آهنگسازان معترض، پرکارترین هنرمندان پس از انتخابات ایران

Image caption گروه کیوسک از جمله گروه های موسیقی بود که در حمایت از معترضان در ایران کنسرت هایی برگزار کرد

دامنه اعتراضات به نتایج انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته ایران هنرمندان را هم تحت تاثیر قرار داد.

موسیقیدانان و خوانندگان، سرودها و آهنگ های زیادی را در واکنش به حوادث بعد از انتخابات منتشر کردند. در این میان بسیاری از کنسرت های خارج از ایران هم توسط خوانندگان و آهنگسازانشان در حمایت از جنبش اعتراضی ایران سبز شد.

آفتابکاران جنگل یکی از سرودهایی بود که در بسیاری از گردهمایی های اعتراضی و حتی مراسم سوگواری کشته شدگان حوادث بعد از انتخابات ریاست جمهوری ایران شنیده می شد.

این سرود، زمانی نشان سازمان چریک های فدایی خلق بود و استفاده هواداران میرحسین موسوی از نسخه تازه آن در جریان تبلیغات انتخاباتی، با اعتراض هواداران سازمان فدائیان خلق همراه شد.

اما بسیاری از این معترضان، بعدا که این سرود با تغییراتی مورد استفاده هواداران جنبش اعتراضی ایران (موسوم به جنبش سبز) قرار گرفت، از آن استقبال هم کردند، چرا که آرایش سیاسی جامعه ایران اکنون دیگر به کلی دگرگون شده بود.

پژمان اکبرزاده پیانیست و پژوهشگر موسیقی در گفت و گو با بخش فارسی رادیو بی بی سی در مورد تاریخچه این سرود گفت: "آهنگی که در ایران به نام سرود آفتابکاران یا سر اومد زمستون معروف شده، در واقع یک اثر ارمنی است به نام ساری سیرون یار که در ارمنستان بارها به شکل‌های گوناگون اجرا شده و می‌شود."

آقای اکبرزاده در ادامه به شعر فارسی که چریک های فدایی خلق روی این اثر گذاشتند هم اشاره کرد.

او گفت: "این قطعه به عنوان سرود آفتاب کاران در ایران معروف شد، در صورتی که نه موسیقی آن مربوط به ایران یا چریک‌های فدایی خلق است و نه اینکه اساسا فرم مارش‌گونه دارد. اینکه به آن گفته‌اند سرود، احتمالاً به خاطر محتوای سیاسی شعر و احساسات انقلابی است."

آقای اکبر زاده در اشاره به نسخه ای از آفتابکاران که مورد استفاده حامیان میرحسین موسوی بود، می گوید که نگرش سیاسی سازندگان این نسخه جدید هیچ پیوندی با چریک های فدایی خلق ندارد.

او افزود: "در این نسخه تازه، سعی شده از بابت موسیقی همراهی کننده‌ی صدا، فضای نو تر و جوان‌پسندتری ارائه شود و حتا از صدای سازهای کوبه‌ای، شبیه به غرش استفاده شده که شاید حالت‌های حماسی و آزادی خواهانه را القا کند."

آقای اکبرزاده گفت: "به نظر من محبوبیت این ترانه را می‌توان از زاویه‌های موسیقایی و اجتماعی دید. از جنبه موسیقی، ساختار این کار، از بابت جمله‌های ساده، کوتاه و روان موزیکال‌اش به ساختار یک سری از ترانه‌های محبوب محلی ایران شباهت دارد. همچنین آهنگ، از کشور همسایه‌ی ما، ارمنستان می‌آید که با آن ریشه‌های مشترک زیادی داریم و ایرانیان با موسیقی این کشور به راحتی رابطه برقرار می‌کنند."

او گفت: "در کنار این موضوع، شعر پارسی این ترانه است که به لحاظ احساسی، خیلی از ایرانیان را دگرگون می‌کند. این شعر، ماندگار شد چون اختناق در ایران ماندگار شد. چون این شعر از آرزوی مردم در ایران صحبت می‌کند که می‌خواهند کشوری آزاد و یک زندگی صلح آمیز داشته باشند."

با ملتهب تر شدن فضا بعد از انتخابات نسخه جدیدتری از آفتابکاران جنگل منتشر شد و مطابق با حال و هوای اعتراضات در سال گذشته چند عبارت به آن افزوده شد. این عبارات بیانگر اعتراض به نتایج انتخابات، خشونت و سرکوب معترضان است.

