آیا تشکیل استان البرز به تمرکززدایی کمک می‌کند؟

عکس جاده چالوس
Image caption جاده چالوس که از شهر کرج و با گذر از دامنه های البرز به شمال ایران می رسد از زیباترین و پرتردد ترین جاده های ایران است

نزدیکی به تهران، پایتخت ایران باعث شده کرج یکی از مهاجرپذیرترین مناطق این کشور خوانده شود. شهری که ظاهرا هزینه های اقامت در آن، کمتر از تهران است و در نتیجه، جمعیت این شهر مدام افزایش می یابد.

اواخر مرداد ماه امسال، محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران، در نامه‌ای به وزارت کشور، دستور تاسیس استان جدیدی در مجاورت پایتخت ایران به نام البرز و به مرکزیت شهرستان کرج را صادر کرد. قانون تاسیس استان البرز روز دوم تیرماه در مجلس شورای اسلامی تصویب و بعد توسط شورای نگهبان قانون اساسی تایید شده بود. به این ترتیب، "البرز"، جدیدترین و سی و یکمین استان ایران است که شهرستان کرج مرکز آن خواهد بود.

سید زین العابدین واردی که پیش از این، از کارشناسان ارشد وزارت کشور بوده است، می گوید که برای تبدیل یک شهرستان به استان، باید شرایط مشخصی فراهم باشد. او تصریح می کند: "جمعیت و شیوه های امرار معاش ساکنان منطقه، وضعیت اقتصادی و شرایط اجتماعی از عواملی هستند که در تصمیم گیری مسئولان برای ایجاد یک استان جدید موثر است."

آقای واردی اضافه می کند: "زمانی که محدوده ای جغرافیایی به عنوان استان، انتخاب و مرکز آن مشخص شد، فرمانداری به استانداری و روسای ادارات به مدیران کل تبدیل می شوند و شاید در تغییرات بعد از آن، ۲۰ تا ۳۰ اداره کل جدید تشکیل شود. یعنی واحدهایی که از نظر تقسیمات کشوری، نسبت به قبل، مستقل تر هستند."

به جز روزهای تعطیل، تقریبا هر روز صبح، بزرگراه و جاده هایی که کرج و تهران را به هم وصل می کنند، شلوغ و پرترافیک هستند. برخی آمار غیررسمی نشان می دهد که روزانه بین ۹۰۰ هزار تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از ساکنان کرج ، صبح زود با وسایل نقلیه مختلف به تهران می روند. زین العابدین واردی یادآور می شود که با تبدیل کرج به مرکز استان البرز، از میزان رفت و آمدهای روزانه بین کرج و تهران هم کاسته خواهد شد.

او توضیح می دهد: "وقتی شهرستان کرج به عنوان مرکز استان البرز از تهران جدا شد، بودجه مستقلی به اندازه مرکز یک استان برای آن در نظر می گیرند و به همین نسبت هم اداره امور آن، مستقل و جدا می شود. برای مثال، برای رسیدگی به پرونده های قضایی که برایشان درخواست تجدیدنظر شده است، دیگر نیازی به مراجعه به تهران نیست، بلکه دادگستری کل در کرج به این امور رسیدگی خواهد کرد. در نتیجه مردم از این که برای پیگیری کارهایشان به مراکز اصلی اداری و اجتماعی در تهران مراجعه کنند، فارغ می شوند و از مراجعاتشان به تهران هم کم می شود."

فاطمه حقیقت جو، از نماینده های دور ششم مجلس شورای اسلامی ، متمرکز بودن اداره امور کشور در تهران را یکی از دلایل رویکرد مسئولان در ایجاد استان های جدید می داند. او معتقد است که "اداره امور کشور در ایران، بسیار متمرکز است و تصمیمات ابتدا در پایتخت و بعد در مراکز استان ها نهایی می شود، در حالی که نیازها و ضرورت های یک شهرستان ممکن است با شهرستان دیگر متفاوت باشد."

خانم حقیقت جو اضافه می کند: "استانداری های موجود در ایران، توان رسیدگی به مسایل و نیازهای شهرها و شهرستان ها و دهستان های یک استان را ندارند و بودجه استان ها هم به خوبی بین این بخش ها توزیع نمی شود. در نتیجه ما شاهد توسعه یافتگی بعضی شهرستان ها و به طور مشخص مراکز استان ها و عدم توسعه شهرهای کوچکتر و به ویژه شهرهایی هستیم که از نظر جغرافیایی دورتر از مرکز استان هستند."

