ایران در هفته ای که گذشت؛ ۲۶ آذر ۱۳۸۹

واکنش ها نسبت به تشبیه وقایع پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری با واقعه کربلا، انفجارهای انتحاری در چابهار و پاره ای از تصمیمات و اقدامات تأثیرگذار بر روابط ایران با برخی از کشورهای منطقه و جهان از مهمترین رخدادهای ایران در طول هفته گذشته بودند.

عاشورا؛ حضور گسترده نیروهای انتظامی

ایران در دهه آغازین محرم همواره به صحنه گسترده برگزاری مراسم سوگواری سومین پیشوای شیعیان، امام حسین تبدیل می شود.

در سال گذشته درگذشت آیت الله منتظری، از مراجع تقلید شیعه و از منتقدان سرشناس رهبران کنونی جمهوری اسلامی و همزمانی آن با اولین روزهای محرم بر التهاب موجود در جامعه افزود و زمینه را برای گسترش اعتراضات پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری فراهم کرد.

درگیری های پراکنده میان معترضان و نیروهای انتظامی و امنیتی در عاشورای سال گذشته به اوج خود رسید و در تهران دست کم هشت نفر کشته شدند.

امسال پیش از فرارسیدن ماه محرم، احمد خاتمی، امام جمعه موقت تهران به مداحان توصیه کرد "فتنه یزیدی را با فتنه سال ۸۸ گره بزنند." حامیان دولت رخدادهای پس از انتخابات سال گذشته را "فتنه" می حوانند.

در واکنش به این اظهارات، روز شنبه ۲۰ آذرماه، سایت سحام نیوز متن مصاحبه ای در این مورد از مهدی کروبی، یکی از رهبران مخالفان دولت، مندرج در پیش شماره هشتم روزنامه اعتمادملی را منتشر کرد.

مهدی کروبی در این مصاحبه، احمد خاتمی را به خاطر اظهاراتش در مورد شبیه سازیهای تاریخی صدر اسلام و گره زدن آن با حوادث سال گذشته مورد نکوهش قرار داد و او را به انحرافات مذهبی، دین فروشی، بی تقوایی، تملق و چاپلوسی اربابان قدرت متهم کرد.

پیش از آن، آیت الله ناصر مکارم شیرازی، از مراجع تقلید، در پیامی به مناسبت آغاز ماه محرم، از خطبا و مداحان خواست که از طرح "مسائل جناحی و سیاسی" در مراسم عزاداری بپرهیزند.

با این حال در مراسم سوگواری در حضور رهبر ایران، حاضران علیه " خواص بی بصیرت" شعار دادند و مهدی کروبی بار دیگر در یک پیام ویدئویی خطاب به حامیان دولت گفت: "نه شما حسینید و نه ما یزیدیم، نه ما حسینیم و شما یزیدید. باید بحث کنیم هر کسی حق عمل کرد او در راه حسین است و هر که غلط عمل کرد او در راه یزید..."

در روز پنجشنبه ۲۵ آذر، عاشورای امسال، تصاویری از حضور گسترده نیروهای انتظامی در سطح تهران و گزارش هایی در مورد اعمال برخی از محدودیت ها برای جلوگیری از هر گونه تجمع اعتراضی منتشر شد.

Image caption اختلاف نظر منوچهر متکی با محمود احمدی نژاد به ویژه از زمانی آشکار شد که او انتصاب نمایندگان وِیژه ریاست جمهوری در حوزه روابط خارجی را، مورد انتقاد قرار داد

حوزه سیاست خارجی؛ عزل وزیر امور خارجه

روز دوشنبه ۲۲ آذر، محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران، منوچهر متکی را از وزارت امور خارجه ایران برکنار و علی اکبر صالحی، رییس سازمان انرژی اتمی ایران را به سرپرستی این وزارتخانه برگزید.

