ایران در هفته ای که گذشت؛ ۱۹ آذر ۱۳۸۹

برگزاری مراسم روز دانشجو و از سرگیری مذاکرات هسته ای ایران با نمایندگان کشور های موسوم به گروه پنج به علاوه یک، از مهمترین رخدادهای ایران در طول هفته گذشته بودند.

روز دانشجو؛ دو مراسم در یک دانشگاه

Image caption برگزاری مراسم بزرگداشت روز دانشجو توسط منتقدان دولت در دانشگاه تهران

۱۶آذر ماه که در تقویم رسمی ایران به عنوان 'روز دانشجو' نامگذاری شده، یادآور کشته شدن احمد قندچی، مصطفی بزرگ نیا و مهدی شریعت رضوی، سه تن از دانشجویان دانشکده فنی دانشگاه تهران در آذر ماه ۱۳۳۲ توسط نظامیان حکومت پهلوی است.

در سال های اخیر همواره دانشجویان از مراسم روز دانشجو برای اعتراضات دانشجویی استفاده کرده اند. سال گذشته و در ادامه رخدادهای پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری ایران، اعتراضات دانشجویان در روز دانشجو هم شدت و گسترش بیشتری داشت.

امسال نیز در روزهای آغازین آذر ماه، متن پیام کتبی میرحسین موسوی، یکی از رهبران مخالفان دولت در ایران، خطاب به دانشجویان منتشر شد که در آن ضمن توصیه به صبر، استقامت و گسترش آگاهی ها، آمده بود: "سه میلیون دانشجوی آگاه کشور، بزرگترین سرمایه جنبش سبز است؛ جنبشی که همراهان آن بی شمارند و هر یک به نوعی رهبر این جریان عظیم مردمی هستند.

"به دنبال آن، غلامحسین محسنی اژه ‌ای، دادستان کل کشور و سخنگوی قوه قضاییه ایران ، صدور بیانیه تازه در آستانه آذرماه را افزوده شدن برگ دیگری بر پرونده اعمال مجرمانه آقای موسوی توصیف کرد و هشدار داد: "امثال این فرد اگر این رفتار خود را ادامه دهند با آنها برخورد خواهد شد."

علیرغم هشدارهای آقای محسنی اژه ای، روز شنبه ۱۳ آذرماه پیام کتبی مهدی کروبی، یکی دیگر از رهبران مخالفان دولت ایران خطاب به دانشجویان منتشر شد که در آن آمده بود: "تعداد زیادی از فعالان دانشجویی در عین بی گناهی و تنها به جرم انتقاد و برای این که در مقابل قانون شکنی و دروغ ایستاده اند و آن را نفی کرده اند، در شرایط دشواری به سر می برند.

"آقای کروبی در این پیام از دانشجویان به عنوان "یکی از مهمترین گروه های مرجع در ایران" خواست حضور خود را در صحنه حفظ کنند و تأکید کرد که "فضای ترس و خفقان باقی نخواهد ماند."

همزمان اکبر هاشمی رفسنجانی، رییس مجمع تشخیص مصلحت هم در یک پیام کتبی خطاب به دانشجویان تأکید کرد "دانشجوی ایرانی باید هوشیار باشد که جامعه با لالایی خرافه‌پرستی، به خواب غفلت نرود و دین و تعصب کور برای مردم پوستین وارونه نشود."

در مقابل، بسیج دانشجویی دانشگاه تهران، با انتشار "کیفرخواستی در مورد اقدامات مجرمانه" میرحسین موسوی، مهدی کروبی و محمد خاتمی، خواستار محاکمه قضایی این سه رهبر اصلاح طلب شد.

همچنین در واکنش به پیام های مخالفان دولت، روز سه شنبه ۱۶ آذر، غلامرضا خواجه سروی معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در گفت و گو با خبرگزاری دولتی ایران، ایرنا، بدون نام بردن از کسی گفت: امسال هم بسیاری از عناصر وابسته به دشمن و گروه های معاند و کسانی که به جز هزینه و تبعات منفی، چیزی برای کشور ایران نداشته اند دعوت های زیادی از دانشجویان کردند تا مناسبت ۱۶ آذر را از اهداف و مسیر اصلی آن خارج کنند.