تقسیم استان خراسان به سه استان، یکی از تجربه های اداره کنندگان امور ایران در تغییر تقسیمات کشوری بود. زمانی که این استان به سه استان خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی تقسیم شد، خانم حقیقت جو نماینده مجلس بود. او می گوید: "وسعت زیاد استان خراسان، یکی از دلایل مد نظر در زمان تصمیم گیری برای تقسیم آن بود."

به گفته خانم حقیقت جو، "تصور می شد که به دلیل وسعت زیاد استان خراسان، به همه بخش های این استان به اندازه کافی، رسیدگی نمی شود و در نتیجه با تقسیم آن به سه استان مستقل، انتظار می رفت که بودجه ای سه برابر میزان قبلی، به این استان تزریق شود."

او اضافه می کند: "احتمالا در زمان تصمیم گیری برای تشکیل استان البرز هم چنین تصوری وجود داشت، چون اصولا بیشتر بودجه استان تهران در شهر تهران هزینه می شود و همه چیز در این شهر متمرکز و در نتیجه به شهرهای کوچک اطراف تهران کمتر رسیدگی شده است."

با این حال، ماشاءالله عباس زاده که در دولت محمد خاتمی از کارشناسان وزارت کشور بوده است، رویکردهای سیاسی را در تشکیل استان جدید البرز، موثرتر از دلایل اقتصادی و مدیریتی می داند. او می گوید: "تصمیم دولت برای تشکیل استان البرز به مرکزیت کرج برخی مسولان و مقامات شهری کرج را غافلگیر و شگفت زده کرد."

آقای عباس زاده اضافه می کند: "تصمیم دولت به تشکیل استان البرز در آستانه انتخابات دهم ریاست جمهوری ایران مطرح شد و به نظر می رسد محمود احمدی نژاد با دادن چنین وعده ای به دنبال همسوسازی جمعیت های پراکنده حاشیه نشین شهری در این منطقه بود."

به گفته او، "با تشکیل استان جدید، بخشی از مدیریت های شهری هم از تهران منتقل و از قدرت مقامات شهری تهران در کرج کاسته می شود، در واقع، علائم و نشانه ها، حاکی از نوعی نبرد قدرت و جدال بین شهردار تهران و دولت ایران در روند تشکیل استان البرز بود."

آقای عباس زاده معتقد است که "با توجه به عدم بررسی زیرساخت های موجود در استان البزر، نبود اقتصاد شهری مطلوب و کافی نبودن فضای سبز شهری در کرج و همچنین کافی نبودن منابع مالی مورد نیاز برای تامین نیازهای مدیریتی استان جدید در مراحل آتی، نشان می دهد که در روند تصمیم گیری برای تشکیل استان البرز، دلایل سیاسی، قوی تر از عوامل اقتصادی و اجتماعی بوده است."

البته زین العابدین واردی، نفوذ و تعامل نماینده های یک شهرستان با مسولان کشور را هم در تشکیل یک استان جدید موثر می داند و می گوید: "به جز فراهم بودن شرایط اقتصادی و اجتماعی، روابط درونی و پافشاری نماینده های یک منطقه هم در تشکیل استان جدید موثر است و نهایی شدن تشکیل یک استان جدید، گاه به نفوذ اداری و اجتماعی نماینده های یک منطقه در مجلس شورای اسلامی بستگی دارد."

با این حال، فاطمه حقیقت جو معتقد است که تقسیم استان های کشور به استان های کوچک تر کمک زیادی به حل مشکلات این مناطق نمی کند.او توضیح می دهد: "تا زمانی که تصمیم گیری در کشور به شیوه متمرکز انجام می شود و روند کنونی تغییر نکرده است، تقسیم استان های فعلی، در بهبود شرایط ساکنان آنها تاثیری نخواهد داشت."

خانم حقیقت جو توصیه می کند: "باید اعتماد به مردم بیشتر شود و اداره امور محلی به مردم و شوراهای منتخب آنها واگذار شود تا بتوانند با اختیارات بیشتری به بهبود وضعیت مناطقشان کمک کنند."

استان البرز، جدیدترین استان ایران است و بر اساس اعلام صولت مرتضوی، معاون سیاسی وزیر کشور، روند ایجاد سیستم اداری و انتخاب استاندار آن، همچنان در وزارت کشور جریان دارد. تا شاید آنطور که نماینده های کرج در مجلس شورای اسلامی گفته اند، با پایان این روند و به نتیجه رسیدن برنامه ریزی ها ساکنان کرج از سایه تهران، پایتخت ایران، خارج شوند.

مطالب مرتبط