در مورد برکناری وزیر امور خارجه، علاء الدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ابراز بی اطلاعی کرد و گفت: "مجلس در جریان نبوده است"؛ اما محمود احمدی بیغش، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در گفت وگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی، ایرنا، تأکید کرد که "بحث تغییر منوچهر متکی از تابستان مطرح بود و این موضوع مربوط به امروز یا دیروز نمی شود."

اختلاف نظر منوچهر متکی با محمود احمدی نژاد به ویژه از زمانی آشکار شد که او انتصاب نمایندگان وِیژه ریاست جمهوری در حوزه روابط خارجی را، مورد انتقاد قرار داد.

در آخرین روز مردادماه محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران، اسفندیار رحیم مشایی را به عنوان نماینده ویژه رئیس جمهوری در امور خاورمیانه، حمید بقایی را به عنوان نماینده ویژه خود در امور آسیا، محمد مهدی آخوندزاده را به عنوان نماینده ویژه در امور دریای خزر و ابوالفضل ظهره وند را به عنوان نماینده ویژه در امور افغانستان منصوب کرد.

پس از انتشار اظهارات منسوب به حمید بقایی درباره "نسل کشی ارامنه توسط امپراطوری عثمانی"، منوچهر متکی گفت که حوزه سیاست خارجی محل "ناپخته سخن گفتن" نیست و تأکید کرد که تضعیف دستگاه سیاست خارجی ایران "در شرایط کنونی آن هم توسط برخی از اعضای دولت مصداق بارز بر شاخه نشستن و بن بریدن است."

اگر چه به دنبال مخالفت تلویحی رهبر ایران با تعیین نمایندگان ویژه رئیس جمهوری و تذکر کتبی ۱۲۲ نماینده مجلس، آقای احمدی نژاد ناگزیر سمت نمایندگان ویژه را به مشاور تغییر داد؛ اما اختلاف بین رییس جمهوری و وزیر خارجه اش همچنان باقی ماند.

عزل هر یک از وزیران از اختیارات قانونی رییس جمهوری است، اما اقدام به برکناری منوچهر متکی از سمت وزارت امور خارجه ایران در زمانی که به منظور ابلاغ پیام احمدی نژاد به رئیس جمهوری سنگال به این کشور آفریقایی سفر کرده بود، واکنش تند برخی مقامات و رسانه های ایرانی را به همراه داشت.

احمد توکلی، نماینده اصولگرا و رئیس مرکز پژوهش های مجلس، با انتقاد از برکناری وزیر امور خارجه هنگام ماموریت در خارج گفت: "این اقدامات موجب سخیف شدن جایگاه وزارت امور خارجه و به خطر افتادن امنیت شغلی مدیران ارشد می شود."

روز سه شنبه ۲۳ آذر، روزنامه خبر تصمیم ناگهانی رئیس جمهوری برای برکناری متکی را "زلزله در وزارت خارجه" توصیف کرد و روزنامه کیهان نوشت که در عرف شناخته شده سیاسی، عزل یک وزیر در حال ماموریت، به خصوص عزل وزیر امور خارجه در ماموریت خارج، "علاوه بر اینکه نشانه بروز ناگهانی اخلال در سیاست خارجی یک کشور تلقی می شود، اهانت آشکار به شخصیت وزیر است."

اما رامین مهمانپرست، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در یک نشست خبری تغییر ناگهانی وزیر خارجه را در سیاست خارجی کشور بی تاثیر دانست و تأکید کرد: "راهبردهای کلان سیاست خارجی که در سطوح مشخصی تدوین می شود، همچنان در دستور کار دستگاه سیاست خارجی قرار دارد."

هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا هم گفت که تغییر یک نفر تاثیری بر روی سیاست خارجی ایران ندارد.

حوزه سیاست خارجی؛ فراخواندن سفیر سنگال در تهران

Image caption ماه گذشته، نیجریه کشف یک محموله بزرگ سلاح ارسالی از ایران را به شورای امنیت سازمان ملل گزارش کرد

منوچهر متکی، وزیر امورخارجه برکنارشده ایران، روز سه شنبه این هفته از سنگال به کشورش بازگشت و روز بعد، سنگال سفیر خود در تهران را فراخواند.

