاکمه اعدام شدگان با حضور وکیل مدافع و نماینده دادستان تهران انجام شده است.

روز یکشنبه ۱۹ اردیبهشت دادسرای عمومی و انقلاب تهران با صدور اطلاعیه دیگری اعلام کرد که پنج نفر به اتهام مشارکت در بمب گذاری در مراکز دولتی و یا وابستگی به گروه پژاک در زندان اوین اعدام شده اند.

این اطلاعیه اعدام شدگان را فرزاد کمانگر، علی حیدریان، فرهاد وکیلی، شیرین علم هولی و مهدی اسلامیان معرفی، و اتهام آنان را "عملیات تروریستی از جمله بمب گذاری در مراکز دولتی و مردمی شهرهای ایران" اعلام کرد.

اما خلیل بهرامیان وکیل دو تن از اعدام شدگان گفت: "به زعم من این اتهام و حکمی که به مهدی اسلامیان داده شد منطبق با واقعیت نبوده است. در مورد فرزاد کمانگر هم می توانم بگویم که (او) انسانی صد درصد بیگناه بود که اصلا هیچ نقشی در اتهامی که به وی زدند نداشت."

آزاد زمانی، سخنگوی انجمن دفاع از زندانیان سیاسی و حقوق بشر نیز به بی بی سی فارسی گفت که اجرای این اعدام ها اعلام نشده بود و خانواده و حتی وکیل اعدام شدگان از این قضیه خبر نداشته اند.

در واکنش به این اعدام ها در لندن چند نفر که خود را اعضای حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست - معرفی کردند به ساختمان کنسولگری ایران حمله کردند و شیشه های آن را شکستند.

ده ها نفر از ایرانیان با تجمع در مقابل دفتر حفظ منافع جمهوری اسلامی در شهر واشنگتن نسبت به اعدام زندانیان سیاسی در ایران اعتراض کردند. در پاریس نیز تعدادی از معترضین دوربین های مداربسته سفارت ایران را شکستند.

بنا به گفته رضا منوچهری، یکی از بستگان شیرین علم هولی، اعتراضات پراکنده ای هم در پیرانشهر، کامیاران، سقز، مهاباد و منطقه باغ شایگان سنندج شکل گرفت که در برخی موارد به نا آرامی هایی انجامید.

به گفته او خانواده های این پنج نفر در نظر داشتند که به نشان اعتراض در برابر دانشگاه تهران تحصن کنند، اما پیش از آنکه این تصمیم خود را عملی کنند نیروهای انتظامی، منطقه مورد نظر را محاصره کردند و به این ترتیب از تحصن در برابر دانشگاه تهران باز ماندند.

در پی فراخوان گروه ها و احزاب کرد، شماری از شهرهای کردستان روز پنجشنبه را در اعتصاب به سر بردند.

در چنین شرایطی روز دوشنبه، محمود احمدی‌نژاد، رییس جمهوری ایران برای سخنرانی در جمع دانشجویان و استادان نمونه کشور به دانشگاه شهید بهشتی رفت. دانشجویان این دانشگاه در اعتراض به حضور او اجتماع کردند. برخی از فیلم های منتشر شده در یوتیوب، صحنه هایی از برخورد نیروهای امنیتی و تلاش برای متفرق کردن دانشجویان این دانشگاه را نشان می داد.

همزمان میر حسین موسوی و مهدی کروبی از رهبران مخالفان دولت این اعدام ها را مورد انتقاد قرار دادند. آقای موسوی بیانیه ای منتشر کرد و اعلام اعدام ناگهانی این زندانیان را "شبیه روند ناعادلانه ای" دانست که "در طول ماه های اخیر منجر به صدور احکام شگفت آور برای عده زیادی" از شهروندان ایرانی شده است.

آقای کروبی نیز در این باره گفت:" اعدام این افراد در شرایطی صورت گرفته است که هیچکس از چند و چون پرونده آنها با خبر نیست و جرم آنها به دلیل علنی نبودن دادگاه و عدم رعایت آیین دادرسی و قانون، برای کسی محرز نشده است."

