به روز شده:  18:22 گرينويچ - سه شنبه 27 ژوئيه 2010 - 05 مرداد 1389

اقتصاد ایران

در جستجوی تجارت قاچاق در مرزهای ایران و ترکیه

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

در نگاه اول، مناره های مساجد، بناهای قدیمی وقایق های توریستی چشم هر مسافری را خیره می کند؛ اما برای ترک ها، استانبول قلب اقتصاد ترکیه است. برای بررسی تجارت کالاهای ممنوعه به ایران باید به این شهر رفت زیرا مهمترین کارخانه های صنعتی و شرکت های بازرگانی و حمل و نقل این کشور در استانبول واقع شده است.

این شهر که در دو طرف آسیایی و اروپایی تنگه بسفر قرار گرفته، برای قرن ها محل دادو ستد تاجران شرق و غرب عالم بوده است.

اولین بخش سفرم در ترکیه منطقه ایزمیت در کنار دریای مرمره است، منطقه صنایع سنگین ترکیه در ۱۰۰ کیلومتری شرق استانبول. در اینجا کارخانجات بزرگی همچون فولاد، پی وی سی و پالایشگاه نفت از دور دیده می شوند و مبداء بخش زیادی از محصولات وارداتی ایران این منطقه است.

طبق گزارش آژانس بین المللی انرژی، یکی از شرکت هایی که اخیرا حجم زیادی از مواد پالایش شده نفتی را به ایران صادر کرده، شرکت نفت توپراش ترکیه است. این شرکت در سواحل دریای مرمره واقع شده است. در هفته های اخیر بسیاری از شرکت های بزرگ خارجی از فروش بنزین به ایران خود داری کردند، کالائی که در لیست تحریم های اخیر آمریکا علیه ایران قرار دارد. از اینجا بنزین از طریق نفتکش هایی زیر پرچم کشورهایی همچون لیبریا به ایران حمل می شود. هفته گذشته من تلاش کردم که از تاسیسات این شرکت از داخل فیلمبرداری کنم و با مسئولان آن صحبت کنم. اما ماموران حفاظت این شرکت از فیلم برداری ما جلوگیری کردند و هیچ یک از مسئولان این شرکت حاضر نشد با ما صحبت کند.

بیشتر قاچاق کالاها به ایران از طریق کوه های مرزی استان حکاری انجام می شود

ترکیه به همراه برزیل، دو کشوری بود که به قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران رای منفی داد. از سال ۲۰۰۲ که حزب اسلامگرای عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان به قدرت رسید رابطه این کشور با کشورهای خاورمیانه بهبود یافته است. رابطه تجاری ایران و ترکیه ۱۰ میلیارد دلار اعلام شده و واردات ایران از این کشور در ۸ سال گذشته ده برابر افزایش پیدا کرده است.

در استانبول جونیت اولسویر، یکی از تحلیلگران روزنامه حریت ترکیه مرا به خانه اش دعوت کرد. از منزل او می شد تنگه بسفر را دید. از خانه جونیت، پل بسفر که دو بخش آسیایی اروپایی استانبول را به هم وصل می کند دیده می شود. او به طرف این پل اشاره کرد و گفت: "من امیدوارم ترکیه برای همیشه مانند این پل بین آسیا و اروپا باقی بماند".

جونیت در ماه های اخیر رابطه ایران و ترکیه را از نزدیک دنبال می کند. او گفت: "از زمانی که آقای اردوغان به قدرت رسید، به خاطر نزدیکی ایدئولوژیش با حکومت ایران، به این کشور نزدیکتر شده. من فکر می کنم گر چه ترکیه به قطعنامه شورای امنیت رای منفی داد، ولی رسما وانمود خواهد کرد که این قطعنامه پایبند است، اما مردم این طرف مرز راهی برای کمک به دوستان ایرانی شان که در آن طرف مرز هستند، پیدا خواهند کرد".

به دنبال راه های حمل یا قاچاق کالا به ایران، به شهر کوچک یوکسکاوا در ۱۳۰۰ کیلومتری استانبول در در نزدیکی مرز ایران رفتم، یکی از گمرک های رسمی در طول مرز ۴۸۶ کیلومتری بین ایران و ترکیه اینجا قرار دارد، آن طرف مرز در ۲۰ کیلومتری شهر ارومیه است.

محدودیت های وضع شده علیه ایران توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد و کشورهای غربی، بازار تاجران این مناطق را رونق بخشیده است.

