ایران در هفته ای که گذشت؛ ۲۸ خرداد ۱۳۸۹

سالگرد انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری و خبرهای مربوط به آن، سایر رخدادهای هفته گذشته ایران را تحت الشعاع خود قرار داد. واکنش ها نسبت به تشدید تحریم های بین المللی علیه ایران و انتقادها نسبت به وضعیت حقوق بشر در ایران نیز، همچنان ادامه داشت.

پرونده انتخابات؛ اقدامات متقابل دولت و مخالفان

Image caption تهران در سالگرد انتخابات شاهد بروز درگیری های پراکنده بود

در اولین سالروز انتخابات مناقشه برانگیز دهمین دوره ریاست جمهوری ایران، شنبه ۲۲ خرداد، در تهران درگیری های پراکنده ای بین معترضان و نیروهای دولتی رخ داد.

میرحسین موسوی و مهدی کروبی از رهبران مخالفان دولت پیش تر اعلام کرده بودند که به دلیل "حفظ جان و مال مردم" از برگزاری راهپیمایی در سالگرد انتخابات ریاست جمهوری منصرف شده اند و از معترضان خواستند که "مطالبات به حق خود را از مجاری کم هزینه تر و موثرتری دنبال کنند."

مرتضی تمدن، استاندار تهران هم در آستانه سالروز انتخابات ریاست جمهوری درخواست معترضان برای راهپیمایی در روز ۲۲ خرداد را "درخواست راهپیمایی غیرواقعی" خواند و گفت: "مجوز هیچگونه تجمعی داده نشده و هر حرکت غیرقانونی که در راستای اخلال در نظم عمومی جامعه و ایجاد مزاحمت برای مردم باشد، تحمل نخواهد شد و برابر قانون برخورد می شود."

با این وجود و علیرغم تشدید تدابیر امنیتی، فضای خیابان های مرکزی پایتخت ایران در روز ۲۲ خرداد "تنش آلود" توصیف شد. شب پیش از آن گروهی از ساکنان تهران به پشت بام ها رفتند و شعار الله اکبر سر دادند و در سالروز انتخابات مأموران دولتی با تجمع های پراکنده گروه هایی از معترضان برخورد کردند.

در قطعه فیلم هایی که از این تجمع ها به رسانه ها راه یافت، بیشتر، دانشجویان دیده می شدند که با خواندن سرود، اعتراض خود را نشان می دادند. اما به گفته شاهدان عینی مأموران دولتی در مواجهه با تظاهر کنندگان، برخوردی بسیار خشونت آمیز داشتند و به ویژه در دانشگاه تهران، دانشجویان را مورد ضرب و شتم قرار دادند.

روز بعد، حسین ساجدی نیا، فرمانده نیروی انتظامی تهران از دستگیر شدن ۹۱ نفر در تهران خبر داد. اما برخی منابع دیگر از جمله سایت کلمه که به میرحسین موسوی نزدیک است، آمار دستگیر شدگان را "حدود چهار صد نفر" ذکر کردند.

به دنبال آن استاندار تهران به خبرگزاری فارس گفت در بین افرادی که در روز ۲۲ خرداد بازداشت شده اند، تعدادی هم از اعضای سازمان مجاهدین خلق بوده اند.

حیدر مصلحی، وزیر اطلاعات ایران هم اعلام کرد که سران مجاهدین خلق می خواسته اند با به کارگیری برخی از "عوامل داخلی" در روزهای سالگرد انتخابات ریاست جمهوری در چند منطقه مهم و حساس شهر تهران بمب منفجر کنند.

او گفت: یکی از سر تیم های دستگیر شده، در یک خوابگاه دانشجویی مستقر بوده و این گروه از سوی کشورهای انگلیس، سوئد و فرانسه حمایت می شده اند.

در واکنش به این اظهارات، سازمان مجاهدین خلق دستگیری اعضای خود در ایران را تکذیب کرد و اظهارات مقامات ایرانی را "ادعاهای کاملا کذبی" خواند که بخشی از عملیات دروغ پراکنی ایران است.

