انتخابات ریاست جمهوری ایران و زندان‌هایی که پر شد

بلافاصله بعد از اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری در ظهر شنبه ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ بازداشت معترضان به نتایج انتخابات آغاز شد. بازداشت هایی که با گذشت یک سال با بالا و پایین هایی کماکان ادامه داشته و مسئله زندانیان سیاسی را به یکی از مسائل سیاسی اصلی ایران تبدیل کرده است.

کسانی را که در این یک سال بازداشت شدند، می توان در دو گروه جا داد: یک گروه آنهایی که در تجمع های اعتراضی خیابانی بازداشت می شوند و اصطلاحا کف خیابانی نامیده می شوند و گروهی دیگر آنهایی که نیروهای امنیتی به هر دلیلی به دنبالشان هستند و عموما در خانه هایشان و بیشتر اوقات در نیمه های شب بازداشت می شوند.

موج اول بازداشت هر دو گروه از همان اولین ساعت های بعد از اعلام نتایج آغاز شد.

بعد ازظهر شنبه ۲۳ خرداد تعدادی از اعضای شورای مرکزی جبهه مشارکت، از احزاب اصلی اصلاح طلب و حامی میرحسین موسوی، بعد از جلسه شورای مرکزی این حزب بازداشت شدند. بازداشت های گسترده فعالان سیاسی و مطبوعاتی تا ۱۰ روز بعد از نتایج انتخابات ادامه داشت. بازداشت هایی که به گفته بعضی از فعالان سیاسی با احکامی که تاریخ آن چند روز قبل از انتخابات بود، انجام می شد. در این مدت حدود ۱۰۰ فعال سیاسی در تهران و همین تعداد در شهرهای دیگر به ویژه تبریز، قزوین و مشهد بازداشت شدند. گزارش هایی از بازداشت حدود ۲۰۰ دانشجو در شهرهای مختلف به ویژه در حمله بامداد ۲۵ خرداد به کوی دانشگاه تهران هم منتشر شد. اما بازداشت های به اصطلاح کف خیابانی در آن روزها بسیار گسترده تر بود.

جمعیت کثیری که جلوی زندان اوین، آگاهی شاپور، دادگاه انقلاب و هر نهاد مرتبط دیگری جمع شده بودند و به دنبال خبری از عزیزان بازداشت شده خود بودند، در آن روزهای تهران صحنه ای عادی بود. نیروی انتظامی اعلام کرد در ده روز اول بعد از انتخابات ۴۵۰ نفر را دستگیر کرده است، اما برآوردهای معترضان و نهادهای حقوق بشری تا چند هزار نفر هم می رسید. عبدالفتاح سلطانی، وکیل دادگستری و عضو کانون مدافعان حقوق بشر که خود نیز در اولین روزهای بعد از انتخابات بازداشت شد، در مورد تخمین تعداد بازداشت شدگان می گوید اصولا داشتن آمار دقیق از تعداد بازداشت شدگان، چه در حوادث این یک سال و چه پیش از آن، غیرممکن است.

به گفته آقای سلطانی، عده ای از بازداشت شدگان ظرف مدت کوتاهی آزاد می شوند و کسی از بازداشتشان خبردار نمی شود و در فهرست های رسانه ها و نهاهای حقوق بشری ثبت نمی شوند. عده دیگری هم با وجود بازداشت های طولانی مدت به دلایلی ترجیح می دهند دستگیری شان را به رسانه ها اطلاع ندهند و به این ترتیب اسمشان در هیچ فهرستی نمی آید.

با تداوم اعتراضات خیابانی تا اواسط مرداد ماه بازداشت های خیابانی نیز ادامه داشت. کسانی که آن روزها در زندان بوده اند می گویند هر گروه در زندان با نام روزی که بازداشت شده بود، خوانده می شد. اسامی ای مثل ۲۵ خردادی ها، ۳۰ خردادی ها، نماز جمعه ای ها، ۱۸ تیری ها و بهارستانی ها.

بعد از مراسم تحلیف محمود احمدی نژاد، تجمع های خیابانی مداوم در تهران تقریبا تمام شد و معترضان از آن به بعد بیشتر در مناسبت های خاص مثل روز قدس، ۱۳ آبان، ۱۶ آذر و عاشورا به خیابان می آمدند. به این ترتیب بازداشت های خیابانی هم به این روزها محدود شد. بازداشت هایی که بعضی روزها مثل روز قدس کمتر و بعضی روزها مثل ۱۳ آبان بسیار گسترده تر بودند. بازداشت فعالان سیاسی و مطبوعاتی هم در این ماه ها کمابیش ادامه داشت، گرچه به شدت روزهای اول نبود.

بعد از تجمع ۱۳ آبان که با درگیری های نسبتا گسترده ای همراه بود و با نزدیک شدن به ۱۶ آذر، روز دانشجو، موج جدیدی از بازداشت ها و این بار با هدف فعالان دانشجویی آغاز شد. در روزهای قبل و بعد از ۱۶ آذر تعداد زیادی از دانشجویان به زندان افتادند.

نقطه عطف

اما شاید روز عاشورا را بتوان بعد از ده روز اول بعد از انتخابات، نقطه عطفی در روند بازداشت های یک سال اخیر دانست. پلیس تهران اعلام کرد در درگیری های روز عاشورا حدود ۵۰۰ نفر را دستگیر کرده است، اما معترضان تعداد بازداشت شدگان را بسیار بیش از این رقم می دانستند. از فردای عاشورا موج جدید و بی سابقه ای از بازداشت فعالان سیاسی آغاز شد. حدود دویست فعال سیاسی و حقوق بشر، روزنامه نگار و دانشجو در تهران و چند ده نفر در نجف آباد (زادگاه آیت الله منتظری) بازداشت شدند.

چند نفر از نزدیک ترین مشاوران میرحسین موسوی نیز از جمله کسانی بودند که در آن روزها بازداشت شدند. دستگیری ها در روزهای بعد هم ادامه یافت و با نزدیک شدن به ۲۲ بهمن موج جدیدی از بازداشت ها آغاز شد که این بار به گفته کسانی که در زندان اوین بوده اند، ظرف چند روز چند صد نفر به زندان اوین برده شدند. روزهای بعد از ۲۲ بهمن تا نوروز بیشتر خبرهای سیاسی در ایران حول وضعیت بازداشت شدگان در زندان اوین می گذشت. اما در روزهای میانه اسفند در حالی که نشانه هایی از آزادی تدریجی زندانیان قبل از عید نوروز دیده می شد و تعدادی از بازداشتی های روزهای پیش هم آزاد شده بودند، موج دیگری از بازداشت آغاز شد که این بار هدف آن فعالان حقوق بشری بودند.

ظرف چند روز ده ها نفر از کسانی که با بعضی از سازمان های حقوق بشری همکاری می کردند، در شهرهای مختلف ایران بازداشت شدند. با وجود آزادی تعداد زیادی از زندانیان در روزهای پایان سال، کماکان صدها نفر در بندهای مختلف زندان اوین و زندان های دیگر زندانی هستند. بعضی از آنها با حکم های قطعی و بعضی دیگر در انتظار تشکیل جلسه دادگاه. اما تحلیلگران بر این نکته اتفاق نظر دارند که مسئله زندانیان سیاسی بخشی از هر گونه راه حل برای رفع بحران سیاسی موجود در ایران است. نکته ای که در این یک سال تقریبا در تمام بیانیه های فعالان و گروه های سیاسی به آن اشاره شده است.

مطالب مرتبط