در شهر مرزی وان به دیدار عثمان جلیک، معاون اتاق بازرگانی این استان رفتم. آقای جلیک هدیه اطاق بازرگانی تبریز را به من نشان داد و گفت هر ساله او به همراه جمعی از بازرگانان محلی به دعوت اطاق بازرگانی تبریز به ایران سفر می کند. او رابطه تجاری دو کشور را دوستانه خواند و گفت ایرانی ها به شدت از آنها می خواهند که مواد پالایش شده نفتی را به ایران بفروشند. آقای جلیک در حالی که عکس هایی را که در سفر چند ماه گذشته نخست وزیر ترکیه به این استان گرفته بود را به من نشان می داد گفت: "محدودیت های اعمال شده علیه ایران، این کشور را منزوی کرده و این برای بازرگانان ما که در بیخ گوش ایران هستند، شانس خوبی برای تجارت بوجود آورده است. اگر دست ما بود، به قوانین آمریکا و انگلیس بهایی نمی دادیم، ولی خط قرمزهایی هست گاهی نمی شود از آن عبور کرد. من امیدوارم دولت ترکیه محدودیت ها را از سر راه بازرگانان ما برای تجارت بیشتر با ایران بردارد."

  • بخش کوچکی از کالاها از گذرگاه های رسمی در مرز ۴۸۶ کیلومتری ایران و ترکیه می گذرد
  • بیشتر قاچاق کالاها از مرز ترکیه به ایران از طریق کوه های استان حکاری ترکیه انجام می شود
  • رفعت، چوپان اهل روستای مرزی باویس ترکیه و پدر نه فرزند که می گوید که برای گذران زندگی گاه به گاه کالا به ایران قاچاق می کند
  • معمولا از جاده های خاکی که روستاهای مرزی را به هم متصل می کنند برای قاچاق کالاها هم استفاده می شود
  • برخی جوانان اهل ترکیه روزانه چند بار از مرز رسمی با خود کالا جا به جا می کنند
  • جاده ای به طرف سرو در مرز رسمی دو کشور در خاک ترکیه در چند کیلومتری شهر ارومیه
  • یوکسکاوا، آخرین شهر ترکیه در نزدیکی مرز ایران
  • سود اصلی قاچاق کالا در مرز ایران و ترکیه به جیب بازرگانانی می رود که در استانبول مستقر هستند
  • پل بوسفر که دو بخش اروپایی وآسیایی استانبول را به هم متصل می کند گذرگاه اصلی تبادل کالاهای اروپایی به ایران هم محسوب می شود

هر چه به طرف مرز نزدیک می شدیم کاروان خودروهای ارتش ترکیه بیشتر دیده می شدند. شبی که ما در یوکسکاوا بودیم سربازی ترک در درگیری با پ.ک.ک کشته شد. هر سه استان مرزی ترکیه با ایران کردنشین هستند. سال ها جنگ و نبود کارخانجات، این منطقه را با بیکاری شدیدی روبرو کرده است و بسیاری از مردم این منطقه از راه قاچاق کالا به ایران امرار معاش می کنند. در بازای تنگ و تاریک در شهر یو کسکاوا می شد هر جنس ایرانی را دید، از شکر گرفته تا سماور و قوری. مردی ایرانی که نخواست نامش فاش شود به من گفت او می تواند هر وسیله ای را برای من در هر نقطه از ایران در ظرف ۲۴ ساعت منقل کند، حتی دستگاه هایی به بزرگی بولدوزر. چند کیلومتر دورتر از گمرک رسمی دو کشور، ده ها راه غیر رسمی که روستاها را به هم وصل می کند وجود دراد، و بیشتر این راه ها به مرز ایران ختم می شود.

قاچاق کالاها بیشتر توسط مردم این منطقه انجام می شود، اما سود اصلی آن به جیب تاجرانی می رود که در جایی دیگر مستقر هستند. در جستجوی این تاجران به استانبول بر گشتم. برای دیدار با آنان، کجا بهتر از محله آکسارای استانبول؟ محله ای که به پاتوق ایرانی های مقیم ترکیه مشهور است. آنها از شلوار جین گرفته تا آدم را از ایران به اروپا یا بر عکس منتقل می کنند. اینجا تابلوی فارسی مغازها و شرکت های حمل و نقل و واردات و صادرات همه جا دیده می شود. کنار خیابان، جلو رستورانی ایرانی، گروهی از ایرانیان که خود را تاجر می خواندند روی گونی پارچه های بسته بندی شده آماده حمل به ایران نشسته بودند. حسن رضازاده که اهل شهرستان خوی بود از کاسبی راضی بود و معتقد بود ایران بهترین کشور برای زندگی است. او گفت ایران ۳۰ سال است که تحریم شده و این تحریم های اخیر هم اثری نخواهد گذاشت.

