ایران در هفته ای که گذشت؛ سوم دیماه ۱۳۸۹

آغاز اجرای طرح "هدفمند کردن یارانه ها"، تصویب قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران، و برخی از عزل و نصب های پرحاشیه از مهمترین رخدادهای ایران در طول هفته گذشته بودند.

حذف یارانه ها و واکنش ها نسبت به آن

Image caption از ابتدای یکشنبه گذشته، قیمت بنزین تا هفت برابر قیمت پیشین افزایش یافت و قیمت گازوئیل آزاد بیش از بیست برابر شده است

در آخرین ساعات روز شنبه ۲۷ آذرماه، محمود احمدی نژاد، رییس جمهوری ایران در گفت‌و گو با شبکه اول تلویزیون این کشور، طرح حذف یارانه ها را بخشی از یک طرح بزرگ تر "تحول اقتصادی" خواند و آغاز رسمی آزادسازی تدریجی قیمت ها را اعلام کرد.

از ابتدای روز یکشنبه، قیمت بنزین تا هفت برابر قیمت پیشین افزایش یافت و قیمت گازوئیل آزاد یکباره بیش از بیست برابر شد. افزایش چشمگیر بهای نان نیز در روزهای بعد اعلام شد.

وزارت کشور و شوراهای شهر هم در پایان هفته نرخ کرایه انواع تاکسی، اتوبوس و مینی بوس را افزایش دادند.

پیشتر، صبح روز شنبه ۲۷ آذر، محمد رویانیان، رئیس ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت، گفته بود که بهای بلیط اتوبوس، قطار، مترو و هواپیما در ایران "دست کم تا پایان سال" تغییر نخواهد کرد.

آغاز رسمی آزادسازی تدریجی قیمت ها به ماهها انتظار برای اجرای قانون "هدفمند کردن یارانه ها" پایان داد؛ قانونی که مجلس ایران آن را برای اجرا از ابتدای سال جاری خورشیدی تصویب کرده بود.

اگر چه بین دولت و مخالفانش در مورد لزوم حرکت به سمت واقعی کردن قیمت ها اختلاف نظر قابل ملاحظه ای وجود نداشته، با این حال بسیاری از مقامات سیاسی ایران پیشتر در مورد هر گونه اخلال در اجرای طرح "هدفمند کردن یارانه ها" هشدار داده بودند.

دو هفته پیش، عزت الله یوسفیان ملا، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس ایران اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها را گره خورده با موجودیت بخش اقتصادی نظام توصیف کرد و گفت: "در اجرای این طرح مهم و انقلابی، نباید به خاطر چند نفر رفاه طلب و فرصت طلب که قصد اختلال و بی نظمی دارند کوتاه آمد بلکه باید با آنان قاطعانه برخورد کرد و حتی مجازات اعدام را برای آنان به مرحله اجرا گذاشت."

در آغاز این هفته و در آستانه حذف یارانه ها نیز بار دیگر مهدی غضنفری، وزیر بازرگانی ایران، با اشاره به طرح هدفمند کردن یارانه ها هشدار داد: "قوه قضائیه افرادی را که در راه اجرای قانون مانع یا خللی ایجاد کنند، محاکمه کرده و در سیستم قضایی با آنها به عنوان مفسد اقتصادی برخورد قاطعانه صورت می گیرد."

با وجود این هشدارها، همزمان با پخش اظهارات محمود احمدی نژاد از تلویزیون ایران در مورد آغاز قریب الوقوع طرح آزاد سازی قیمت ها، فریبرز رئیس دانا، اقتصاد دان و پژوهشگر اقتصادی در مصاحبه با تلویزیون فارسی بی بی سی، اجرای این طرح را به نفع سرمایه داری خصوصی وابسته به دولت ارزیابی و دولت را به بهره برداری از " توهم پولی مردم محروم" متهم کرد.

ساعاتی بعد، ماموران امنیتی ایران به خانه آقای رئیس دانا مراجعه و او را بازداشت کردند و با خود بردند.

روز سه شنبه، آخرین روز پاییز، میرحسین موسوی و مهدی کروبی، دو تن از رهبران مخالف دولت، در پی دیدار با یکدیگر گفتند: "باید فضایی در جامعه پدیدار شود که کارشناسان اقتصادی، سخنشان را بی پرده بگویند، نه اینکه با آنان برخورد شود."