Image caption سفیر بریتانیا در تهران به وزارت امور خارجه احضار شد

همزمان سفیر بریتانیا در تهران به وزارت امور خارجه ایران احضار شد. بنا برآنچه این وزارتخانه اعلام کرد، احضار سفیر بریتانیا در ارتباط با دستگیری کسانی بود که وزیر اطلاعات ایران پیش تر آنان را "عوامل داخلی" این سازمان خوانده بود.

از سوی دیگر، روز یکشنبه ۲۳ خرداد، عده ای از نیروهای لباس شخصی در مقابل دفتر آیت الله صانعی، از مراجع تقلید شیعه در قم، به خودرو مهدی کروبی، از رهبران مخالفان دولت حمله و دفتر آیت الله صانعی را محاصره کردند.

گزارش هایی هم از حمله به دفاتر آیت الله یوسف صانعی و آیت الله حسینعلی منتظری از مراجع تقلید شیعه، و تخریب اموال این دفاتر منتشر شد. احمد منتظری، فرزند آیت الله حسینعلی منتظری از علمای ایران خواست سکوت خود را در قبال این حمله ها بشکنند.

پیش تر، فیلم مصاحبه مطبوعاتی اینترنتی میرحسین موسوی و مهدی کروبی، دو رهبر مخالفان دولت ایران در آستانه اولین سالگرد انتخابات، منتشر شده بود. آنان در این گفتگو، درباره فشارهای سنگین ماموران امنیتی به علمای منتقد دولت، لزوم تقویت احزاب و نقش شورای نگهبان در پیروزی نامزد دلخواهش اظهار نظر کردند.

در مصاحبه های رسمی مقام های ایرانی، معمولا تصاویر بنیانگذار جمهوری اسلامی و رهبر کنونی ایران در کنار یکدیگر بر فراز صحنه قرار داده می شود. اما در فیلم مصاحبه اینترنتی دو رهبر مخالف دولت، در پشت صحنه، فقط تصویر بنیانگذار جمهوری اسلامی دیده می شد.

در مقابل، تجمع کنندگان در اطراف منزل آیت الله صانعی علیه برخی از رهبران مخالف و علمای منتقد دولت شعار دادند و با به کار بردن عنوان "امام" برای رهبر کنونی ایران از او حمایت کردند.

میر حسین موسوی در واکنش به حمله به بیت آیت الله صانعی گفت: "آمران و عاملان این اقدام خطرناک بدانند که حمله به مراجع و هتک حرمت و زیر فشار قرار دادن آنها تنها مشروعیت نظام را از بین می برد."

او سپس در متن منشور پیشنهادی خود برای 'جنبش سبز'، جنبش اعتراضی مردم ایران را تداوم انقلاب مشروطیت، جنبش ملی شدن نفت و انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ دانست.

به دنبال آن مصطفی تاجزاده، عضو شورای مرکزی حزب مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی هم در یادداشتی به مناسبت سالگرد اعتراضات انتخاباتی در ایران، نوشت که "جنبش سبز" در پی تکمیل "انقلاب ناتمام" ایران است و می خواهد مردم را بر سرنوشت خود حاکم کند. اما روزنامه رسالت با اشاره به یادداشت آقای تاجزاده، او را از هواداران "بازگشت سلطنت و آمریکا" به ایران معرفی کرد.

پرونده هسته ای؛ اقدامات غرب و واکنش متقابل ایران

Image caption تحریم های جدید اتحادیه اروپا علیه ایران، گسترده تر از تحریم های اخیر شورای امنیت علیه ایران خواهد بود

روز دوشنبه ۲۴ خرداد، وزرای امور خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا و روز پنجشنبه ۲۷ خرداد، سران این کشورها با اعمال تحریم های بیشتری علیه ایران موافقت کردند.

هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا از این تحریم ها استقبال، و تاکید کرد که غرب همچنان حاضر به مذاکره با ایران است.

تحریم های جدید اتحادیه اروپا علیه ایران، گسترده تر از تحریم های اخیر شورای امنیت علیه ایران خواهد بود و محدودیت های بیشتری بر نقل و انتقالات مالی و بیمه های باری دریایی و هوایی ایران اعمال خواهد کرد.

در اجرای این تحریم ها هر گونه سرمایه گذاری جدید در صنعت نفت و گاز ایران یا همکاری فنی و انتقال فناوری در این حوزه ممنوع و محدودیت های تازه ای در مورد صدور ویزا و توقیف اموال شرکت های مرتبط با سپاه پاسداران ایران در نظر گرفته خواهد شد.

