ایران در هفته ای که گذشت؛ ۷ خرداد ۱۳۸۹

اردوغان
Image caption رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه تلاش های زیادی برای افزایش تاثیر توافق تهران انجام داده است.

ادامه واکنش ها نسبت به بیانیه تهران در مورد مناقشه هسته ای ایران با غرب، واکنش ها نسبت به مناسبت های خردادماه و اقداماتی در مورد وضعیت پوشش بانوان از مهم ترین رخدادهای ایران در هفته گذشته بودند.

پرونده هسته ای: مذاکره، مکاتبه و مناقشه

روز شنبه اول خرداد ماه رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه در نامه ای به سران بیست و پنج کشور جهان، توافق نامه تهران را که پیش تر میان این کشور، برزیل و ایران امضا شده بود، "مهم ترین قدم برای حل و فصل مناقشه هسته ای ایران از طریق دیپلماتیک" خواند.

در این نامه که برای سران کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل، آلمان و برخی از کشور های منطقه و همسایه ترکیه فرستاده شد، از همه خواست که با خوشبینی به این توافق نگاه کنند.

بر اساس بیانیه ای که روز دوشنبه ۲۷ اردیبهشت در تهران به امضا رسید، هزار و دویست کیلوگرم اورانیوم کم غنی شده، از ایران به ترکیه منتقل و سپس با سوخت راکتور تحقیقاتی تهران، مبادله می شود.

پیش تر نیز رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه در نامه ای به باراک اوباما، رییس جمهوری آمریکا از او خواست تا توافقی را که ترکیه و برزیل برای مبادله سوخت اتمی با ایران به دست آورده اند، نادیده نگیرد. او تأکید کرد که این توافق می تواند به این مناقشه پایان دهد.

آقای اردوغان همچنین در یک تماس تلفنی با محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران گفت که ترکیه تا رسیدن به نتیجه مطلوب به رایزنی های بین المللی خود ادامه خواهد داد. روز دوشنبه سوم خرداد اعلام شد که سفیران کشورهای ایران، ترکیه و برزیل در وین، نامه رسمی ایران در باره مفاد توافق مبادله سوخت هسته ای را به مدیر کل آژانس بین المللی انرژِی اتمی تحویل داده اند.

همزمان فیلیپ کراولی، سخنگوی وزارت امورخارجه آمریکا گفت: "این طرح ارزش خود را نسبت به نه ماه قبل تا حدودی از دست داده است، به این دلیل که ایران بالاخره امروز رسما به پیشنهاد اول اکتبر گذشته پاسخ داده است، اما در همین حال میزان اورانیوم غنی شده خود را عملا دو برابر کرده است".

کاخ سفید هم اعلام کرد که باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا در دیدار با سعد حریری، نخست وزیر لبنان "بر اهمیت تلاش ها برای اطمینان از اطاعت ایران از تعهدات بین المللی اش درباره منع گسترش (سلاح های اتمی)" تاکید کرده است.لبنان در ماه جاری (مه) ریاست دوره ای شورای امنیت سازمان ملل متحد را برعهده دارد.

با وجود اعلام رسمی بیانیه تهران به آژانس بین المللی انرژِی اتمی و رایزنی های ترکیه، تلاش ها برای تصویب قطعنامه تحریم های شدیدتر علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل، همچنان ادامه دارد.

روز سه شنبه چهارم خرداد روزنامه آرمان در مقاله ای با عنوان «مصاف جدید ایران و غرب» به قلم حسین علایی نوشت که آمریکا و کشورهای اروپایی به دنبال آن هستند تا اجماعی را برای صدور قطعنامه جدید و تحریم‌های هوشمند به وجود آورند.

در سخنرانی الیزابت دوم، ملکه بریتانیا به مناسبت بازگشایی مجلس عوام، که تبیین کننده برنامه دولت این کشور است، نیز به نگرانی های بین المللی ناشی از برنامه هسته ای ایران و اقدام برای رفع این نگرانی ها اشاره شد.

هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا هم که به چین سفر کرده بود، بار دیگر گفت، نامه ایران به آژانس بین المللی انرژی اتمی که در مورد موافقتنامه هسته ای اخیر این کشور با ترکیه و برزیل نوشته شده، به نگرانی های جامعه جهانی در مورد برنامه هسته ای ایران پاسخ نمی دهد.

او پس از بازگشت از چین نیز گفت آمریکا با برزیل بر سر نحوه حل مناقشه موجود اختلافات جدی دارد.

اما یانگ جیه چی، وزیر امور خارجه چین ضمن حمایت از تحریم ها علیه ایران، گفت: "مذاکرات در شورای امنیت سازمان ملل در مورد پرونده اتمی ایران، به معنای پایان تلاش های دیپلماتیک در این زمینه نیست".

البته بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد هم بار دیگر از میانجیگری برزیل و ترکیه استقبال کرد و آن را یک "قدم مثبت" دانست.

در واکنش به تلاش های آمریکا برای تشدید تحریم ها علیه ایران، روز یکشنبه دوم خرداد علی لاریجانی، رئیس مجلس ایران گفت که اگر آمریکا درصدد بهره برداری از بخش هایی از توافقنامه مبادله سوخت باشد و در شورای امنیت "دست به ماجرا جویی بزند" ایران در تصمیم خود تجدید نظر خواهد کرد. او تأکید کرد: " حمایت مجلس از بیانیه تهران منوط به رعایت همه شروط آن است."

همزمان محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران نیز از روسیه به دلیل عدم حمایت از بیانیه اخیر تهران برای مبادله سوخت اتمی انتقاد کرد.

Image caption سرگئی لاوروف، وزی امور خارجه روسیه اظهارات آقای احمدی نژاد در مورد رفتار روسیه را "اظهاراتی احساسی" دانسته است.

او سه روز بعد، بار دیگر با انتقاد از حمایت روسیه از پیش نویس قطعنامه تحریم های جدید علیه ایران گفت: "ما نباید ببینیم که همسایه ما (روسیه) در مواقع حساس در کنار کسانی قرار می گیرد که سی سال است با همه توان علیه ملت ما دشمنی کرده اند. این قابل توجیه و قابل قبول ملت ایران نیست".

چند ساعت بعد، در واکنش به سخنان او، سرگئی پیریخودکو، مشاور ارشد سیاست خارجی دولت روسیه گفت: "دولت روسیه هرگونه افراط گرایی سیاسی، عدم شفافیت و غیرقابل پیش بینی بودن تصمیم گیری های مقامات ایران را نمی پذیرد."سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، هم سخنان محمود احمدی نژاد را " اظهاراتی احساسی" تعبیر کرد.

آقای لاوروف در عین حال گفت که روسیه در مورد تعهد ایران نسبت به اجرای توافق با برزیل و ترکیه برای مبادله سوخت اتمی، اطمینان کامل ندارد.

آقای احمدی نژاد نیز بار دیگر گفت: " روسیه که دوست و همسایه ماست، نباید سیاسی کاری کند،.."

او در گفتگو با رادیو و تلویزیون محلی استان کرمان با اشاره به بیانیه تهران گفت که برخی کشورها مانند آلمان از این بیانیه استقبال کردند، فرانسه نسبت به آن تمایل نشان داد اما بریتانیا و به خصوص اسرائیل از این توافق عصبانی شده اند.

از سوی دیگر میر حسین موسوی از رهبران مخالفان دولت ایران، بدون اشاره به بیانیه تبادل سوخت هسته ای " توافق های شبه ترکمنچای" را نتیجه اجتناب ناپذیر "رسوخ تفکر خرافی" در دولت دانست.

قرارداد ترکمنچای به دنبال شکست ایران در دوره دوم جنگ های ایران و روسیه، در زمان فتحعلی شاه قاجار، بین دو کشور به امضا رسید. به موجب این قرار داد بخش هایی از خاک ایران و حق قضاوت کنسولی به روسیه واگذار، و ایران متعهد به پرداخت غرامت شد.

'خرداد؛ ماه مردم'

روز شنبه اول خرداد، محمد خاتمی، رئیس جمهوری پیشین ایران، در دیدارش با جمعی از دانشگاهیان به مناسبت سالگرد انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶، به چند مناسبت تاریخی مختلف در ماه خرداد اشاره کرد و خرداد را «ماه مردم» خواند.