او تأکید کرد که مراسم روز دانشجو در امامزاده عبدالله شهر ری و در دانشگاه های سراسر کشور در فضایی آرام و همراه با "بصیرت حسینی دانشجویان" برگزار شده است.

اظهارات او به مراسم عزاداری دانشجویان بسیجی و حامی دولت و برگزاری "مراسم گرامیداشت ۱۶ آذر و اولین روز از ماه محرم" در برخی از دانشگاهها از جمله در دانشکده فنی دانشگاه تهران اشاره داشت.

از سوی دیگر، منابع نزدیک به مخالفان دولت ایران، در روز ۱۶ آذر حضور نیروهای پلیس در خیابان های اطراف دانشگاه های بزرگ تهران را گسترده توصیف کردند و دانشگاه آزاد قزوین، دانشگاه هنر تهران، دانشگاه امیر کبیر، دانشگاه آزاد واحد شرق تهران و دانشگاه رازی کرمانشاه، را از جمله واحدهایی اعلام کردند که برگزاری مراسم روز دانشجو در آنها، با درگیری هایی همراه بوده است.

قطعه فیلمهای منتشر شده در سایت یوتیوب هم گروههایی از دانشجویان معترض در برخی از دانشگاهها را در حال خواندن سرود یار دبستانی نشان می داد.

بزرگ ترین مراسم اعتراضی به مناسبت روز دانشجو، بعد از ظهر روز دوشنبه ۱۵ آذر، و با حضور گروهی از دانشجویان و استادان دو دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران برگزار شد.

در این گردهمایی که تحت عنوان "امید، رساترین اعتراض" در دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار شد، چهره های اصلاح طلبی چون مجید انصاری، الهه کولایی، محسن رهامی و حمید رضا جلایی پور سخنرانی کردند و پیام محمد خاتمی، رئیس جمهوری پیشین ایران، به صورت تصویری برای حاضران پخش شد.

محمد خاتمی در بخشی از پیام خود به گردهمایی دانشگاه تهران، از دانشجویان خواست "امیدوار" باشند، "از دادن هزینه نهراسند" و به اعتراضات خود "از روش های مدنی و با پرهیز از خشونت" ادامه دهند.

پرونده هسته ای؛ بازگشت ایران به میز مذاکرات

نخستین دور مذاکرات کاترین اشتون، نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجه و سیاست امنیتی، و سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در مورد پرونده هسته ای جمهوری اسلامی، در روزهای دوشنبه و سه شنبه، ۱۵ و ۱۶ آذر، در ژنو سویس برگزار شد.

خانم اشتون از سوی گروه پنج به علاوه یک متشکل از ایالات متحده، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه - اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل - همراه با آلمان، سرپرستی مذاکرات را برعهده داشت و نمایندگان این کشورها هم در مذاکرات حضور داشتند.

گروه پنج به علاوه یک تلاش می کند ایران را به توقف غنی سازی اورانیوم در این کشور متقاعد کند؛ این گروه از یک سو در تنظیم و تصویب چند قطعنامه تنبیهی علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل فعالیت و همکاری داشته و از سوی دیگر ارائه مجموعه ای از مشوق های اقتصادی، فنی و سیاسی را در ازاء تعلیق بخشی از برنامه های اتمی ایران به این کشور پیشنهاد کرده است.

اما مقامات ایران تحریم های تجاری و مالی بین المللی علیه این کشور را بی اثر و غنی سازی اورانیوم و دستیابی به فنآوری هسته ای صلح آمیز را حق مسلم ایران می دانند.

به همین دلیل، در آستانه آغاز مذاکرات، علی اصغر سلطانیه، نماینده دائم ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی، در نشست شورای حکام این سازمان درخواست برای توقف غنی سازی اورانیوم و سایر فعالیت های صلح آمیز اتمی ایران را از جمله مواردی دانست که این کشور"بر اساس دلایل قانونی مکتوب، موافق با آن نیست و آنها را خارج از ماموریت قانونی آژانس می داند."