موسیقی اعتراضی بعد از انتخابات به آفتابکاران جنگل ختم نشد. هر اتفاق و اعتراض در سال گذشته تبدیل به آهنگ و سرودی شد.

محمود احمدی نژاد در جشنی که روز ۲۴ خرداد ماه و به مناسبت اعلام پیروزی او در دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران در میدان ولیعصر تهران برگزار شد، معترضان به نتایج انتخابات را "خس و خاشاک" خواند. این سخنان واکنش های زیادی را برانگیخت. از جمله حامد نیک پی آهنگساز و خواننده ایرانی مقیم آمریکا چند روز بعد آهنگ "خس و خاشاک" را ارائه کرد.

از دیگر حوادثی که واکنش آهنگسازان زیادی را برانگیخت کشته شدن ندا آقا سلطان از معترضان به نتایج انتخابات در جریان درگیری های خیابانی بود.

ندای وطن از جمله آهنگ هایی بود که در مرگ ندا آقا سلطان خوانده شد.

علیرضا یکی از سه سازنده این اثر گفت: "این سرود را برای دلخوشی خودمان ساختیم. سیل خبرها و ویدئوها از ایران سرازیر شده بود و ما هیچ کاری نمی توانستیم بکنیم. فکر کردیم تنها کاری که می توانیم انجام دهیم این است که آهنگ کوچکی بسازیم. هر چند که هیچ کدام از ما تخصص و یا استعداد خاصی در این زمینه نداشت."

او افزود: "یک شبه آهنگ را همین طور که در خیابان قدم می زدیم نوشتیم و بعد با یک دوربین هندی کم صدا را ضبط کردیم و با یک کیبرد، موسیقی را نواختیم و سه نفری آن را خواندیم. بعد هم آن را در اینترنت گذاشتیم. حداقل یک ذره دل خودمان را خوش کردیم."

شاهین نجفی موسیقی دان و خواننده ایرانی است که قبل از مهاجرت به آلمان سرپرست یک گروه زیر زمینی در ایران بود. او هم از جمله آهنگسازانی بود که نسبت به کشته شدن ندا واکنش نشان داد.

آقای نجفی نقش موسیقی در اتفاقات بعد از انتخابات را این طور توصیف می کند: "ما در ایران با سانسور و خفقان روبرو هستیم. یعنی آن حرف هایی که باید زده شود را موسیقی و هنر ما نمی تواند به راحتی بزند. این مسئولیت به دوش کسانی می افتد که در شرایطی هستند که آزادی بیان کردن این حرف ها را دارد."

او گفت: "جوانان، دانشجویان و یا کسانی که با تمام وجودشان این دردها را احساس می کند زمانی که از زبان یک هنرمند خارج از کشور آن را می شنوند امید پیدا می کنند و قدرت اعتراض درونشان به بار می نشیند. از طرفی احساس می کنند که حرف هایی را که خودشان نمی توانند بزنند، هنرمندان دیگر می زنند".

سازندگان اکثر موسیقی های اعتراضی ساخته شده در ایران ناشناس بوده اند و تا کنون هم ناشناس مانده اند.

در این میان البته آریا آرام نژاد که در اعتراض به حوادث روز عاشورا آهنگ "علی برخیز" را سرود، بازداشت شد و چهل و چهار روز را در انفرادی گذراند.

ده ها موسیقی اعتراضی به دنبال حوادث بعد از انتخابات ایران در حمایت از معترضان و علیه خشونتی که بر آنها اعمال شد توسط بسیاری از چهره های موسیقی ایران و جهان سروده شد.

از بزرگان موسیقی ایران همچون محمدرضا شجریان گرفته تا گروه های موسیقی و خوانندگان پرآوازه ایرانی خارج از کشور چون محسن نامجو، کیوسک، آبجیز، گوگوش، سیاوش قمیشی، داریوش، اندی و چند خواننده دیگر نسبت به اعمال خشونت علیه معترضان در ایران آهنگ هایی ارائه کردند.

حتی گروه سرشناسی چون یوتو و خوانندگان معروفی چون جان بن جوی و جون باوئز هم در حمایت از مردم ایران از رنگ سبز استفاده کردند یا آواز خواندند.

نقش موسیقی در بیان اعتراض تنها شامل ایران و مسائل کنونی اش نیست. ترانه های اعتراضی در دهه شصت میلادی صدای اعتراض جنبش های چپ را به گوش مردم جهان رساند و بسیاری از مردم در سراسر دنیا از طریق ترانه های اعتراضی با مسائل کشورهای آمریکای لاتین آشنا شدند.

مطالب مرتبط