در بیانیه وزارت امور خارجه سنگال با اشاره به ماجرای ضبط یک محموله سلاح در نیجریه آمده بود: "با توجه به اصل نیاز به صلح و امنیت که باید معیار اصلی در روابط میان کشورها باشد، و نارضایتی از توضیحات طرف ایرانی در این ماجرا، سنگال تصمیم گرفته است که سفیر خود در ایران را از امروز برای مشاوره فراخواند."

ماه گذشته، نیجریه کشف یک محموله بزرگ سلاح ارسالی از ایران را به شورای امنیت سازمان ملل گزارش کرد.

روز پنجشنبه ۴ آذر، دادگاهی در نیجریه یک ایرانی به نام عظیم آقاجانی را که گفته می شود عضو سپاه پاسداران است، به دست داشتن در قاچاق محموله اسلحه توقیف شده در این کشور متهم کرد.

اتهام دیگر او تلاش برای صادر کردن این محموله غیر قانونی به گامبیا با همکاری سه شهروند نیجریه، اعلام شد.

به دنبال آن، دولت گامبیا روابط رسمی خود را با دولت ایران قطع کرد و به دیپلمات های ایرانی ۴۸ ساعت فرصت داد تا گامبیا را ترک کنند.

روز شنبه ۲۰ آذرماه، مهدی کروبی، یکی از رهبران مخالف دولت، در گفت وگو با روزنامه اعتمادملی، با اشاره به ضبط محموله های سلاح و مواد مخدر ارسالی از ایران به آفریقا و تنش در روابط ایران با برخی از کشورهای این قاره گفت: "در حوزه سیاست خارجی دستاورد دولت این بوده است که معاون رییس جمهوری کومور وعده می دهد که در صورت انتخاب شدن، روابط کشورش را با ایران قطع کند و حتی کار به آنجا می رسد که سفیر این کشور در ایران می گوید که بازگشایی سفارت در ایران کشورش را با هزینه های گزافی مواجه کرده است."

حوزه سیاست خارجی؛ احضار سفیر بریتانیا

Image caption سفیر بریتانیا در تهران در مطلبی در وبسایت این سفارتخانه نوشت افرادی همچون وکلا و روزنامه نگاران برای دفاع از هم‌وطنانشان خود را در معرض خطر قرار داده‌اند

روز شنبه ۲۰ آذر، منوچهر متکی، وزیر امور خارجه پیشین ایران با اشاره به "برخورد خشن" پلیس لندن با دانشجویان معترض به افزایش هزینه تحصیلات عالیه در بریتانیا، اعلام کرد: "جمهوری اسلامی ایران تحولات انگلیس را با دقت تحت نظر دارد و همزمانی ضرب و شتم دانشجویانی را که در پی طرح خواسته های صنفی خود بودند با روز جهانی حقوق بشر، مایه تأسف می داند".

روز بعد، گروهی از افراد موسوم به "بسیج دانشجویی" با تجمع در مقابل سفارت بریتانیا در تهران، پرچم های آمریکا و بریتانیا را به آتش کشیدند و در شعارهایشان اخراج سفیر بریتانیا از ایران را درخواست کردند.

سایمون گس، سفیر بریتانیا در ایران پیش تر در مطلبی در وبسایت سفارت بریتانیا در تهران، روز جهانی حقوق بشر را مناسبتی برای یادآوری کسانی توصیف کرده بود که "برای احقاق حقوق دیگران برخاسته‌اند."

او گفته بود افرادی همچون وکلا و روزنامه نگاران برای دفاع از هم‌وطنانشان خود را در معرض خطر قرار داده‌اند و "این گونه افراد در هیچ جای دنیا به اندازه ایران در خطر نیستند."

در واکنش به انتشار این مطلب، علاءالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران گفت که اظهارات اخیر سفیر بریتانیا در ایران نشان دهنده این واقعیت است که "او باید ادب سفیر بودن را بیاموزد."