روز شنبه سیزدهم آذر، محمود احمدی نژاد، رییس جمهوری ایران ابراز امیدواری کرد سران کشورهای غربی آن قدر "سر عقل آمده باشند" که از فرصت مذاکره با ایران نهایت استفاده را بکنند.

اما روزنامه کیهان مذاکرات هسته ای را از ابتدا "بیرون از بستر قانونی" توصیف و کشورهای گروه پنج به علاوه یک را به اعمال محدودیت های اقتصادی علیه جمهوری اسلامی، فتنه انگیزی و ترور دانشمندان هسته ای ایران متهم کرد.

حیدر مصلحی، وزیر اطلاعات ایران هم در حاشیه همایش ارتقای سلامت نظام اداری به خبرنگاران گفت: شورای امنیت سازمان ملل که تحریم هایی علیه ایران تصویب کرده در ترور اخیر دو فیزیکدان ایرانی مقصر است چون "نتیجه این تحریم ها افشای نام دانشمندان ایرانی است که آمریکا و انگلیس به دنبال آنها هستند."

نوشته کیهان و اظهارات وزیر اطلاعات ایران به قتل مجید شهریاری، و سوء قصد به فریدون عباسی دوانی، استادان فیزیک، اشاره داشت. پیشتر محمود احمدی نژاد، رئیس‌جمهوری ایران نیز بر نقش داشتن دولت‌های غربی و اسرائیل در ترور این دو فیزیکدان ایرانی تأکید کرده بود.

از سوی دیگر در آغاز هفته اعلام شد که آژانس بین المللی انرژی اتمی با تاسیس بانک سوخت هسته ای موافقت کرده، تا با تامین سوخت هسته ای کشورهای دارای برنامه هسته ای برای تولید برق، از قرار گرفتن این کشورها در مسیری که ایران در آن حرکت می کند، جلوگیری کند.

اما ایران یک روز پیش از آغاز مذاکرات اعلام کرد که در تولید کیک زرد به خودکفایی رسیده است. کیک زرد خاک معدنی اورانیوم است که از تصفیه و فرآوری سنگ معدن اورانیوم تهیه می شود.

در واکنش، مایک همر، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا که برای شرکت در مذاکرات اعضای گروه پنج به علاوه یک با ایران، به ژنو آمده بود، اعلام خبر تولید کیک زرد در ایران در آستانه مذاکرات ژنو، را باعث افزایش سوال ها و ابهامات در مورد برنامه هسته ای ایران دانست.

اگرچه دستور جلسه و موضوع گفت وگوها پیش از آغاز مذاکرات ژنو به روشنی مشخص نشده بود و برخی از ناظران به وجود بی‌اعتمادی دوجانبه‌‌ بین طرفین اشاره کرده بودند، اما منابع دیپلماتیک، نخستین روز از مذاکرات را "سازنده و خوب" توصیف کردند.

و مذاکرات در حالی پایان یافت که دو طرف برای برگزاری دور دیگری از گفت وگوها در اواخر ماه آینده میلادی در استانبول توافق کردند.

کاترین اشتون اعلام کرد که مذاکرات آینده در مورد "پیشنهادات عملی و راه های همکاری برای یافتن راه حلی برای نگرانی اصلی ما در مورد مسائل هسته ای" ایران خواهد بود.

اما سعید جلیلی، مذاکره کننده ارشد ایران در یک کنفرانس خبری به خبرنگاران گفت که برای مذاکره در مورد "همکاری حول نقاط مشترک" توافق کرده است، نه گفت و گو در مورد برنامه اتمی کشورش.

محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران هم روز سه شنبه ۱۶ آذر، گفت که ایران تنها گفت و گو در جهت "حل مسائل پیچیده دنیا" را می پذیرد و تأکید کرد: "مذاکره با ایران تنها ‌با صداقت و پایبندی به قانون و احترام به حقوق قطعی ایرانیان و لغو تصمیمات غلط گذشته و تحریم‌‌ها و محدودیت‌ها ‌‌‌سودمند است."