اما چند کوچه آن طرف تر، صاحب ایرانی یکی از شرکت های واردات و صادرات، رضا و دوستانش را چتر بازهایی (قاچاقچی هایی) می خواند که فقط آدم یا دو گونی پارچه را از راه قاچاق به ایران می فرستند. او که خود را محمود معرفی کرد، گفت که ۱۰ درصد کالاهایش به صورت قانونی به ایران می رود و ۹۰ درصد آن از راه قاچاق به ایران صادر می کند. آن ده درصد هم فقط برای گرفتن اجازه اقامت در ترکیه است.

دفتر محمود، تاریک بود و روی میز کارش کاغذ زیادی انباشته شده بود. در گوشه دیگر دفتر جعبه هایی با پرچم آلمان و برخی دیگر از کشورهای اروپایی انباشته شده بود. بر خلاف ظاهر دفترش، اینجا او معامله های میلیونی انجام می دهد. محمود پشت میزش پکی به سیگارش زد و گفت: "کار من بیشتر فرستادن قطعات استراتژیک مثل قطعات هواپیما به ایران است. اینجا نمایندگی های شرکت های خارجی به هیچ عنوان حاضر به فروش این قطعات به ایران نیستند، اما شرکت هایی مثل من، تحت نام شرکتی ترک این وسائل را می خرند و برنامه بار آن را برای کشوری دیگر صادر می کنند، اما بار در ایران خالی می شود".

محمود گفت که ایران برای وسائل مورد نیازش حاضر به پرداخت بهایی ۸۰% بالاتر از قیمت بازار است. او اضافه کرد: "من می دانم که من و امثال من از این موقعیت سوء استفاده می کنیم و سود کلانی هم به جیب می زنیم، اما بیشتر سود به جیب ترک ها می رود. به باور من ملت ایران ۳۰ سال که بازی را باخته اند و بازنده اصلی هم دولت جمهوری اسلامی ایران است".

عثمان جلیک رئیس اتاق بازرگانی استان وان میگوید که محدودیت های وضع شده ایران را در انزوا قرار داده و این به موقعیت مناسبی برای بازرگانان ما بدل شده است.

اعمال محدودیت های سخت برای تجارت با ایران در روزهای اخیر، وضعیت را برای بازرگانان ایرانی در آن کشور را با مشکل مواجه کرده است. صامت اینانیر، عضو کمیته روابط اقتصادی استانبول، به روزنامه فایننشیال تایمز گفت که بیش از ۱۲۰ شرکت ایرانی مستقر در دوبی از سفارت ترکیه در امارات درخواست اطلاعاتی در مورد بازرگانی در ترکیه کرده اند. در هفته های اخیر اسکله های شهرهای مرسین و ترابزون ترکیه شلوغ تر شده است. گفته می شود دلیل این شلوغی قوانین سخت دوبی برای معامله با ایران است، در نتیجه بخش زیادی از انتقال کالا از دوبی به این بنادر منتقل شده است.

رای منفی ترکیه به قطعنامه شورای امنیت علیه ایران در کنار تحریم های جدید آمریکا و اروپا، ترکیه را در موقعیتی مشکل قرار داده است. کشوری که ۶۰ درصد از صادراتش به کشورهای اروپایی است. جونیت اولسویر می گوید:" آقای اردوغان، نخست وزیر ترکیه با دادن رای منفی به این قطعنامه شورای امنیت مرتکب اشتباه بزرگی شد، او فکر می کرد می تواند هر دو طرف را داشته باشد. من معتقدم او سیاستمداری عملگراست، مانند مردی با دو زن تلاش خواهد کرد هر دو طرف را راضی کند. اما نهایتا وقتی ترکیه تحت فشار غربی ها قرار گیرد و اگر قرار باشد بین اوباما و احمدی نژاد یکی را انتخاب کند، او آمریکا را به ایران ترجیح خواهد داد و به احمدی نژاد پشت خواهد کرد".

در زمان تحریم های سازمان ملل علیه عراق در دوران رژیم صدام حسین، مرز ترکیه از قبل شلوغ تر بود. از نفت گرفته تا برنج و شکر با تانکرها و کامیون جلو چشم غربی ها به این کشور حمل می شد. طبق گزارش سازمان ملل متحد که بعد از سقوط صدام منتشر شد، کشور ترکیه یکی از اصلی ترین نقض کننده های تحریم ها بود. اما این کشور هرگز برای آن تنبیه نشد.

هنوز از تصویب قطعنامه شورای امنیت علیه ایران زمان زیادی سپری نشده است و نمی توان گفت که آیا دولت ترکیه می خواهد یا می تواند این محدودیت های اعمال شده علیه ایران را به اجرا در آورد یا نه. با توجه به هزینه ای که ایران حاضر به پرداخت برای تامین وسائل مورد نیازش است، باید دید که آیا بازرگانان ترک و ایرانی به قانون دولت ها پایبند خواهند بود یا به پول؟

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.