۱۸ تیر؛ از کوی تا کهریزک

Image caption تجمعات اعتراضی دهمین سالگرد واقعه هیجدهم تیر ماه در سال گذشته توسط نیروهای امنیتی به خشونت کشیده شد

در روز هجدهم تیر سال ۱۳۷۸ و در پی اعتراض دانشجویان دانشگاه تهران به تعطیلی روزنامه اصلاح طلب "سلام"، مأموران انتظامی و لباس شخصی به کوی دانشگاه تهران حمله کردند که به پنج روز ناآرامی منجر شد.

اعتراضات دانشجویی نسبت به اعمال فشارها از جانب دولت ایران به دانشجویان همچنان در سال های گذشته ادامه داشت و فعالان دانشجویی هر سال مراسمی را در سالگرد هیجدهم تیر برگزار کردند؛ اما سال گذشته دهمین سالگرد حادثه هیجدهم تیر با اعتراضات مردمی نسبت به نتایج انتخابات ریاست جمهوری در ایران همزمان شد.

با وجود تلاش نیروهای امنیتی برای جلوگیری از برگزاری تجمع دهمین سالگرد ۱۸ تیرماه، در چندین منطقه تهران و در تعدادی از شهرستان های ایران تجمعات اعتراضی برگزار شد. این تجمع ها که با اعتراض به نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری همراه بود، با برخورد مأموران حکومتی مواجه شد و گروهی از بازداشت شدگان آن روز به بازداشتگاه کهریزک منتقل شدند.

اما واقعه ۱۸ تیر ۱۳۷۸ چه تاثیری در روند اعتراضات دانشجویی داشت؟

آرش بهمنی، از اعضای سازمان ادوار تحکیم وحدت معتقد است که آن واقعه نقطه عطفی برای جنبش دانشجویی بود چرا که تا قبل از آن، این جنبش به عنوان یکی از بازوهای حاکمیت شناخته می شد.

او افزود: "در ۱۸ تیر بخش هایی از حاکمیت به شدیدترین شکل ممکن با داشجویان برخورد کرد و از طرف دیگر بخش اصلاح طلب حاکمیت هم هیچ واکنش قاطعی نسبت به این مساله نشان نداد. رویکرد حاکمیت عملا باعث شد دانشجویان احساس تنهایی کنند و چشم امید را از حکومت بردارند."

آقای بهمنی افزود: "اگر تا قبل از ۱۸ تیر، جنبش دانشجویی به طور فعال در بحث های حکومت حضور داشت، بعد از این واقعه جنبش دانشجویی عملا به سمت دیده بانی جامعه مدنی و بحث حقوق بشر رفت و از حکومت فاصله گرفت که طبیعتا این ماجرا هزینه های بسیار سنگینی را برای این جنبش به دنبال داشت."

مصطفی خسروی، فعال دانشجویی هم واقعه ۱۸ تیر را از رویدادهای مهم برای جنبش دانشجویی ایران می داند.

او گفت: "بین سال های ۶۰ تا ۷۸ ما هیچ گاه اعتراضات دانشجویی و مردمی را پیوند خورده با هم در سطح خیابان ها نداشتیم. اما ۱۸ تیر نقطه شروع این گونه اعتراضات بود. با وجود تمام مصائبی که برای جریانات دانشجویی داشت این نقطه عطفی در فعالیت های دانشجویان بود که توانستند خیابان ها را هم از آن خود کنند و آغازی شد برای اعتراضاتی که بعد از ده سال در سال گذشته شاهد به بلوغ رسیدن آن بودیم."

آقای خسروی معتقد است که ۱۸ تیر سال گذشته هم از آن جهت اهمیت پیدا می کند که اولین نقطه تلاقی اعتراضات دانشجویی با خواست مدنی مردم است، به طوری که اکثر اعتراضات و فعالیت های ۱۸ تیر سال گذشته بیشتر در سطح شهر گسترده شده بود تا در دانشگاه ها.

Image caption بازداشت شدگان هیجدهم تیر سال گذشته به بازداشتگاه کهریزک منتقل شدند

او گفت: "شب ۱۸ تیر سال گذشته نیروهای بسیجی حمله نسبتا وسیعی را به خوابگاه های دانشگاه امیرکبیر کردند. آنها به دو خوابگاه وارد شدند و لوازم دانشجویان را تخریب کردند. طی اتفاقات سال پیش تعدادی از دانشجویان و تعدادی از مردم بازداشت شدند که آن بازداشت ها منجر به فاجعه کهریزک شد."

آرش بهمنی هم گفت: "سال گذشته جامعه ایران درگیر یک اعتراض بود و جنبش موسوم به جنبش سبز در این روز و در ادامه اعتراضات، با دانشجویان همراهی کرد که البته این همراهی هم بیشترین هزینه را برای خود دانشجویان داشت."

او گفت: "حاکمیت خواست نشان دهد که پیگیری خواسته ها و مطالباتی که دانشجویان از سال ها قبل داشتند هزینه های بسیار زیادی را برای خود دانشجویان خواهد داشت. از طرف دیگر کسانی هم که به هر نحو ممکن بخواهند با اینها همکاری کنند طبیعتا مشمول برخورد حاکمیت می شوند و همین هزینه ها را خواهند داد."

آقای خسروی هم به دیگر تجمعات دانشجویی در روزهایی چون ۱۶ آذر اشاره کرد که عمدتا تنها در محیط های دانشگاهی و در فضای محدود برگزار می شود و از ۱۸ تیر به عنوان تنها روزی نام برد که دانشجویان و مردم می توانند در کنار هم قرار بگیرند.

او گفت: "این روز هم برای دانشجویان و هم برای حاکمیت یک پیام مهم داشت و آن این که دانشجویان توانستند قدرت اجتماعی و جایگاهشان در بین مردم را باور کنند. از طرف دیگر متوجه شدند که اگر اعتراضی را بخواهند انجام دهند از طرف مردم حمایت می شوند."

گروهی از بازداشت شدگان ۱۸ تیر سال گذشته روانه بازداشتگاه کهریزک شدند، بازداشتگاهی که اعمال خشونت بر بازداشت شدگان به اندازه ای بود که مقامات مسئول در ایران کشته شدن دست کم سه نفر را در اثر آن تایید کردند.

یک دادگاه نظامی در ایران اخیرا دو تن را به اتهام ضرب و جرح عمدی منجر به قتل در بازداشتگاه کهریزک به "قصاص نفس" محکوم کرد، اما گروهی از نمایندگان مجلس ایران، مخالفان دولت و ناظران سیاسی از عدم رسیدگی به اتهامات کسانی که از آنها به عنوان "آمران" واقعه کهریزک نام می برند، انتقاد کرده اند.

مطالب مرتبط