دیوید کامرون، نخست وزیر بریتانیا اعمال این تحریم ها را بسیار با اهمیت توصیف کرد و گفت: "اروپا باید نقش خود را در تلاش های بین المللی برای مقابله با برنامه اتمی ایران به طور کامل ایفا کند".

پیش تر نیز ویلیام هیگ، وزیر امور خارجه بریتانیا گفته بود که اتحادیه اروپا باید رهبری قدرتمندی در مقابله با برنامه اتمی ایران از خود نشان دهد و گام های بیشتری در این زمینه بردارد.

ایالات متحده آمریکا هم که پیش تر بر تشدید تحریم های یکجانبه علیه ایران تاکید کرده بود، در این هفته نام شمار دیگری از افراد و شرکت های ایرانی را به فهرست بلند تحریم های یکجانبه خود افزود.

اسامی احمد وحیدی، وزیر دفاع ایران، محمدعلی جعفری، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و محمد رضا نقدی فرمانده سازمان بسیج سپاه پاسداران از جمله نام های مندرج در این فهرست هستند.

از سوی دیگر، اگر چه قطعنامه تشدید تحریم ها، فروش موشک های پیشرفته روسی اس- ۳۰۰ به ایران را منع نمی کند، اما روسیه از انتقال این موشک ها به ایران همچنان خودداری کرد و ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه گفت که کشورش تحویل این موشک ها به ایران را به حالت تعلیق در می آورد.

Image caption سرتیپ احمد وحیدی، وزیر دفاع ایران از جمله مقام هایی است که نام او در فهرست تحریم های تازه آمریکا قرار دارد

موشک های اس- ۳۰۰ یکی از پیشرفته ترین موشک های ضدهوایی در جهان است و غرب ایران را متهم می کند که می خواهد با استفاده از این موشک ها، برای تاسیسات هسته ای سپری دفاعی ایجاد کند.

روسیه، اما از تحریم های یکجانبه اتحادیه اروپا و آمریکا علیه ایران، انتقاد کرده و آن را "غیرقابل قبول" خوانده است.

پی جی کراولی، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، و کاخ سفید به طور جداگانه از"خویشتنداری" روسیه در عدم انتقال این موشک پیشرفته به ایران و از همکاری روسیه با آمریکا در قبال برنامه های اتمی ایران قدردانی کردند. اما رابرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا روسیه را به داشتن سیاستی دوگانه در قبال ایران، متهم کرد.

روسیه و چین که روابط نزدیکی با دولت ایران داشته اند، پیش تر به قطعنامه تشدید تحریم ها علیه ایران رای مثبت دادند. این قطعنامه روز چهارشنبه ۱۹ خرداد در شورای امنیت سازمان ملل متحد تصویب شد.

به دنبال هم سویی چین و روسیه با سایر اعضای دایمی شورای امنیت سازمان ملل، روزنامه جمهوری اسلامی روز شنبه ۲۲ خرداد نوشت: تصویب قطعنامه جدید در شورای امنیت سازمان ملل نشان داد واقعیت‌های موجود در صحنه بین الملل با آنچه در تحلیل‌ها و ارزیابی‌های متولیان سیاست خارجی ما وجود دارد متفاوت است.

علاء الدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران هم گفت که در حال حاضر نسبت به دو کشور چین و روسیه در مجلس "فضای مناسبی" وجود ندارد و "نمایندگان از این موضوع به حق ناراحت هستند".

او با اشاره به اظهارات اخیر مقامات روسی در مورد عدم تحویل سیستم موشک های ضدهوایی اس- ۳۰۰ روسیه به ایران، گفت که این اقدام روسیه باعث خواهد شد "افکار عمومی ملت ایران نسبت به روسیه از وضعیت کنونی هم منفی تر شود."

سرانجام به نقل از مسئولان وزارت امور خارجه ایران گفته شد که "روابطمان با این دو کشور همچون گذشته ادامه خواهد یافت."