Image caption رییس جمهوری پیشین ایران خرداد را ماه مردم نامید و تظاهرات معترضان به نتایح انتخابات را در سال گذشته "اوج حضور مدنی" مردم دانست.

او که پیش تر، سال ۸۹ را سال بحران‌های اجتماعی خوانده بود، اینک ابراز امیدواری کرد که خرداد امسال "سرشار از امید و نشاط" باشد. آقای خاتمی تظاهرات گسترده معترضان به نتایج انتخابات در روز ۲۵ خرداد سال گذشته را "اوج‌ حضور مدنی مردم و طرح مسالمت‌آمیز خواست‌ها و اعتراض‌ها و پرهیز از خشونت" توصیف کرد.

همزمان مهدی کروبی، یکی از رهبران مخالفان دولت ایران در نامه ای خطاب به آیت الله موسوی اردبیلی، از مراجع تقلید شیعه و از رؤسای پیشین قوه قضاییه، از شرایط فعلی کشور ابراز تاسف کرد.

او نوشت که قوه قضائیه به ابزار حاکمیت و نهاد های امنیتی و نظامی تبدیل شده، و "هیچ مرجع قضایی که پناهگاه مردم باشد" وجود ندارد.

در اولین روز هفته، تجمع اعتراضی دانشجویان دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز با ورود نیروهای امنیتی به داخل دانشگاه به خشونت کشیده شد. بنابر گزارش ها، عده ای از دانشجویان مورد "ضرب و جرح" قرار گرفتند و برخی از تجمع کنندگان بازداشت شدند.

در دومین روز هفته، عبدالکریم سروش، متفکر دینی و از منتقدان حکومت ایران در نامه ای خطاب به روحانیون، از آنان خواست سکوت در برابر حکومت را بشکنند. او سالگرد انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری را "سالروز قیامت صغرای خلق و نهضت کبرای سبز" توصیف کرد.

در سومین روز هفته، سایت های نزدیک به مخالفان دولت اعلام کردند که میر حسین موسوی و مهدی کروبی، دو رهبر مخالف دولت تصمیم گرفته اند که در صورتی که دولت اجازه برگزاری راهپیمایی به مناسبت سالگرد حوادث خردادماه سال گذشته را صادر نکند، "... به صورت مسالمت آمیز جریان اطلاع رسانی صورت گیرد".

در واکنش به اظهارات رهبران مخالفان دولت، روز سه شنبه، ۴ خرداد حسین ساجدی نیا، فرمانده نیروی انتظامی تهران بزرگ، با اشاره به مطالب منتشر شده در برخی رسانه ها در مورد تجمع در روز ۲۲ خرداد، گفت که "پلیس با هرگونه تجمع غیرقانونی برخورد می کند".

اما روز بعد گروهی از طرفداران دولت ایران در مقابل دادستانی تهران تجمع کردند و به عنوان اعضای "ستاد مردمی دفاع از حقوق ملت ایران" با امضای بیانیه ای خواستار دستگیری و محاکمه رهبران مخالفان دولت شدند.

همزمان میر حسین موسوی، یکی از رهبران مخالفان دولت ضمن انتقاد از توقیف پروانه دو حزب بزرگ اصلاح طلب ایران گفت: "این روزها با سرکوبی که وجود دارد اهمیت احزاب و تشکل ها بیش از سابق احساس می شود... امروز خرافات در خدمت یک فساد سازمان یافته سیاسی و اقتصادی قرار گرفته است".

حجاب؛ مسئله ای حل نشده

Image caption نیروی انتظامی اخیرا طرحی را با عناون "مبارزه با مزاحمین نوامیس مردم" به اجرا درآورده است.

