احمدی نژاد 'نمایندگان ویژه' در امور خارجه را به 'مشاور' تبدیل کرد

احمدی نژاد و متکی
Image caption برخی ناظران انتصاب "نمایندگان" یا "مشاوران" ویژه را حاکی از اختلاف رئیس جمهوری و وزیر امور خارجه دولت او دانسته اند

محمود احمدی نژاد، رییس جمهوری ایران پنج نفر را به عنوان "مشاور" خود در امور مناطق مختلف جهان منصوب کرده است.

روز چهارشنبه، 24 شهریور (15 سپتامبر)، پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری ایران گزارش کرد که محمود احمدی نژاد با صدور احکامی، شش نفر را به عنوان "مشاورین رئیس جمهوری در امور خاورمیانه، آمریکای لاتین، دریای خزر، آسیا و افغانستان" منصوب کرده است.

براساس این گزارش، اسفندیار رحیم مشایی، رئیس دفتر رئیس جمهوری، به عنوان مشاور رئیس جمهور در امور خاورمیانه، حمید بقایی، معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان میراث فرهنگی، به سمت مشاور رئیس جمهور در امور آسیا، شمس الدین حسینی، وزیر امور اقتصادی و دارایی، به سمت مشاور رئیس جمهور در امور آفریقا، محمد عباسی، وزیر تعاون، به سمت مشاور رئیس جمهور در امور آمریکای لاتین، ابوالفضل ظهره وند به سمت مشاور رئیس جمهور در امور افغانستان و محمد مهدی آخوندزاده به سمت مشاور رئیس جمهور در امور دریای خزر منصوب شده اند.

این افراد با حفظ سمت، به نمایندگی رئیس جمهوری منصوب شده اند و آقای احمدی نژاد در احکام این افراد، ضمن اشاره به "تعهد، دانش و تجربیات" آنان، بر "هماهنگی با وزارت امور خارجه در جهت تسهیل و تسریع در پیشبرد اهداف و منافع ملی و بین المللی نظام با انسجام کامل" تاکید نهاده است.

چندی پیش، محمود احمدی نژاد آقایان رحیم مشایی، بقایی، آخوندزاده و ظهره وند را به سمت "نمایندگان ویژه رئیس جمهوری" در امور خاورمیانه، آسیا، دریای خزر و افغانستان منصوب کرد که باعث انتقاد شماری از مقامات و کارشناسان شد.

به گفته منتقدان این انتصابات، مسئولیت روابط خارجی جمهوری اسلامی بر عهده وزارت امور خارجه، کارشناسان و مشاوران و همچنین ماموران اعزامی این وزارتخانه به خارج از کشور است و در حالیکه وزیر امور خارجه از سوی رئیس جمهوری منصوب می شود، تصمیم به واگذارکردن وظایف نهاد تحت اداره او به نمایندگان ویژه موردی ندارد.

Image caption انتصاب مشایی به دلیل سمتهای متعدد او به خصوص مورد انتقاد بوده است

برخی از نمایندگان مجلس نیز تصمیم آقای احمدی نژاد برای انتصاب نمایندگان ویژه را، که در برابر مجلس پاسخگو نیستند، مغایر قانون اساسی جمهوری اسلامی دانسته و آن را مورد انتقاد شدید قرار دادند.

علاوه بر این، افزودن یک سمت دیگر به سمت های متعدد آقای رحیم مشایی، و اینکه سایر افراد مورد نظر آقای احمدی نژاد هم تخصص و تجربه چندانی در فعالیت های دیپلماتیک و امور مناطق مورد ماموریت خود نداشتند نیز با انتقاداتی مواجه شده بود.

اگرچه در خبر روز چهارشنبه پایگاه اطلاع رسانی رئیس جمهوری در مورد سرنوشت احکام قبلی آقایان رحیم مشایی، بقایی، آخوندزاده و ظهره وند به سمت "نمایندگان ویژه رئیس جمهوری" توضیحی داده نشده، احتمالا آقای احمدی نژاد عنوان "نماینده ویژه" را به "مشاور" رئیس جمهوری تغییر داده است.

مقامات نزدیک به آقای احمدی نژاد هنوز در مورد دلیل تصمیم وی به تغییر عناوین این افراد اظهار نظری نکرده اند اما به نظر می رسد که برخی اظهار نظرهای انتقاد آمیز از انتصاب نمایندگان ویژه رئیس جمهوری در اتخاذ این تصمیم بی تاثیر نبوده است.

