زبان اعتراض شعرا و نویسندگان ایران

Image caption در یک سال گذشته اشعار زیادی تحت تاثیر حوادث بعد از انتخابات ایران منتشر شده است

نویسندگان و شاعران ایرانی در یک سال گذشته با معترضان به نتایج انتخابات همراه و همگام بودند. برخی از مطالب و اشعار نویسندگان و شاعران در سطح وسیعی به خصوص در اینترنت منتشر شد.

به دنبال حوادث بعد از انتخابات ۲۲ خرداد سال گذشته برخی نهادهای صنفی نظیر کانون نویسندگان ایران بارها در اعتراض به کشته شدن معترضان در خیابان، اعمال خشونت و شکنجه آنها در زندان بیانیه هایی صادر کردند.

اما محصول فکری شعرا بیشتر به چشم آمد و شعر زبان اعتراض بسیاری از شاعران و نویسندگان معاصر ایران شد. در واکنش به بسیاری از وقایع بعد از انتخابات اشعار زیادی سروده شد.

سیمین بهبهانی شاعر ایرانی در واکنش به وقایع بازداشتگاه کهریزک و انتشار خبر تجاوز و آزار جنسی به معترضان بازداشت شده در این بازداشتگاه چنین سرود.

سجاده فرش عنف و تجاوز ای داعیان شرع خدا را بر قتل عام دین و مروت دست که بسته چشم شما را الله اکبر است که هر شب همراه جان آمده بر لب آتش فکن به بال شیاطین کرده است پاره پاره فضا را از شرع غیر نام نمانده است وز عرف جز حرام نمانده است بر مدعا گواه بیارم جسم ترانه قلب ندا را

محمد شمس لنگرودی شاعر و عضو کانون نویسندگان ایران هم برای ندا آقا سلطان دختر جوانی که در جریان درگیری های بعد از انتخابات کشته شد نوشت.

دخترم سنت شان بود زنده به گورت کنند تو کشته شدی ملتی زنده به گور می شود. ببین که چه آرام سر بر بالش می گذارد او که پول مرگ تو را گرفته شام حلال می خورد. تو فقط ایستاد ه بودی و خوشدلانه نگاه می کردی که به خانه ات بر گردی اما دیگر اتاق کوچک خود را نخواهی دید دخترم و خیل خیال های خوش آینده بر در و دیوارش پرپر می زنند.

اما تا چه میزان نویسندگان ایرانی از جنبش سبز و دامنه اعتراضات مردمی تاثیرگرفتند؟

منیرو روانی پور نویسنده ایرانی مقیم آمریکا در این باره گفت: "اولین داستانی را که در همان دوران انتخابات می گذشت در وبلاگم چاپ کردم که متاسفانه آن وبلاگ سانسور شد. ولی نگاه کنید به شعرهای گراناز موسوی، به شعرهای شمس لنگرودی، پگاه احمدی و خیلی شاعران دیگر. ببینید چقدر سریع واژه ها را می گیرند، واژه هایی که خاص جنبش سبز است. فرهنگ جنبش سبز را می گیرند و به شکل شعر ارائه می دهند."

خانم روانی پور از زاویه دیگری هم به ماجرا نگاه می کند و از تاثیر ادبیات کلاسیک بر جنبش سبز سخن می گوید.

او در ادامه افزود: "به نظر من جنبش سبز به نوعی از آیین های ملی ما و همچنین از کتاب شاهنامه فردوسی رمزگشایی کرد. وقتی خیلی کوچک بودم همیشه تعجب می کردم که رستم با چنین قدرتی و توانی کیست و چطور ممکن است انسانی اینقدر توانایی داشته باشد؟"

او گفت: "جنبش سبز نشان داد که رستم همه مردم ایران هستند وقتی اعتراض می کنند و یک پارچه به خیابان ها می آیند و یا یکپارچه روی پشت بام ها فریاد می زنند. و این رمزگشایی از شخصیت رستم برای من جالب بود. ضمن اینکه این جنبش به من نشان داد شاهنامه فردوسی فقط اسطوره نیست و تاریخ ماست."

خانم روانی پور به داستان ضحاک و کاوه آهنگر در شاهنامه فردوسی هم اشاره کرد و گفت: "صبوری، مقاومت و همه این واژه ها را جنبش سبز برایمان در متون کلاسیک و در شاهنامه فردوسی معنا می کند. ضمن آنکه جنبش سبز با خودش یک فرهنگ می آورد. این فرهنگ تازه نمی تواند جدا از ادبیات باشد."

او افزود: "برای اولین بار می فهمیم آیین های مذهبی و ملی ما هر دو می توانند به عنوان یک اسلحه برنده در مقابل جباریت قرار بگیرند. در نتیجه جنبش سبز به نظر من یک جنبش فرهنگی هم می تواند باشد."

این تنها شاعران ایرانی نبودند که تحت تاثیر اتفاقات بعد از انتخابات قرار گرفتند. هر چند داستان و یا رمانی تا کنون در رابطه با ماجراهای اخیر منتشر نشده اما صدها شعر و متن ادبی در فضای مجازی و اینترنت، در وبلاگ ها و سایت های وابسته به مخالفان دولت و همچنین در شبکه های اجتماعی چون فیس بوک منتشر شد.

محمود دولت آبادی در همین رابطه گفت: "از خبرهایی که می رسد شنیده ام که جوان ها در وبسایت ها و صفحات مجازی می نویسند. فقط امیدوارم نویسندگان ما از جامعه خودشان فاصله نگرفته باشند و قطعا می شود چنین امیدی داشت. چرا که نویسنده اگر از جامعه خودش فاصله گرفته باشد پس دیگر چه باید بنویسد؟"

هنوز یکسال بیشتر از حوادث بعد از انتخابات جنجال برانگیز ایران نگذشته است و این زمان کوتاهی برای چاپ اثری ادبی تاثیر گرفته از اتفاقات سال گذشته است. شاید مواد خام ادبی زیادی در اختیار نویسندگان باشد اما به اعتقاد بسیاری این تجربیات در طول زمان باید در ذهن نویسنده ته نشین شده و بعد به اثر ادبی تبدیل شود.

به عنوان مثال همانطور که تاریخ ادبیات جهان نشان می دهد هنوز بعد از گذشت بیش از شصت سال از جنگ جهانی دوم نویسندگانی در اروپا تحت تاثیر این واقعه داستان و رمان می نویسند.

از سوی دیگر مشکل ممیزی و سانسور کتاب در ایران هم باعث شد تا کنون شعر، رمان و یا داستانی در این رابطه منتشر نشود.

هر چند در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران کتابی با عنوان "جنبش سبز مخملی" حاوی کاریکاتورهای مازیار بیژنی و نوشته های حسین قدیانی توسط موسسه فرهنگی خاکریز ایمان و اندیشه از حامیان دولت با نگاهی انتقادی به جنبش سبز منتشر شد.

به دنبال حوادث بعد از انتخابات رسانه های چاپی محدودی در اختیار مخالفان دولت قرار داشت و سایت های اینترنتی، وبلاگ های شخصی و شبکه های اجتماعی چون فیس بوک و توئیتر جایگزین مطبوعات شده و کار خبررسانی را به عهده گرفتند. در این گذار شکل چاپ متون ادبی هم تغییر کرد و متون و اشعار زیادی به جای چاپ توسط ناشران، در فضای مجازی و اینترنت منتشر شدند.

مطالب مرتبط