اگرچه این اعدام ها در ظاهر ارتباطی با رخدادهای پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری نداشت، با این حال برخی از ناظران سیاسی، به ویژه زمان اعدام این پنج نفر را با نزدیک بودن سالگرد انتخابات بی ارتباط نمی دانند.

این ناظران بالا رفتن آمار اعدام ها و اجرای دسته جمعی احکام اعدام در زمان های خاص را نوعی نمایش قدرت و ایجاد فضای رعب تلقی می کنند، تا آنجا که سازمان عفو بین الملل چندی پیش در گزارش سالانه خود در مورد مجازات اعدام، مقامات ایران را به "استفاده از اعدام به عنوان یک ابزار سیاسی" متهم کرد.

نمایشگاه کتاب تهران

Image caption برخی کتاب ها از نمایشگاه کتاب جمع آوری شدند

جلوگیری از ارایه برخی کتاب ها یا جمع آوری آنها در کنار تدابیر شدید امنیتی، مهم ترین خبرهای بیست وسومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران بوده اند.

اگر چه بنا به گزارش ها، کتاب ها و آثار منتشر شده بیش از دوهزار ناشر داخلی و خارجی در این نمایشگاه عرضه می شود، اما به نظر می رسد از ارائه طیف وسیعی از آثار منتشر شده پیشین در این نمایشگاه جلوگیری شده، و بسیاری از کتاب ها نیز پس ازعرضه جمع آوری شده اند.

از یک سو، امسال وزارت فرهنگ و ارشاد، به تعدادی از ناشران ایرانی اجازه شرکت در نمایشگاه کتاب تهران را نداد. مسئولان نمایشگاه بین المللی کتاب تهران حتی از حضور انتشارات آثار آیت الله محمد بهشتی، از نزدیک ترین یاران آیت الله خمینی، در این نمایشگاه جلوگیری کردند.

از سوی دیگر، برابر آیین نامه نمایشگاه کتاب امسال، تنها کتاب هایی مجوز فروش در نمایشگاه را دارند که مجوز آخرین چاپ آنها بعد از سال ۸۴ صادر شده باشد. البته کتاب های مرجع مشمول این قاعده نیستند. بنابراین کلیه کتاب هایی که در سال های پیش از ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد اجازه نشر داشته اند، در صورتی که در سال های اخیر تجدید چاپ نشده باشند، عملا شانسی برای ورود به نمایشگاه ندارند.

علاوه بر آن، کتاب هایی نیز از غرفه های نمایشگاه جمع آوری شده که در سال های اخیر تجدید چاپ شده اند و برابر آیین نامه مشمول ممنوعیت فروش در نمایشگاه نیستند.

مجوز آخرین چاپ رمان های "سمفونی مردگان" و " سال بلوا" نوشته عباس معروفی، نویسنده ایرانی ساکن آلمان به ترتیب در سال های ۸۸ و ۸۶ صادر شده، اما مسئولان نمایشگاه از انتشارات ققنوس، ناشر این کتاب ها، خواسته اند آنها را از غرفه خود جمع آوری کند.

همچنین بر اساس پاره ای از گزارش ها، از ناشران ارائه دهنده آثار آیت الله حسینعلی منتظری و آیت الله یوسف صانعی، مراجع تقلید شیعه، و محسن کدیور، روشنفکر دینی، خواسته شد که از عرضه کتاب های آنان خودداری کنند.

پیشتر محسن پرویز، معاون فرهنگی وزارت ارشاد و رئیس نمایشگاه کتاب، محرومیت ناشران از حضور در نمایشگاه را نوعی "جریمه‌ی ناشران متخلف" دانست و هشدار داد کسی از نمایشگاه کتاب سوء استفاده سیاسی نکند.

او تصریح کرد که نیروهای امنیتی و انتظامی "به طور محسوس و نامحسوس" نمایشگاه را کنترل خواهند کرد.

آقای محمود سالاری، مدیر کمیته ناشران هم درباره ممنوعیت عرضه کتاب‌هایی مثل آثار هوشنگ گلشیری، صادق هدایت و فروغ فرخزاد در نمایشگاه کتاب و خواندن این کتاب‌ها را سبب "دورشدن از روحیه‌ خودباوری از انسان و تزریق روحیه‌ یأس و بدبختی" دانست.

