ایران در هفته ای که گذشت؛ ۹ مهر ۱۳۸۹

باراک اوباما
Image caption گفت و گوی رئیس جمهوری آمریکا با بی‌بی‌سی فارسی واکنش‌های زیادی در پی داشت

واکنش ها نسبت به گفت و گوی اوباما، رئیس جمهوری آمریکا با تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی، گسترش دامنه تحریم ها، گسترش دامنه انتقادات از رهبر، مجلس خبرگان و دولت، و تنش در بازار طلا، ارز و آهن از مهم ترین رخدادهای ایران در طول هفته گذشته بودند.

اوباما؛ 'شرور بین المللی'

باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا در گفت و گوی اختصاصی با تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی که شامگاه جمعه دوم شهریور پخش شد، اظهارات محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران در مجمع عمومی سازمان ملل را تقبیح کرد.

او گفت که اظهارات محمود احمدی نژاد "موهن"، "سرشار از نفرت" و "غیر قابل توجیه" بوده است.

رئیس جمهوری ایران، یک روز پیش تر در مجمع عمومی سازمان ملل متحد گفته بود که "اکثریت مردم آمریکا و ملت ها و سیاستمداران بر این باورند" که حملات ۱۱ سپتامبر "توسط بخش هایی از دولت آمریکا" انجام شده است.

او روز دوم مهر، بار دیگر در یک کنفرانس مطبوعاتی از کشورهای غربی خواست که با تشکیل کمیته حقیقت یاب بی طرف، از تبدیل شدن ماجرای یازدهم سپتامبر به "یک جعبه سیاه" پرهیز کنند.

آقای احمدی نژاد در واکنش به اظهارات رئیس جمهوری آمریکا هم روز شنبه ۳ مهر، به هنگام بازگشت از نیویورک، در فرودگاه مهرآباد تهران و در جمع خبرنگاران، عکس العمل دولت آمریکا را "ناشیانه" توصیف کرد و خطاب به دولتمردان آمریکایی گفت: "پدیده ۱۱ سپتامبر را ایجاد کردید و هر ملتی که در برابر شما بایستد و بخواهد استقلال خود را حفظ کند، بلافاصله او را به همراهی با تروریسم متهم می کنید."

همزمان، علی لاریجانی، رئیس مجلس ایران در واکنشی خشم آلود نسبت به اظهارات رئیس جمهوری آمریکا، در یک سخنرانی در شهر مرودشت استان فارس گفت: "اوباما با چه رویی می گوید که به دنبال کمک به ملت ایران است؟ او بداند که یک شرور بین المللی است و هیچ وقت با ملت ایران نبوده است."

باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا در گفت و گو با بخش فارسی بی بی سی گفته بود: "ما می خواهیم با سخاوت و دوستی با دولت و مردم ایران گفت و گو کنیم. چرا که معتقدیم دشمنی ایران و آمریکا امری اجتناب ناپذیر نیست."

ویلیام هیگ، وزیر امورخارجه بریتانیا بعدا از مصاحبه باراک اوباما با بی بی سی فارسی به عنوان یک "اقدام عالی" یاد کرد و گفت که آقای اوباما از این فرصت برای ارتباط با مردم ایران استفاده کرد و نظر همه ما را اعلام کرد که "ما با مردم ایران مشکلی نداریم، بلکه با دولت ایران مشکل داریم که می خواهد برخلاف نظر دنیا برنامه هسته ای خود را دنبال کند."

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران هم روز دوشنبه ۵ مهر پروانه ساخت فیلمی به نام "جعبه سیاه" درباره حملات ۱۱ سپتامبر را صادر کرد. حملات یازدهم سپتامبر سال ۲۰۰۱ به برج های تجاری نیویورک، بیش از سه هزار کشته برجای گذاشت و مقامات آمریکایی گروه القاعده را مسئول این حملات معرفی کردند.

گسترش دامنه تحریم ها

در آغاز هفته، نامه بیش از ۵۰ نماینده جمهوریخواه کنگره آمریکا خطاب به رئیس جمهوری آمریکا، منتشر شد که در آن از او خواستند "هرچه در توان دارد برای جلوگیری از دستیابی ایران به توانایی هسته ای" بکار گیرد.