روز دوشنبه ۲۲ آذر، وزارت امور خارجه ایران سایمون گس را احضار کرد تا مراتب اعتراض جمهوری اسلامی نسبت به برخورد دولت و پلیس بریتانیا با تظاهرات دانشجویان این کشور و اعتراض ایران نسبت به اقدام خلاف عرف دیپلماتیک در ارتباط با درج مقاله ای "علیه جمهوری اسلامی" را به او اعلام کند.

حوزه سیاست خارجی؛ اسناد ویکی لیکس

روز دوشنبه ۲۲ آذر، روزنامه استرالیایی "سیدنی مورنینگ هرالد" با استناد به برخی از اسناد مکاتبات دیپلماتیک آمریکا که به طور اختصاصی از گروه افشاگر ویکی لیکس دریافت کرده، نوشت که دولت استرالیا برخلاف دولت آمریکا، ایران را یک "کشور یاغی" نمی داند و معتقد است که ایران برنامه های اتمی خود را با هدف بازدارندگی دنبال می کند و دستیابی ایران به سلاح های اتمی "اجتناب ناپذیر" است.

به نوشته این روزنامه، دولت استرالیا همواره از اسرائیل حمایت می کند، اما نسبت به احتمال حمله اسرائیل به ایران ابراز نگرانی کرده است.

یک روز پیشتر، ایهود باراک، وزیر دفاع اسرائیل در مصاحبه با شبکه تلویزیونی سی ان ان براهمیت ابزارهای دیپلماتیک تأکید کرد، اما از آمریکا و اتحادیه اروپا خواست هیچ گزینه ای را برای توقف برنامه اتمی ایران منتفی ندانند.

بر اساس برخی مدارک محرمانه دولت آمریکا که اخیرا توسط ویکی لیکس منتشر شده مقام های آمریکایی گفته اند اسرائیل می تواند به تاسیسات اتمی ایران حمله کند اما معلوم نیست که این عملیات موفقیت آمیز باشد.

از سوی دیگر، در دومین روز هفته، دولت اردن پس از ملاقات غیرعلنی ملک عبدالله، پادشاه اردن با اسفندیار رحیم مشایی، رئیس دفتر رئیس جمهوری ایران، بیانیه ای منتشر کرد که در آن آمده بود: "این بسیار ضروری است که گام های عملی برای بهبود روابط اردن و ایران در جهت منافع دو کشور، روابط برادرانه مردم آنها، آمال اسلامی مشترک آنها و ایجاد امنیت و ثبات، برداشته شود."

اما مدارک محرمانه ای که پیشتر توسط ویکی لیکس منتشر شد نشان می داد که مقام های اردنی ایران را "اختاپوسی" نامیده اند که بر روی منطقه خاورمیانه چنگ انداخته است.

انفجار در چابهار

روز چهارشنبه ۲۴ آذر ماه بر اثر وقوع دو انفجار در شهر چابهار، در جنوب شرق ایران دست کم سی و چهار تن کشته شدند.

به دنبال این انفجارها، خبرگزاری دولتی ایران، ایرنا به نقل از یک مقام اطلاعاتی محلی از ورود "سه نفر عامل تروریست" از مرز یک کشور همسایه به ایران خبر داد که یکی از این افراد طی درگیری با ماموران امنیتی کشته شده و یک نفر دیگر عملیات بمب‌گذاری در چابهار را انجام داده و فرد سوم روز چهارشنبه ۲۴ آذر، هنگام خروج از ایران دستگیر شده است.

همزمان دولت های آمریکا، بریتانیا و فرانسه این انفجارها را محکوم کردند.

روز بعد، علی عبداللهی، معاون امنیتی وزارت کشور ایران، برخی از مقامات محلی پاکستان را به ارتباط با اقدامات تروریستی در داخل ایران متهم کرد و حسینعلی شهریاری، نماینده زاهدان در مجلس گفت: "تمام نا امنی های سیستان و بلوچستان ریشه در همسایگی با پاکستان دارد."