آقایان کروبی و موسوی طرح هدفمند کردن یارانه ها را یک حرکت اساسی اقتصادی، توصیف کردند؛ اما هشدار دادند که با توجه به مواجه بودن کشور با تحریم های شدید بین المللی و رکود و تورم شدید و نرخ بیکاری بالای ۳۰ درصد در بسیاری از مناطق، "اجرای این طرح باری است که فشار آن بر روی اقشار متوسط و کم درآمد جامعه" وارد خواهد شد.

اما روزنامه کیهان در پایان هفته، بار دیگر طرح هدفمندی یارانه ها را مؤثرترین و بزرگترین طرح اقتصادی طی سالهای پس از انقلاب و اجرای آن را، آغاز یک انقلاب اقتصادی توصیف کرد. این روزنامه نوشت که نزدیک به ۳۰۰ سایت اینترنتی بطور مستقیم علیه این طرح، تبلیغات منفی به راه انداخته اند و القای فضای رعب و وحشت در میان مردم، نشان دهنده آن است که دشمنان درصدد ایجاد بحران اقتصادی و پیامد آن بحران اجتماعی هستند.

پرونده حقوق بشر؛ رخدادهای هفته

Image caption جعفر پناهی، فیلمساز ایرانی که به بیست سال محرومیت از فیلمسازی محکوم شده است

در آغاز هفته اعلام شد که جعفر پناهی، فیلمساز ایرانی به اتهام "اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام" به شش سال حبس تعزیری و به عنوان تتمیم مجازات به ۲۰ سال محرومیت از فیلمسازی، فیلمنامه نویسی، سفر به خارج از ایران و گفتگو با رسانه های داخل و خارج ایران محکوم شده است.

در دومین روز هفته، یکشنبه ۲۸ آذرماه، فاطمه عرب سرخی، هادی حیدری، علیرضا طاهری و محمد شفیعی، از اعضای شاخه جوانان جبهه مشارکت که برای ارائه پاره ای توضیحات به دادسرای اوین احضار شده بودند، در همان جا بازداشت شدند.

شامگاه روز دوشنبه ۲۹ آذر، وب سایت جرس، از وب سایت های نزدیک به معترضان در ایران، متن ۲۷ صفحه ای کیفرخواست دادسرای نظامی تهران علیه متهمان پرونده زندان کهریزک را منتشر کرد که در آن به شکنجه جسمی و ضرب و شتم زندانیان این بازداشتگاه اشاره شده بود.

بازداشتگاه کهریزک در جنوب تهران در واقع مجموعه ای از چندین کانتینر در محوطه ای محصور بود که در جریان اعتراضات بعد از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری ایران، به محلی برای نگهداری جمعی از معترضان بازداشت شده تبدیل شد و دست کم سه نفر از آنها به نام های محمد کامرانی، امیر جوادی فر و محسن روح الامینی در اثر شکنجه در این بازداشتگاه جان خود را از دست دادند.

اینک متن کیفرخواست نشان داد که چگونه ۱۲۳ نفر از بازداشت شدگان اعتراضات روز ۱۸ تیر ۱۳۸۸ در کنار ۳۷ نفر از اراذل در سوله ای ۶۵ متری و در بدترین شرایط نگهداری می شدند و پیوسته مورد ضرب و جرح و اهانت قرار می گرفتند و به بیماری های عفونی مبتلا شدند.

روز سه شنبه آخرین روز آذرماه، گزارش شد که بهاره هدایت و مهدیه گلرو، از فعالان دانشجویی و از محکومان حوادث بعد از انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ ایران، در زندان اوین اعتصاب غذا کرده اند. پیشتر نیز از اعتصاب غذای برخی از زندانیان سیاسی از جمله محمد نوری زاد و آرش صادقی گزارش هایی منتشر شده بود.

شامگاه روز سه شنبه مجمع عمومی سازمان ملل متحد قطعنامه ای را تصویب کرد که در آن نسبت به "نقض جدی و مکرر حقوق بشر که هم اکنون در ایران اتفاق می افتد عمیقا ابراز نگرانی" شده بود.