روز دوشنبه ۵ مهر، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه گفت که کشور او براساس قطعنامه شماره ۱۹۲۹ مصوب شورای امنیت نمی تواند به قرارداد تحویل موشک های اس ۳۰۰ به ایران عمل کند.

روز بعد آویگدور لیبرمن، وزیر امور خارجه اسرائیل طی نطقی در مجمع عمومی سازمان ملل، ایران را به حمایت از گروه های اسلامگرا در مناطق فلسطینی و لبنان متهم کرد و گفت: " در جستجو برای یک موافقتنامه ماندگار با فلسطینی ها... باید درک کرد که اول باید مسئله ایران حل شود."

همزمان، سناتور دموکرات چاک شومر و سناتور جمهوریخواه جان کایل طی نامه ای به هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا از دولت این کشور خواستند "تا زمانی که ایران با توقف کامل غنی سازی اورانیوم موافقت کند، علیه ایران موضعی محکم داشته باشد."

Image caption دولت آمریکا فرمانده سپاه پاسداران ایران را به همراه هفت مقام نظامی، انتظامی و دولتی دیگر به اتهام نقض حقوق بشر مشمول تحریم اعلام کرد

روز چهارشنبه ۷ مهر، باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا، با صدور فرمانی اسامی هشت مقام ارشد جمهوری اسلامی را به فهرست افراد مشمول تحریم های ایالات متحده اضافه کرد. این هشت تن عبارتند از:

• محمدعلی جعفری (فرمانده کل سپاه پاسداران) • صادق محصولی (وزیر رفاه فعلی و وزیر سابق کشور) • غلامحسین محسنی اژه ای (دادستان کل کشور و وزیر سابق اطلاعات) • سعید مرتضوی (دادستان سابق تهران) • حیدر مصلحی (وزیر اطلاعات) • مصطفی محمد نجار (وزیر کشور و جانشین فرمانده کل قوا در نیروی انتظامی) • احمدرضا رادان (جانشین فرمانده کل نیروی انتظامی) • حسین طائب (معاون اطلاعات سپاه پاسداران و فرمانده سابق نیروی بسیج)

آمریکا این مقام ها را به دست داشتن در "نقض جدی حقوق بشر و آزار مردم ایران" در جریان وقایع پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری ایران متهم کرد و وزیر امور خارجه آمریکا گفت: " تحت نظارت یا فرماندهی این افراد، شهروندان ایرانی بی جهت بازداشت شدند، کتک خوردند، مورد شکنجه و تجاوز قرار گرفتند، تهدید و حتی کشته شدند."

در واکنش به این اقدام دولت آمریکا، وزارت امور خارجه ایران روز پنجشنبه ۸ مهر لئو آگوستی، سفیر سوئیس در تهران را احضار و مراتب اعتراض شدید جمهوری اسلامی را به او ابلاغ کرد. سفارت سوئیس در تهران به عنوان حافظ منافع آمریکا در ایران عمل می کند.

مدیرکل آمریکای شمالی وزارت امور خارجه ایران این اقدام دولت آمریکا را دخالت آشکار در امور داخلی ایران، اخلال در نظم بین المللی و سوء استفاده سیاسی از مفهوم انسانی حقوق بشر توصیف کرد.

در همین حال، دولت آمریکا اعلام کرد که کمپانی نفتیران را که در سوئیس مستقر و جزء موسسات اقماری شرکت نفت ایران است، تحریم کرده و شرکت فرانسوی توتال، شرکت نروژی استات اویل، شرکت ایتالیایی انی و شرکت هلندی-بریتانیایی رویال داچ شل را هم به دلیل توقف سرمایه گذاری در ایران از مجازات معاف کرده است.

همچنین خبرگزاری ژاپنی کیودو به نقل از منابع دولتی ژاپن گزارش کرد که شرکت اینپکس، بزرگترین شرکت ژاپنی فعال در زمینه اکتشاف نفت، در نظر دارد از مشارکت در طرح اکتشاف و توسعه میدان نفتی آزادگان در ایران خارج شود.

تصمیم این شرکت در ارتباط با تحریم های یکجانبه دولت آمریکا ارزیابی می شود که محدودیت های شدیدی را علیه سرمایه گذاران خارجی در بخش انرژی ایران وضع کرده است.

اما روزنامه 'خلق'، روزنامه رسمی حزب کمونیست چین به نقل از لی چانگ چون، سرپرست تبلیغات این حزب نوشت: "چین مایل به حفظ تماس ها با ایران در سطح بالا، مبادلات با ایران در همه سطوح و تقویت اعتماد سیاسی است."