روز جمعه ۳۱ اردیبهشت، احمد جنتی، امام جمعه موقت تهران از نحوه "برخورد" با "بدحجابی" در بیست سال گذشته انتقاد کرد. او گفت: " در زمان تصویب این طرح (عفاف و حجاب) آنجا بودم و مطرح کردم که شما از یک نقطه شروع کنید و از آنهایی که کارمند شما هستند، آغاز کنید…دانشگاه و دانشجو در اختیار شماست، با این شرایط دانشجو را در دانشگاه بپذیرید و دانشجو نمره می خواهد و بنابراین ناچار است که به قانون عمل کند."

علاوه بر اقدامات جدید انجام گرفته در جهت برخورد با افراد 'بدحجاب'، نیروی انتظامی نیز طرحی با عنوان مبارزه با مزاحمین به نوامیس مردم را به اجرا در آورده است.

همزمان احمد علم الهدی، امام جمعه مشهد نیز "بی حجابی" را "خاکریز اول جنگ نرم" خواند. او گفت: "دشمن قصد دارد جوان‌های ما را از اسلام و دین جدا کند و در نهایت اسلام را براندازد و برای گرفتن دین از مردم بهترین راه، یک عنصر آلوده بی حجاب و آرایش کرده است".

پوشش "حجاب اسلامی" برای زنان در ایران اجباری است ولی در سی سال گذشته بین مقامات ایران درباره نحوه این پوشش همواره اختلاف نظر وجود داشته است.

پیش تر هم، برخی از مراجع تقلید شیعه و نمایندگان مجلس ایران از وضعیت پوشش زنان در ایران انتقاد کرده بودند.

اما این بار به دنبال سخنان امامان جمعه تهران و مشهد، مصطفی خسروی، مدیر کل حراست دانشگاه تهران از اجباری شدن مقنعه در این دانشگاه خبر داد و گفت که از این پس از ورود دانشجویان بدحجاب دختر و پسر جلوگیری می شود.

او گفت دانشجویان نسبت به رعایت حجاب و پوشش مناسب متعهد هستند، اما در میان آنها "آدم های مغرضی هستند و به عنوان مبارزه، بدحجابی و استفاده از پوشش های نامناسب را در پیش گرفته اند".

محمود ذوقی، دادستان عمومی و انقلاب مشهد، هم گفت: "بدحجابی به موجب قانون جرم است." و جریمه آن در سال جدید تا مبلغ یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان افزایش یافته است. این جریمه شامل حال آقایانی که "خلاف عفت عمومی" رفتار کنند هم می شود.

جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در بیانیه ای بار دیگر از وضعیت "حجاب و عفاف" در ایران انتقاد کرد و از مسئولان خواست به مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره عفاف و حجاب "جامه عمل بپوشانند".

غلامرضا خواجه سروی معاون فرهنگی وزیر علوم در باره علت استفاده از حراست دانشگاهها در زمینه حجاب گفت:" کار فرهنگی برای حجاب زمان می برد، مجبوریم از ماموران حراست استفاده کنیم." اما حسین نادری منش، معاون آموزشی این وزارتخانه در واکنش به سخنان روز جمعه آقای جنتی گفت تمامی نمرات دانشجویان بر اساس "صلاحیت علمی" آنها محاسبه می شود و "حجاب نمی تواند معیار نمره دانشجو باشد".

همزمان با بالا گرفتن بحث پوشش بانوان در هفته ای که گذشت، پلیس تهران هم طرحی به عنوان "طرح جدید امنیت اخلاقی" را به اجرا گذاشت تا با افرادی که آنها را "بدحجاب" و "مزاحم نوامیس" می نامد، برخورد کند.

بنا به گفته حسین ساجدی نیا، فرمانده نیروی انتظامی تهران، در اجرای این طرح نیروهای پلیس از "بدحجاب ها" و کسانی که "مزاحمت" ایجاد می کنند فیلمبرداری می کنند، و در مواردی که امکان برخورد در محل وجود نداشته باشد، افراد به "پلیس امنیت اخلاقی" احضار می شوند.

هفته ای که گذشت با انتشار گزارش کانون مدافعان حقوق بشر آغاز شد و با انتشار گزارش سالانه سازمان عفو بین الملل پایان یافت. درهر دو گزارش مواردی از برخورد با کنشگران سیاسی و مدنی و نقض گسترده حقوق شهروندان ایران به تفصیل بیان شده است.