رابطه وزارت خارجه و رئیس جمهوری

هفته گذشته، منوچهر متکی، وزیر امور خارجه به شدت از سخنان حمید بقایی، نماینده ویژه محمود احمدی نژاد در امور آسیا، انتقاد کرد و آن را سبب تضعیف دستگاه دیپلماسی ایران خواند که به گفته ناظران، حاکی از ناخرسندی وزارت امور خارجه از سلب بخشی از اختیارات این وزارتخانه در نتیجه انتصاب نمایندگان ویژه رئیس جمهوری بود.

همزمان، برخی رسانه های همگانی در ایران از بروز اختلاف بین محمود احمدی نژاد و وزیر خارجه دولت او سخن گفته و با ابراز این نظر که تعیین نمایندگان ویژه به منظور وارد کردن فشار بر منوچهر متکی برای استعفا از این سمت است، احتمال برکناری آقای متکی را مطرح کرده اند.

Image caption آیت الله خامنه ای "اعتماد به وزیران" را مورد تاکید قرار داده بود

محمود احمدی نژاد در احکام انتصاب پنج نفر به سمت مشاوران خود، که به طور جداگانه صادر کرده، از آنان خواسته است تا "ضمن استفاده از همکاری وزارت امور خارجه و سایر دستگاه های مرتبط، فرآیند تصمیم گیری و اقدامات اجرایی مربوطه را مورد مداقه مستمر قرار داده و چگونگی تمشیت امور را به اینجانب گزارش نمایید."

به نظر می رسد که بخشی از ماموریت منصوبان جدید آقای احمدی نژاد نظارت و بازرسی فعالیت های "وزارت خارجه و سایر دستگاه های مرتبط" و گزارش عملکرد آنهاست که می تواند به نشانه ای از ناخرسندی او از وزارت امور خارجه و احتمالا اختلاف با آقای متکی تعبیر شود.

در عین حال، به گفته ناظران، انگیزه اصلی آقای احمدی نژاد در تغییر عنوان نمایندگان ویژه به مشاوران، رعایت نظر آیت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی، در زمینه اجتناب از موازی کاری در تشکیلات دولت بوده است.

آیت الله خامنه ای در سخنانی در دیدار با رئیس جمهوری و هیات دولت که دو هفته پیش صورت گرفت، گفت که وزارت امور خارجه "مسئول هدایت منسجم و برنامه ریزی شده همه مسایل سیاست خارجی و روابط با دیگر کشورهاست" و افزود "اعتماد به وزیران در چارچوب اختیارات و وظایفشان" از نکات مدیریتی است که باید مورد توجه هیات دولت قرار گیرد.

تغییر عنوان "نمایندگان ویژه" به مشاور و تاکید آقای احمدی نژاد بر لزوم همکاری آنان با وزارت امور خارجه به معنی تبعیت دست کم ظاهری از مخالفت رهبر جمهوری اسلامی با تعدد مراجع تصمیم گیری در حوزه سیاست و روابط خارجی است.

در عین حال، سایت خبر آنلاین، از سایت های اصولگرا اظهارات علی اکبر جوانفکر، مشاور رئیس جمهوری و مدیرعامل خبرگزاری ایرنا را منتشر کرده که گفته است اظهارات آیت الله خامنه ای "که پس از انتقاد منوچهر متکی از آقای بقایی" صورت گرفت "متوجه اقدام دور از انتظار جناب آقای متکی بوده است."

آقای جوانفکر دلیل تصمیم محمود احمدی نژاد به انتصاب نمایندگان ویژه را "پر کردن خلاء های بزرگ ناشی از کم تحرکی و عدم انجام فعالیت های طبیعی و بدیهی از سوی دستگاه عریض و طویل وزارت امور خارجه" دانسته و اتهام "موازی کاری" را رد کرده است.

با اینهمه، نه تنها آقای احمدی نژاد مشخص نکرده است که وظیفه "نمایندگان ویژه" رئیس جمهوری در امور مناطق خارجی چه تفاوت هایی با وظایف نمایندگان اعزامی و کارشناسان وزارت امور خارجه داشته، بلکه به نظر نمی رسد که تغییر عناوین آنان به مشاور نیز بتواند به رفع این ابهام کمک چندانی کند.

در تشکیلات اداری ایران، وزارتخانه های مختلف موظف هستند در محدوده وظایف خود، مشورت های لازم را در اختیار مقامات ارشد دولتی، از جمله رئیس جمهوری، قرار دهند و در عین حال، سیاست ها و برنامه های دولت در زمینه های مربوطه را به اجرا بگذارند.

مطالب مرتبط