گسترش دامنه انتقادها؛

۱- 'فریاد بهارستان'

روز شنبه سوم مهر، شهاب الدین صدر، نایب رئیس مجلس ایران گفت که "سکوت مجلس در برابر سخنان رئیس‌جمهوری به خاطر حضور وی در آمریکا به نمایندگی از ملت ایران" بوده است.

آقای احمدی نژاد پیش از سفر به نیویورک در مصاحبه با روزنامه ایران گفته بود که رئیس جمهوری را بعد از رهبر بالاترین مقام کشور خوانده بود. او سخن آیت الله خمینی مبنی بر این که "مجلس در راس امور است" را مربوط به گذشته دانست که نخست وزیر کشور را اداره می کرد و نخست وزیر هم از طریق مجلس انتخاب می شد.

روز سه شنبه ۶ مهر، تذکر کتبی ۱۷۰ تن از نمایندگان مجلس ایران به رئیس جمهوری این کشور در صحن مجلس خوانده شد که در آن آمده بود: "لازم است دولت به جای دخالت در امور قوای دیگر و نفی جایگاه مجلس که نماد اصلی مردم سالاری دینی است، به وظایف خود عمل کند."

روز بعد، روزنامه جهان صنعت نوشت: "فریاد بهارستان در گوش پاستور پیچید."

۲- انتقاد از رسانه های دولتی

در روزهای آغاز هفته سایت کلمه گزارشی از دیدار محمد خاتمی، رئیس جمهوری پیشین ایران با اعضای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات منتشر کرد.

او در این دیدار از محدودیت های رسمی و بخشنامه ای علیه اصلاح طلبان انتقاد و صدا و سیمای جمهوری اسلامی را به "ترویج یک فکر، روش و جریان" متهم کرد.

آقای خاتمی با اشاره به سخت گیری های نیروهای امنیتی بر خانواده های حمید باکری و محمد ابراهیم همت، عدم واکنش مقام های رسمی به این اقدامات را هم مورد انتقاد قرار داد.

حمید و مهدی باکری و محمد ابراهیم همت، از فرماندهان سرشناس سپاه بودند که در جنگ ایران و عراق کشته شدند. در روزهای آغاز هفته از ادامه اقدامات نیروهای امنیتی برای ایجاد محدودیت علیه خانواده های آنان گزارش هایی منتشر شد.

روز چهارشنبه ۷ مهر، مصطفی تاج زاده، فعال سیاسی و عضو جبهه مشارکت که در زندان به سر می برد در ملاقات با همسرش به برخوردهای صورت گرفته با خانواده های فرماندهان جنگ واکنش نشان داد و حسین شریعتمداری، مدیر مسئول روزنامه کیهان را به خاطر نوشتن مقاله ای علیه خانواده های این فرماندهان با ملا عمر، رهبر طالبان قابل مقایسه دانست.

روزنامه کیهان پیش تر همسران حمید باکری و محمد ابراهیم همت را به "حمایت از فتنه " متهم کرده بود و نوشته بود که آنها "خون پاک همسران شهید خود را برای فروش به دشمنان خدا و قاتلان همت و باکری عرضه کرده اند."

۳- انتقاد از خلاف گویی

Image caption سخنگوی قوه قضائیه ایران از انحلال دو حزب عمده اصلاح طلب خبر داد

روز دوشنبه ۵ مهر غلامحسین محسنی اژه ای، سخنگوی قوه قضائیه و دادستان کل کشور در نشستی خبری گفت: "کمیسیون ماده ۱۰ احزاب نسبت به حزب مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب اقدام کرد و پروانه این دو جریان را متوقف و از دادگاه تقاضای انحلال حزب مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب را کرد و دادگاه این دو حزب را منحل کرد و این دو حزب حق فعالیت ندارند."

در واکنش به این اظهارات علی شکوری راد، عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی، به بی بی سی فارسی گفت: "آقای محسنی اژه ای یا بی اطلاع هستند و یا خلاف گفته اند، همان طور که این روزها خلاف گفتن در بین مسئولان باب شده، و دروغگویی که زمانی فکر می کردیم فعل حرام است، برای آقایان تبدیل به فعل واجب شده است."