این قطعنامه که پیشتر پیش نویس آن در کمیته سوم مجمع عمومی تصویب شده بود، به ویژه به موارد زیر اشاره داشت: - شکنجه و رفتار یا مجازات های بی رحمانه، غیرانسانی یا تحقیر آمیز مانند شلاق و قطع عضو؛ - شمار بالا و افزایش شدید در اجرای مجازات مرگ، شامل اعدام در ملاء عام از طریق سنگسار و چوبه دار، و نادیده گرفته شدن معیارها و ملاحظات پذیرفته شده بین المللی در این موارد؛ - صدور و اجرای احکام اعدام علیه کسانی که هنگام ارتکاب جرم، کمتر از ۱۸ سال سن داشته اند؛ - نابرابری گسترده جنسی و خشونت علیه زنان، ادامه سرکوب مدافعان حقوق زنان، بازداشت، سرکوب خشونت آمیز و مجازات زنانی که حق تجمع آزادانه خود را دنبال می کنند؛ - محدودیت های جدی در زمینه آزادی فکر و آزادی مذهبی؛ - و بازداشت های خودسرانه و مجازات های طولانی مدت برای زندانیان عقیدتی.

پیشتر، در اواخر آبان ماه، محمد جواد لاریجانی، دبیر ستاد حقوق بشر قوه قضائیه ایران، به نیویورک رفت تا از تصویب پیش نویس این قطعنامه جلوگیری کند. او در آن زمان، تلاش کشورهای غربی برای محکوم کردن عملکرد حقوق بشر ایران در مجمع عمومی را "سوء استفاده سیاسی" خواند، نظام قضایی ایران را یکی از پیچیده ترین و دقیق ترین سیستم های قضایی در جهان توصیف و هرگونه نقض حقوق بشر در ایران را رد کرد.

اما هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا، روز چهارشنبه اول دیماه، با صدور بیانیه ای از تصویب قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل در مورد وضعیت حقوق بشر ایران، استقبال کرد و با اشاره به افزایش چشمگیر اعتصاب غذای زندانیان سیاسی، نوشت: "به همه ایرانیانی که با صدایی رسا خواستار آزادی های اساسی و حقوق انسانی خود می شوند می گویم که شما تنها نیستید؛ ایالات متحده و جامعه بین المللی در کنار شما ایستاده اند."

همچنین روز چهارشنبه اول دیماه، متن نامه سرگشاده جمعی از نویسندگان، روزنامه نگاران و مترجمان سرشناس ایرانی به همراه تعدادی از فعالان نام آشنای عرصه ادبی این کشور، خطاب به صادق لاریجانی، رئیس قوه قضاییه، منتشر شد که در آن آزادی احمد غلامی، سردبیر روزنامه شرق، درخواست شده بود.

احمد غلامی، پیشتر روز ۱۶ آذر، به همراه دو خبرنگار و سرمایه گذار روزنامه شرق بازداشت شد.

بیش از چهار هزار و پانصد تن از سینماگران ایرانی و غیر ایرانی، بازیگران، مولفان، وکلا و پزشکان هم، با امضای طوماری اعتراض خود را نسبت به حکم های صادره علیه جعفر پناهی و محمد رسول اف اعلام کردند. محمد رسول اف، فیلمساز ایرانی به شش سال حبس تعزیری محکوم شده است.

از سوی دیگر، روزنامه کیهان از مراجع تقلیدی که خانواده های زندانیان سیاسی را در منازل خود می پذیرند به شدت انتقاد و این کار آنان را ریختن "آب به آسیاب دشمنان اسلام" توصیف کرد و نوشت که "اعضای خانواده فتنه گران زندانی" در ملاقات با مراجع تقلید با دروغ بافی درباره شرایط زندان و ادعای بی گناهی بازداشت شدگان، علیه جمهوری اسلامی ایران و مردم شریف و پاکباخته آن دست به سیاه نمایی می زنند.

سایت خبرآنلاین نزدیک به علی لاریجانی، رئیس مجلس، با نقل سرمقاله کیهان یادآوری کرد که آقایان جوادی آملی، وحید خراسانی، شبیری زنجانی و موسوی اردبیلی از جمله مراجعی بوده اند که اخیرا با خانواده یکی از زندانیان سیاسی دیدار کرده اند.