اما محسن کدیور با اشاره به جمع آوری کتاب های آیت الله منتظری و آیت الله صانعی و همچنین ممانعت از غرفه داشتن ناشر آثار آیت الله بهشتی گفت: "در سال های قبل سانسور کتاب مخصوص دگراندیشان، اعم از غیر دینی و دینی، بود. اما در نمایشگاه امسال هر کسی که در یک سال اخیر به نحوی از انحا با جنبش سبز مردم ایران همراه بوده، کتاب هایش از نمایشگاه جمع شده یا می شود."

پیامدهای اعدام اتباع افغانستان

Image caption تظاهرکنندگان به اعدام اتباع افغان در ایران اعتراض داشتند

به دنبال برگزاری یک سلسله تظاهرات اعتراضی در مقابل سفارت ایران در کابل، صبح شنبه ۱۸ اردیبهشت مجلس نمایندگان افغانستان زلمی رسول، وزیر امور خارجه این کشور را فراخواند تا در مورد اعدام مهاجران افغان در ایران، توضیح بدهد. محمد یونس قانونی، رئیس مجلس نمایندگان افغانستان از او پرسید: "چند نفر افغان در ایران محکوم به مجازات هستند؟"

پیش از آن دولت افغانستان اعلام کرده بود که شش نفر از شهروندان این کشور در ایران اخیرا اعدام شده اند. در گزارش ها، جرم آنان قاچاق مواد مخدر اعلام شده بود. اما شماری از نمایندگان مجلس افغانستان ادعا کردند که حدود چهل نفر از افغان ها اخیرا در ایران اعدام شده اند.

در اواخر اسفند ماه گذشته نیز هیاتی از مجلس نمایندگان افغانستان که برای بررسی وضعیت مهاجران افغان به ایران آمد، پس از بازگشت گزارش کرد که بیش از ۳۰۰۰ افغان در زندان های ایران بر اساس حکم قطعی به اعدام محکوم شده اند. اما مقام های ایران این ادعا را غیر صحیح و "عاری از واقعیت" اعلام کردند.

پس از اعدام شمار نامعلومی از پناهجویان افغان به حکم مقامات قضایی ایران، بار دیگر بحث بر سر تعداد اعدام شدگان افغان در ایران و جرایم آنان، در رسانه های داخل افغانستان بازتاب گسترده ای یافت.

گروهی از شهروندان افغانستان با اجتماع در برابر سفارت ایران در کابل از مقامات دولتی ایران خواستند تا "اعدام" پناهجویان افغان را متوقف کنند. تظاهرکنندگان در شعارهای خود "استبداد، چه در کابل، چه در تهران" را محکوم کردند و تصاویر برخی از مقامات ایرانی را به آتش کشیدند.

در واکنش به این رخدادها، فدا حسین مالکی، سفیر ایران در افغانستان آن را سناریویی خواند که ریشه در برخی سفارتخانه‌ها دارد.

رامین مهمانپرست، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز انگشت اتهام را به طرف "برخی از کشورهای فرا منطقه ای" نشانه رفت که دست به جوسازی و غبارآلود کردن فضا زده اند. او تظاهرات کابل را با بازداشت رهبر گروه جندالله، از گروه های مخالف جمهوری اسلامی، مرتبط دانست.

عبدالمالک ریگی، رهبر گروه شورشی جندالله در اوایل اسفند ماه گذشته به وسیله نیرو های امنیتی ایران دستگیر شد. در آن زمان محمد بخش عباسی، سفیر پاکستان در تهران گفت که کشورش در دستگیری عبدالمالک ریگی به ایران کمک کرده، هرچند او "خارج از پاکستان" بازداشت شده است.

سه شنبه این هفته آقای عباسی، سفیر پاکستان در تهران مورد حمله قرار گرفت و از ناحیه سر مجروح شد. مقامات ایرانی ضارب را یک جوان افغان ۲۱ ساله معرفی کردند که دستگیر شده است.