روز بعد خبر دیدار میرحسین موسوی و محمد خاتمی، از رهبران مخالفان دولت ایران منتشر شد که در دیدار با یکدیگر "تلاش نافرجام جریانی خاص برای القاء اختلاف و تقابل میان شخصیت ها" را محکوم کردند.

پیش تر بعضی از رسانه های حامی دولت، از جمله روزنامه رسالت در خبرهایی به اختلاف بین این دو اشاره کرده بودند.

۴- 'بالاترین انحراف'

روز چهارشنبه ۷ مهر، وبسایت تغییر (نزدیک به مخالفان دولت) متن مصاحبه مهدی کروبی، از رهبران مخالفان دولت ایران را منتشر کرد.

آقای کروبی در این مصاحبه، با استناد به سخنان آیت الله خمینی گفت که از نظر بنیانگذار جمهوری اسلامی "بالاترین انحراف که منجر به انحراف تمام ارگان ها می شود، انحراف رهبری است."

او از قرار گرفتن "سرنوشت خبرگان زیر ساطور شورای نگهبان" انتقاد کرد و واکنش شدید به انتقاد از دولت و مقام های حکومتی را ویژه جوامعی دانست که در آنها "فضای خفقان، خودسانسوری و انحصار طلبی" حکمفرماست.

پیش تر، پاسخ مشروح آیت الله علی محمد دستغیب، مرجع تقلید منتقد حکومت ایران به استفتایی در مورد ولایت مطلقه فقیه، در وبسایت رسمی او منتشر شده بود که آقای دستغیب در آن ولایت مطلقه فقیه و ولی فقیه معین شده از طرف خبرگان را دو مقوله جداگانه دانسته بود.

او نوشته بود شخصی که مطابق قانون اساسی توسط مجلس خبرگان به رهبری انتخاب می شود تنها وظیفه تنظیم روابط میان قوای سه گانه حکومتی و ممانعت از تضییع حق شهروندان توسط این قوا را دارد و "هیچ حق دخالت در امور مردم، چه در حوزه دانشگاهی و چه در حوزه علمی و فرهنگی مردم را ندارد".

دو ماه پیش، آیت الله علی خامنه ای، رهبر ایران در قالب پاسخ به چند پرسش استفتایی نظر داد: "تصمیمات و اختیارات ولى فقیه در مواردى که مربوط به مصالح عمومى اسلام و مسلمین است، در صورت تعارض با اراده و اختیار آحاد مردم، بر اختیارات و تصمیمات آحاد امّت مقدّم و حاکم است."

بازار؛ اعتراض، اعتصاب و نوسان قیمت

بازار طلافروشان تهران از روز شنبه ۳ مهر در اعتراض به نحوه دریافت مالیات بر ارزش افزوده، تعطیل شد.

علی عسگری، رئیس سازمان امور مالیاتی در یک نشست خبری در واکنش به تعطیلی بازار طلا فروشان گفت: "این رسم جدیدی است که اگر گروهی نخواهند در کشور مالیات بپردازند، با اعتصاب و تجمع مسائل خود را مطرح می کنند."

در روزهای میانی هفته از اعتصاب طلافروشان در شهرهای قزوین و مشهد هم گزارش هایی منتشر شد.

همزمان با اعتصاب طلافروشان، بازار "شاد آباد"، مهم ترین مرکز فروش آهن در تهران هم به حالت تعطیلی در آمد.

از سوی دیگر روز سه شنبه ۶ مهر، جمعی از اعضای صنف آهن فروشان شهر زنجان در اعتراض به صدور حکم پلمب مغازه هایشان در برابر مجمع امور صنفی این شهر تجمع کردند.

روز بعد، محمد آزاد، رئیس هیئت مدیره اتحادیه آهن فروشان تهران از پایان اعتصاب اعضای این صنف خبر داد و محمد کشتی آرای، رئیس اتحادیه کشوری طلا و جواهر نیز نسبت به بازگشایی بازارهای طلا ابراز امیدواری کرد.

در طول هفته، بهای ارز در بازار آزاد روندی صعودی داشت. محمود بهمنی، رئیس بانک مرکزی ایران بخشی از افزایش قیمت ارز را واقعی و بخشی دیگر را کاذب دانست و گفت: "بانک مرکزی برای کنترل این افزایش قیمت کاذب وارد عمل خواهد شد."