و در پایان هفته، حسن خمینی، نوه بنیانگذار جمهوری اسلامی در دیدار با جمعی از روحانیون استان تهران بدون نام بردن از کسی گفت: "توهین به مرجعیت علاوه بر معصیت و فعل حرام بودن، یک جرم حقوقی است."

دولت و عزل و نصب های پرحاشیه

Image caption برکناری آقای متکی همچنان خبرساز است

صبح روز شنبه ۲۷ آذر، مراسم تودیع منوچهر متکی وزیر پیشین امور خارجه و معارفه علی اکبر صالحی سرپرست وزارت امور خارجه ایران بدون حضور آقای متکی، در این وزارتخانه برگزار شد.

عدم حضور آقای متکی در این مراسم نوعی واکنش به نحوه برکناری او تلقی شد. زیرا او روز دوشنبه ٢٢ آذرماه، در حالی که برای انجام یک سفر رسمی به سنگال رفته بود، از سمتش کنار گذاشته شد.

محمد رضا رحیمی، معاون اول رئیس جمهوری ایران، در مراسم تودیع وزیر امور خارجه پیشین گفت که "آقای متکی قبل از سفر سنگال در صحبت مشروحی که با رئیس جمهوری داشته اند در جریان تغییرشان قرار داشته و می دانستند که آقای صالحی در چنین روزی معارفه خواهند شد."

روز بعد، آقای متکی در گفت و گو با خبرگزاری مهر، سخنان معاون اول رئیس جمهوری را تکذیب کرد و نحوه برکناری خود را غیر اسلامی، خارج از عرف سیاسی و دیپلماتیک و توهین آمیز خواند.

اما محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران، روز پنجشنبه دوم دی، در کنفرانس خبری اجلاس سران اکو در ترکیه در پاسخ به سؤال خبرنگار بی بی سی فارسی بار دیگر تأکید کرد که منوچهر متکی پیش از سفر به آفریقا در جریان برکناری خود بوده است. آقای متکی نیز بار دیگر در روز جمعه این موضوع را تکذیب کرد.

در روزهای میانی هفته، پس از برکناری مهرداد بذرپاش، معاون رئیس جمهوری و رئیس پیشین سازمان ملی جوانان ایران، در مورد فرد جایگزین او، اخبار متناقضی منتشر شد.

خبرگزاری دولتی ایران، ایرنا، روز دوشنبه ۲۹ آذر، گزارش کرد که محمود احمدی نژاد فرحناز ترکستانی را به سمت معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان ملی جوانان منصوب کرده است.

به دنبال آن برخی از خبرگزاری های ایران از عدم تمایل خانم ترکستانی به پذیرفتن این سمت خبر دادند و سپس، خبرگزاری ایرنا در خبری متفاوت، از آمادگی وی برای همکاری با رئیس جمهوری خبر داد.

روز چهارشنبه اول دی، بار دیگر خبرگزاری فارس گزارش کرد که فرحناز ترکستانی، در "پیامی" از رئیس دولت درخواست کرده تا به دلیل بیماری و ضعف قوای جسمانی او، فرد دیگری را برای ریاست سازمان ملی جوانان انتخاب کند.

همزمان، اسفندیار رحیم مشائی رئیس دفتر محمود احمدی نژاد، در گفتگو با خبرنگاران از پذیرش این سمت توسط خانم ترکستانی خبر داد.

در روزهای میانی هفته محمد علی رامین، معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز جای خود را به محمد جعفر محمد زاده داد.

محمد رضا رحیمی، معاون اول رئیس جمهوری ایران، هم این هفته، بار دیگر با اتهام فساد مالی مواجه شد. غلامحسین محسنی اژه ای، دادستان کل کشور در نشستی خبری اتهام فساد مالی را متوجه آقای رحیمی دانست. اما معاون اول رئیس دولت، انگیزه طرح چنین اتهامی را جلوگیری از "مبارزه بی پایان دولت خدمتگزار با مفاسد اقتصادی" دانست و تاکید کرد: "تا احمدی نژاد رییس جمهور است، من هم معاون اول ایشان خواهم ماند."