تازه های پرونده حقوق بشر

در آغاز هفته ای که گذشت، خانواده آیت الله حسینعلی منتظری، از مراجع تقلید شیعه اعلام کردند مراسم نخستین سالگرد درگذشت او به علت فقدان امنیت برای شرکت کنندگان برگزار نمی شود.

در این بیانیه با اشاره به حمله "نیروهای لباس شخصی" به دفتر آیت الله منتظری و "غارت و پلمب" آن، از این که در حکومت جمهوری اسلامی، "حریم امنی" وجود ندارد، انتقاد شده بود.

از سوی دیگر، پیش از آغاز دور تازه مذاکرات ایران با گروه کشورهای پنج به علاوه یک، که این هفته در ژنو انجام شد، سازمان عدالت برای ایران، یک نهاد فعال در زمینه حقوق بشر، با ارسال نامه ای برای کاترین اشتون، رسیدگی به وضعیت حقوق بشر در ایران و اتخاذ تصمیم های جدی علیه نقض حقوق بشر در این کشور را از مذاکره کنندگان درخواست کرد.

همچنین سازمان گزارشگران بدون مرز، یک سازمان فعال در زمینه آزادی بیان و دفاع از روزنامه نگاران، با ارسال نامه ای برای وزرای امور خارجه شش کشور طرف مذاکره با ایران، خواستار پیگیری وضعیت حقوق بشر در این کشور شد.

علیرغم این درخواست ها، عصر روز سه شنبه ۱۶ آذر، مأموران امنیتی در تهران با حضور در تحریریه روزنامه اصلاح طلب شرق، احمد غلامی، سردبیر، علی خدابخش، سرمایه گذار، فرزانه روستایی، دبیر گروه بین الملل و کیوان مهرگان، دبیر سرویس سیاسی این روزنامه را با خود بردند.

روز بعد اعلام شد که مصطفی تاج زاده، عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران، و محمد نوری زاد، فیلمساز و روزنامه نگار، که از ماه ها پیش در بند قرنطینه زندان اوین در بازداشت هستند، ممنوع الملاقات شده اند.

در روزهای اخیر، امیر خرم و عماد بهاور، از اعضای نهضت آزادی ایران، به ترتیب به تحمل ۷ سال حبس و ۷۴ ضربه شلاق، و ۱۰ سال حبس و ۱۰ سال محرومیت از فعالیت های سیاسی و رسانه ای محکوم شدند.

علی تاجرنیا، عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت، بعد از گذراندن دوره محکومیت یک ساله اش روز چهارشنبه ۱۷ آذر ۱۳۸۹ (۸ دسامبر ۲۰۱۰) از زندان اوین تهران آزاد شد.

آقای تاجرنیا که از مسئولان ستاد انتخاباتی میرحسین موسوی در انتخابات اخیر ریاست جمهوری بود، در دادگاه بدوی به ۶ سال حبس تعزیری و ۷۴ ضربه شلاق محکوم شده بود که این حکم در دادگاه تجدیدنظر به یک سال حبس تعزیری کاهش یافت.

حسین درخشان، وبلاگ نویسی که در ایران زندانی بود، نیز عصر روز چهارشنبه با سپردن وثیقه به طور موقت آزاد شد.

آقای درخشان، پیش تر، توسط شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی صلواتی، به تحمل ۱۹ و نیم سال زندان و پرداخت جریمه مالی سنگین محکوم شده بود.

در پایان هفته نیز علی شکوری‌راد، عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی به اتهام "نشر اکاذیب" بازداشت شد.

آقای شکوری راد که اوایل آبان ماه گذشته از زندان آزاد شده بود، اخیرا در جریان مناظره با عبدالرضا داوری، مدیر عامل سابق خبرگزاری دولتی ایرنا، در دفاع از دیدگاه خود در مورد بروز تخلف در انتخابات گفته بود: "رسانه های خود شما گفتند که علی لاریجانی تلفنی به آقای موسوی تبریک گفت... چنین مطالبی راجع به آقای صادق لاریجانی نیز وجود دارد که تاکنون بنا به دلایلی رسانه‌ای نشده است و اگر لازم بود این کار انجام خواهد شد."