از سوی دیگر علی لاریجانی، رئیس مجلس ایران کشورهایی را که در اجرای مصوبه اخیر شورای امنیت در صدد بازرسی محموله های مظنون به مقصد ایران بر آیند به اقدامات تلافی جویانه تهدید کرد و ۲۴۱ نماینده مجلس ایران با انتشار بیانیه ای قطعنامه اخیر شورای امنیت را محکوم کردند.

همزمان محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران کشورهای غربی را به "بداخلاقی و بدقولی" متهم کرد و گفت که ایران شرایطی برای مذاکره می گذارد تا آنها را به دلیل این بد اخلاقی "ادب" کند.

پرونده حقوق بشر؛ انتقادها و اعتراض ها

روز سه شنبه ۲۵ خرداد، نمایندگان ۵۶ کشور جهان در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد با امضای بیانیه ای از دولت ایران خواستند در مورد سرکوب اعتراضات خیابانی پس از انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته تحقیق کند.

کشورهای امضا کننده این بیانیه به "سرکوب خشونت آمیز مخالفان، بازداشت ها و اعدام هایی که بدون طی مراحل قانونی انجام شده، تبعیض شدید علیه زنان و اقلیت ها از جمله بهائیان، و محدود کردن آزادی بیان و مذهب" در ایران اعتراض کردند.

پیش از آن، نمایندگان کشورهای غربی در شورای حقوق بشر، ایران را متهم کرده بودند که به گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در زمینه حقوق بشر اجازه سفر به تهران را نمی دهد.

اما جواد لاریجانی، دبیر ستاد حقوق بشر قوه قضائیه ایران، این اتهام ها را رد کرد و گفت تاکنون بیش از پنج گزارشگر ویژه حقوق بشر به ایران سفر کرده اند.

در آستانه سالگرد انتخابات ریاست جمهوری، دیده بان حقوق بشر با انتشار بیانیه ای نسبت به "عمیق شدن بحران" در ایران ابراز نگرانی کرد.

در این بیانیه آمده بود اعتراضات عمومی از خیابانها به زیر پوست جامعه رفته، نیروهای امنیتی حضور خود را در سراسر کشور افزایش داده اند و فعالان جامعه مدنی، روزنامه نگاران و وکلای دادگستری بیش از پیش مورد سرکوب و آزار قرار می گیرند.

سازمان عفو بین الملل هم در گزارشی هشدار داد که سرکوب مخالفان در ایران گسترش یافته و "دولت ایران مصمم است تمام صداهای مخالف را ساکت کند."

همزمان با سالگرد انتخابات ریاست جمهوری، هیلاری کلینتون، وزیر امورخارجه آمریکا نیز با صدور بیانیه ای از حکومت ایران خواست فعالان حقوق بشر بازداشت شده در این کشور را هر چه زود تر آزاد کند.

نرگس محمدی، روزنامه نگار و نایب رئیس کانون مدافعان حقوق بشر ایران، که در بیانیه وزیر امورخارجه آمریکا آزاد شدنش درخواست شده، در آستانه سالگرد انتخابات ریاست جمهوری برای چندمین بار احضار و سپس بازداشت شد.

به همین دلیل شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۰۳، که در این هفته جایزه مخصوص حقوق بشر اتریش را هم دریافت کرد، هنگام دریافت آن گفت: "این جایزه را به تمام فعالان حقوق بشر در ایران‌، به ویژه به همکار دربندم خانم نرگس محمدی تقدیم می‌کنم."

از سوی دیگر، هفت فعال سیاسی که پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری ایران بازداشت شدند، از مجلس این کشور خواستند تا درباره "تخلفات گسترده در حوزه بازداشت ها، بازجویی ها و محاکمات غیر قانونی چهره های سیاسی، مطبوعاتی و زندانیان سیاسی" تحقیق و تفحص کند.

میر حسین موسوی هم در منشور پیشنهادی خود برای "جنبش سبز"، بر ضرورت دفاع از حقوق بنیادین بشر، فارغ از ایدئولوژی، مذهب، جنسیت، قومیت و موقعیت اجتماعی تأکید کرد و حقوق بشر را حقوقی خدادادی دانست که "هیچ فرمانروا، دولت، مجلس یا قدرتی نمی تواند آنها را لغو یا به صورت ناموجه و خودسرانه محدود کند."