همزمان اعلام شد که در دو ماه اخیر، بیش از هشتاد هزار پناهجوی افغان از ایران به شکل اجباری اخراج شده اند.

کشف شبکه جاسوسی در کویت

روز سه شنبه ۲۱ اردیبهشت اعلام شد که مقامات بحرینی یک تبعه این کشور را به اتهام جاسوسی برای ایران دستگیر کرده اند، ایران بار دیگر این اتهام را از اساس ساختگی خواند.

نخستین بار، روز یازدهم اردیبهشت روزنامه کویتی القبس خبر کشف یک شبکه جاسوسی وابسته به سپاه پاسداران ایران را منتشر کرد.

در این گزارش آمده بود که بعضی از افراد دستگیر شده از کارمندان وزارت دفاع و اطلاعات کویت بوده اند و ماموریت داشته اند در مورد پایگاه های نظامی آمریکا در کویت و بعضی از نهادهای حساس نظامی در این کشور برای سپاه پاسداران ایران اطلاعات جمع آوری کنند.

رامین مهمانپرست، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در واکنش به این خبر، آن را "بی پایه و اساس" و انتشار آن را بخشی از تبلیغات منفی علیه جمهوری اسلامی ایران دانست.

اما پس از آنکه شماری از نمایندگان مجلس این کشور خواستار اخراج سفیر ایران از کویت شدند، مقام های دولتی کویت نیز متلاشی شدن یک گروه جاسوسی وابسته به سپاه پاسداران ایران را تایید کردند.

دوشنبه ۲۰ اردیبهشت صالح العثمان، دادستان کل کویت انتشار خبرهای مربوط به 'شبکه جاسوسی ایران' را ممنوع اعلام کرد. همزمان علی لاریجانی، رییس مجلس ایران نیز روابط ایران و کویت را از عمیق ‌ترین روابط در منطقه توصیف کرد.

از سوی دیگر اعلام شد نام فردی که در بحرین دستگیر و به جاسوسی متهم شده، در جریان بازجویی از اعضای شبکه جاسوسی در کویت به دست آمده است. معاون حقوقی وزارت کشور کویت هم، صدمه زدن به امنیت هر کشور حاشیه خلیج فارس را حمله به کل کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس دانست.

ترکیه و میانجیگری بین ایران و غرب

Image caption وزیر امورخارجه ترکیه در تهران گفته بود که خواهان کمک برای پایان دادن به مناقشه میان ایران و کشورهای غربی است

ترکیه روز شنبه ۱۸ اردیبهشت میزبان منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران و روز دوشنبه ۲۰ اردیبهشت میزبان اجلاس فوق‌العاده کمیته اجرایی اتحادیه مجالس کشورهای عضو کنفرانس اسلامی بود.

آقای متکی در ترکیه گفت که از پیشنهاد مذاکره ایران و نماینده ۱+۵ در ترکیه استقبال می کند. علی لاریجانی، رئیس مجلس ایران هم ابراز امیدواری کرد که مسائل هسته ای از طریق دیپلماتیک حل شود و تلاش های صورت گرفته از سوی مقامات ترکیه به سرانجام روشنی برسد.

پیشتر نیز ترکیه برای میانجیگری میان ایران و کشورهای غربی برای پایان دادن به مناقشه هسته ای اعلام آمادگی کرده بود.

احمد داوود اوغلو، وزیر امورخارجه ترکیه در تهران گفته بود که کشورش در پی کمک به احیای تلاش های دیپلماتیک برای پایان دادن به مناقشه میان ایران و کشورهای غربی است.

آمریکا از "تلاش های سازنده" ترکیه استقبال کرده بود.

اینک وزیر امور خارجه ایران گفته است: "اگر همه طرف ها، یعنی مشخصا گروه وین شامل آمریکا، روسیه، فرانسه و آژانس بین المللی انرژی اتمی آمادگی خود را برای مذاکره اعلام کنند، می توانیم در مورد مکانیسم اجرایی شدن این پیشنهاد به گونه ای که برای همه طرف ها اعتمادساز باشد به یک فرمول مقبول برسیم ."